Od jakiej darowizny i w jakiej wysokości trzeba zapłacić podatek

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, przy czym umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Warto wiedzieć, że nie stanowią darowizny następujące bezpłatne przysporzenia:

● gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu;

● gdy ktoś zrzeka się prawa, którego jeszcze nie nabył albo które nabył w taki sposób, że w razie zrzeczenia się prawo jest uważane za nienabyte.

Zatem daną czynność można uznać za darowiznę, jeżeli posiada cechy tego zobowiązania, tzn. gdy zostanie złożone oświadczenie darczyńcy o przekazaniu darowizny oraz oświadczenie obdarowanego o jej przyjęciu, a ponadto czynność ta musi polegać na nieodpłatnym świadczeniu darczyńcy (kosztem jego majątku) na rzecz obdarowanego.

Okoliczność, że nabycie przez podatniczkę w drodze darowizny przedsiębiorstwa nastąpi w ramach nowo powstałej spółki cywilnej pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia możliwości zastosowania zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Pod względem cywilnoprawnym spółka cywilna nie posiada podmiotowości prawnej. W przeciwieństwie do spółek osobowych prawa handlowego, spółka cywilna nie jest odrębnym podmiotem prawa i stanowi wyłącznie stosunek zobowiązaniowy pomiędzy stronami umowy spółki cywilnej. Z tego powodu stroną umowy darowizny przy spółce cywilnej będzie darczyńca oraz podatniczka jako obdarowana. A zatem, nabycie przedsiębiorstwa nastąpi m.in. przez podatniczkę, a nie przez spółkę cywilną. W przypadku darowizny dokonanej na rzecz podatniczki jako wspólnika spółki cywilnej czynność ta będzie opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn. Darowizna ta będzie korzystała ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn przewidzianego dla najbliższej rodziny (ojciec przekaże darowiznę córce), o ile obdarowany spełni wszystkie wymienione w tym przepisie warunki.

To skoro już wiemy, kiedy mamy do czynienia z darowizną wyjaśnijmy, jakie zasady rozliczeń podatkowych trzeba tu stosować.

Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tytułem:

● dziedziczenia, zapisu, dalszego zapisu, polecenia testamentowego;

● darowizny, polecenia darczyńcy;

● zasiedzenia;

● nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

● zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;

● nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.

Jeżeli darczyńca i obdarowany są najbliższą rodziną, mogą skorzystać ze zwolnienia od podatku. Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn przewidują, że zwalnia od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, oraz

2) udokumentują - w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie pięciu lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę wolną od podatku - ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Zięć nie jest zaliczany do tzw. zerowej grupy podatkowej. Nie może zatem korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od darowizn. Podlega więc opodatkowaniu na takich zasadach przewidzianych dla pierwszej grupy podatkowej. Podatnik nie korzysta z ulgi mieszkaniowej, bo posiada własne mieszkanie. To oznacza, że obliczając podatek od wartości mieszkania wynoszącej 240 tys. zł zięć odejmie 9637 zł. Kwota ta zwolniona jest z podatku w przypadku osób należących do pierwszej grupy podatkowej (m. in. zięcia). Oznacza to, że zięć będzie obliczał podatek od wartości mieszkania wynoszącej 230 363 zł. Przy takiej wartości mieszkania zastosowanie ma trzeci przedział skali przewidzianej dla osób zaliczanych do pierwszej grupy podatkowej w podatku od spadków, a zatem podatek wyniesie 822 zł 20 gr + 7 proc. od nadwyżki ponad 20 556 zł. Otrzymujemy zatem następujące wyliczenie 822 zł 20 gr + [ (230 363 zł - 20 556 zł) x 0,07, co daje nam 15 508,69 zł (822 zł 20 gr + 14 686 zł 49 gr). Po zaokrągleniu do pełnych złotych otrzymujemy 15 509 zł podatku.

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze darowizny powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.

Nie każdy i nie zawsze może korzystać ze zwolnień od podatku. Czasem podatek zapłaci nawet członek najbliższej rodziny. Wystarczy, że nie złoży lub złoży po terminie zawiadomienie o darowiźnie.

Opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej tzw. kwoty wolne. Po ustaleniu podstawy opodatkowania od tak określonej kwoty w pierwszej kolejności odejmowana jest ściśle określona kwota, która nie podlega opodatkowaniu. Kwoty te są różne dla każdej z trzech grup podatkowych.

Jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie.

Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi.

Jeżeli podatniczka złoży oświadczenie o przyjęciu dokonanego na jej rzecz przez teścia zapisu, będzie miała miejsce darowizna. Stanie się ona współwłaścicielką nieruchomości.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny w przedmiotowej sprawie nie znajdzie zastosowania, bowiem mamy do czynienia z darowizną od teścia. Natomiast zwolnienie od podatku od spadków i darowizn dotyczy nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Nie dotyczy więc nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przez synową.

● grupy I - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;

● grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;

● grupy III - innych nabywców.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).