Umorzenie długu z tytułu pożyczki możliwe bez podatku

Otrzymanie tytułem pożyczki określonych środków pieniężnych samo w sobie jest zdarzeniem, które dla pożyczkodawcy nie rodzi skutków na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych. Kwota pożyczki podlega, co do zasady, zwrotowi, co oznacza, że wzbogacenie o uzyskane środki nie jest ostateczne, a to z kolei przesądza o braku wystąpienia przychodu.

W stosunkach pomiędzy osobami najbliższymi spotykana jest jednakże sytuacja, w której pożyczkodawca decyduje się zwolnić z długu pożyczkobiorcę (umorzyć dług pożyczkodawcy), doprowadzając przez to do wygaśnięcia istniejącego zobowiązania. Pożyczkodawca, który w wyniku takiego zdarzenia nie musi spłacać pożyczki, uzyskuje przychód w postaci nieodpłatnego świadczenia. Świadczeniem na rzecz pożyczkobiorcy jest tutaj działanie pożyczkodawcy, na mocy którego dług z tytułu pożyczki wygasa w całości lub w części. Przychód stanowić będą także wygasłe odsetki, co dotyczy przypadków, w których pożyczka jest odpłatna.

W przypadku umorzenia długu z tytułu umowy pożyczki udzielonej poza prowadzoną działalnością gospodarczą pojawiają się pewne wątpliwości, czy tego typu umorzenie należy potraktować jako przychód opodatkowany według przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, czy może jako świadczenie podlegające podatkowi od spadków i darowizn. Istnieją bowiem interpretacje organów podatkowych, zgodnie z którymi umorzenie pożyczki niezwiązanej z prowadzeniem działalności gospodarczej nie może być traktowane jako umowa darowizny i tego typu przysporzenie stanowi przychód na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 11 ustawy o PIT. Stanowisko to wydaje się nie znajdować uzasadnienia na gruncie obowiązujących przepisów. Umorzenie długu (zwolnienie z długu) powinno być bowiem traktowane jako dokonanie darowizny prawa majątkowego. Zgodnie z art. 508 kodeksu cywilnego zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje. Oznacza to, że zwolnienie z długu jest czynnością dwustronną o charakterze rozporządzającym, zawartą między wierzycielem a dłużnikiem. Jeżeli zatem zwolnienie z długu ma charakter nieodpłatny, wówczas można uznać, iż została dokonana darowizna.

W związku z tym należy mieć na uwadze art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, zgodnie z którym wspomnianemu podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy. Jednak nie w każdym przypadku zaistnienia obowiązku podatkowego dojdzie do sytuacji, w której otrzymanie przysporzenia będzie się wiązało z koniecznością zapłaty podatku. Mowa tu o ustawowej preferencji z art. 4a, na podstawie której zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez osoby połączone z darczyńcą szczególnie bliskimi relacjami. Przepis wskazuje na małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Uzyskanie w kręgu wymienionych osób przysporzenia majątkowego podlegającego podatkowi od spadków i darowizn jest zwolnione od tego podatku wówczas, gdy nastąpi zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, a ponadto - w przypadku darowizn lub poleceń darczyńcy mających charakter pieniężny - zostanie udokumentowane otrzymanie środków na rachunek lub przekazem pocztowym.

@RY1@i02/2010/251/i02.2010.251.086.002a.001.jpg@RY2@

Paweł Jabłonowski, doradca podatkowy z departamentu podatkowego, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

em