Jakie skutki podatkowe ma błędne określenie wartości darowizny

Darowizna od osób należących do kręgu najbliższej rodziny (małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy) zwolniona jest z opodatkowania. W pozostałych przypadkach, a także w sytuacjach gdy obdarowany nie dopełnił warunków zwolnienia, od darowizny trzeba zapłacić podatek. Jego wysokość określa organ podatkowy w decyzji wydawanej na podstawie złożonego przez podatnika zeznania. Do obowiązków podatnika należy zatem prawidłowe określenie podstawy opodatkowania.

W przypadku niektórych podatków zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa z dniem zaistnienia określonego zdarzenia, np. w podatku dochodowym od osób fizycznych. W innych - konieczne jest doręczenie podatnikowi decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość zobowiązania. Podatek od spadków i darowizn należy do tej drugiej kategorii. Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nakładają na obdarowanego obowiązek złożenia zeznania podatkowego na druku SD-3. Wyjątkiem są podatnicy zwolnieni z opodatkowania, którzy korzystają z preferencji, pod warunkiem złożenia w urzędzie skarbowym zawiadomienia o nabyciu majątku na formularzu SD-Z2.

Podatnicy podatku są zobowiązani złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe SD-3 w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. Organ podatkowy ustala wysokość zobowiązania podatkowego zgodnie z danymi zawartymi w deklaracji, w szczególności danymi dotyczącymi przedmiotu i podstawy opodatkowania. Obowiązek składania zeznań podatkowych nie dotyczy przypadków, w których podatek jest pobierany przez płatnika (notariusza).

Do przeniesienia własności nieruchomości, także w formie darowizny, konieczne jest zawarcie aktu notarialnego. W takim przypadku funkcję płatnika podatku, który pobiera od obdarowanego i odprowadza do urzędu skarbowego, pełni notariusz. Obdarowany w takiej sytuacji zwolniony jest z obowiązku składania zeznania podatkowego. Nie jest zatem wydawana podatnikowi decyzja ustalająca wysokość podatku. Jednak nawet wtedy, gdy to notariusz odprowadza podatek do urzędu skarbowego, organ podatkowy ma prawo zweryfikować i zakwestionować podstawę opodatkowania wynikającą z zawartej umowy notarialnej.

Podatnik zobowiązany jest do określenia w zeznaniu podatkowym podstawy opodatkowania darowizny zgodnie z ustawowymi wytycznymi. Jest to wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów, czyli tzw. czysta wartość. Należy ją ustalić według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Organ podatkowy przyjmie wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych w wysokości określonej przez nabywcę, ale pod warunkiem że odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw.

Wartość rynkową określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Zasadą jest, że podstawa opodatkowania darowizny powinna zostać określona według cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku darowizny zawartej bez formy aktu notarialnego będzie to dzień jej spełnienia, a zatem dzień, w którym motor został przekazany. Taką też wartość należało wpisać w zeznaniu SD-3. Jeżeli jednak przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru podatku. Oznacza to, że podatnik powinien poinformować organ podatkowy o zniszczeniu rzeczy i złożyć korektę zeznania, określając niższą podstawę opodatkowania. Jeżeli jednak motor był ubezpieczony i wypłacone zostało odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia, to zostanie ono wliczone się do podstawy wymiaru podatku.

Jeżeli obdarowany nie określił wartości nabytych rzeczy lub praw majątkowych albo wartość określona przez niego nie odpowiada wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego wezwie go do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, podając jednocześnie wartość według własnej, wstępnej oceny. Organy podatkowe dysponują katalogami średnich cen ruchomości (np. samochodów) i nieruchomości, z uwzględnieniem ich wieku, stąd przy zbyt dużej rozbieżności wartości zadeklarowanej przez podatnika z wartością z katalogu podatnik może zostać wezwany do jej skorygowania. Podatnik może oczywiście bronić podanej przez siebie wartości darowizny. W przypadku nieruchomości jej niższa wartość może odbiegać od cen rynkowych np. z powodu uciążliwego sąsiedztwa, położenia nieruchomości czy też jej stanu.

Jeżeli jednak, pomimo wezwania z urzędu, obdarowany nie określa wartości lub podaje wartość w dalszym ciągu nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez nabywcę wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33 proc. od wartości podanej przez nabywcę, to on poniesienie koszty opinii biegłego.

Także podatnicy, którzy zaniżają w akcie notarialnym wartość darowanej nieruchomości, aby nie płacić zbyt wysokiego podatku, mogą zostać wezwani przez urząd skarbowy do podwyższenia wartości darowizny. Notariusze nie są zobowiązani do weryfikacji wartości darowizny, tylko pobierają podatek od wartości określonej przez strony. Jednak informacje o zawartych aktach notarialnych przekazywane są do właściwych urzędów skarbowych. Organ podatkowy (tak samo jak w przypadku gdy składane jest zeznanie podatkowe) przyjmuje jako podstawę opodatkowania wartość określoną przez podatnika, pod warunkiem że odpowiada ona wartości rynkowej.

Organ podatkowy może wezwać podatnika do podwyższenia wartości w określonym czasie.

Zobowiązanie podatkowe w podatku od darowizny nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Po tym czasie przedawnia się prawo organu podatkowego do wydania decyzji. Oznacza to, że w przypadku darowizny zawartej w formie aktu notarialnego fiskus może upomnieć się o dopłatę podatku (tj. wydać decyzję w sprawie wysokości podatku) przed upływem trzech lat, licząc od końca roku, w którym zawarto akt notarialny.

Istotne jest to, że fiskus ocenia wartość nieruchomości według cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli sporządzenia aktu notarialnego, a nie na dzień wezwania do podwyższenia czy wydania decyzji. Aby uniknąć sporu, warto pamiętać, aby już w akcie notarialnym dokładnie opisać stan nieruchomości, tak aby można było przed organem podatkowym wykazać przyczyny przyjęcia wartości niższej niż rynkowa.

Podatnik, który nie określa podstawy opodatkowania lub ją zaniża, narażając fiskusa na straty, może również ponosić odpowiedzialność karną skarbową. I tak podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karom za wykroczenie lub przestępstwo (jeżeli wartość tego uszczuplenia przekracza 6930 zł). To samo dotyczy podatnika, który w złożonej deklaracji podaje dane nieprawdziwe, w tym dane mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania.

Podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi deklarację, podaje nieprawdę lub zataja prawdę, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega odpowiedzialności karnej skarbowej. W przypadku gdy ze względu na wartość uszczuplenia podatnik popełnił wykroczenie, organ podatkowy miał prawo wymierzyć grzywnę w drodze mandatu.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 21 par. 1 pkt 2, par. 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).