Czy przeniesienie własności lokaty na członka rodziny podlega opodatkowaniu

Izba Skarbowa w Bydgoszczy

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.) opodatkowaniu tym podatkiem podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium RP lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP tytułem darowizny, polecenia darczyńcy.

Określony w przytoczonym przepisie przedmiot opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn wskazuje, iż jest nim co do zasady nieodpłatne nabycie własności rzeczy i praw majątkowych, z tytułów w nim wymienionych. Istota ekonomiczna tego podatku tkwi w przyroście majątkowym u podatnika, a konkretnie w jego wzbogaceniu na skutek nieodpłatnego przejęcia majątku.

Z kolei pojęcie darowizny zdefiniowane zostało w art. 888 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.), zgodnie z którym przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Z przepisu tego wynika, że podstawową cechą umowy darowizny jest bezpłatne świadczenie darczyńcy na rzecz obdarowanego kosztem jego majątku, które może polegać zarówno na przesunięciach do majątku obdarowanego określonych przedmiotów majątkowych, jak i na innych postaciach dyspozycji majątkowych darczyńcy prowadzących do zmniejszenia jego majątku, a po stronie majątku obdarowanego do zwiększenia aktywów lub zmniejszenia pasywów.

W sytuacji przekazania nieodpłatnie praw do lokaty bankowej członkowi najbliższej rodziny doszło do jej nabycia na podstawie umowy darowizny, czego skutkiem jest powstanie po stronie nabywcy obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn.

Jednakże wobec faktu, że do darowizny doszło w kręgu najbliższej rodziny (I grupa podatkowa), mogą zaistnieć przesłanki do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania określonego w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, z którego wynika, że zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli nabycie to zostanie zgłoszone właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a w przypadku nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy środków pieniężnych, ich otrzymanie zostanie udokumentowane dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych dokonuje się na formularzu SD-Z2, którego wzór umieszczony został w rozporządzeniu ministra finansów z 26 września 2011 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wzoru zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych (Dz.U. nr 216, poz. 1278). W zgłoszeniu tym należy wskazać, oprócz danych osobowych nabywcy, tytuł nabycia, dane dotyczące przedmiotu nabycia, w szczególności jego wartość i dane dotyczące stosunku osobistego nabywcy do osoby, od której nastąpiło nabycie.

Wskazać również należy, że konsekwencją opodatkowania nieodpłatnego nabycia na podstawie umowy darowizny podatkiem od spadków i darowizn będzie wyłączenie opodatkowania takiego nabycia podatkiem dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. nr 361 z późn. zm.).

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.07100110f.803.jpg@RY2@

Grzegorz Grochowina, ekspert podatkowy w Firmie Doradczej KPMG

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.; dalej ustawa o PIT) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Współwłasność jest instytucją prawa cywilnego. Zgodnie z art. 195 kodeksu cywilnego polega na tym, iż własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną. Zniesienie współwłasności nie stanowi nabycia rzeczy tylko wówczas, jeżeli mieści się w ramach udziału, jaki przypadał byłym współwłaścicielom w rzeczy wspólnej i odbył się bez spłat i dopłat. Natomiast jeżeli udział danej osoby ulega powiększeniu (nawet bez spłat i dopłat), to traktowany jest w kategorii nabycia, ponieważ w ten sposób ulega powiększeniu zarówno zakres dotychczasowego władztwa tej osoby nad rzeczą (nieruchomością), jak i stan jej majątku osobistego.

Tak więc co do zasady, zniesienie współwłasności jest formą nowego nabycia wówczas, gdy w wyniku tego zniesienia podatnik otrzymuje udział, który po dokonanym podziale przekracza udział, jaki pierwotnie podatnikowi przysługiwał. Zgodnie natomiast z art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.) podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium RP lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP tytułem nieodpłatnego zniesienia współwłasności. Artykuł 2 ust. 1 pkt 3 wskazuje, iż przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn. W związku z powyższym, skoro czynności nieodpłatnego zniesienia współwłasności podlegają ustawie o podatku od spadków i darowizn, nie będą podlegały ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, a tym samym nie powstanie obowiązek zapłaty podatku dochodowego w PIT.

Należy również zaznaczyć, iż w przypadku współmałżonków nabywca współwłasności (jeden z małżonków) nie będzie zobowiązany do poniesienia ciężaru podatku od spadków i darowizn, bowiem prawo podatkowe przewiduje wiele preferencji podatkowych dla rodziny. Skorzystanie z omawianych zwolnień uwarunkowane jest spełnieniem określonych wymogów. Zostały one szczegółowo przedstawione w artykule 4a wspomnianej ustawy. Są to przede wszystkim wymóg więzi rodzinnych związany z klasyfikacją do odpowiedniej grupy podatkowej, w tym przypadku do tzw. zerowej grupy podatkowej, do której zaliczyć możemy małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Powyższe zwolnienie możliwe jest pod warunkiem złożenia odpowiedniej dokumentacji (formularz SD-Z2) do organu podatkowego w wyznaczonym terminie, tj. w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Ustawa przewiduje również sytuację, w której podatnik nie jest zobowiązany do składania deklaracji, w przypadku gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego.

W drugim etapie opisanej sytuacji, a więc w momencie w którym, córka małżonków uzyska współwłasność do lokaty, w której pierwotnie jeden z małżonków zniósł współwłasność, kwestie dotyczące opodatkowania będą co do zasady analogiczne jak w momencie zniesienia współwłasności.

Należy zaznaczyć, iż nabycie nieodpłatnie prawa majątkowego, wartości pieniężnych, ruchomości oraz nieruchomości w drodze otrzymania przedmiotu w spadku lub jako darowizny wiąże się z koniecznością zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Wysokość obciążenia uzależniona jest przede wszystkim od wartości majątku i stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa istniejącego między stronami. Tak jak zostało wskazane powyżej, w niektórych przypadkach prawo podatkowe przewiduje możliwość skorzystania z różnego rodzaju zwolnień oraz ulg.

Jak wskazuje art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez zstępnych, a więc w opisanej sytuacji nabycie współwłasności praw do lokaty bankowej przez córkę.

Również, tak jak w przypadku jednego z małżonków, który nabył współwłasność drugiego z nich, córka zobowiązana będzie do złożenia deklaracji SD-Z2 do organu podatkowego w wyznaczonym terminie, tj. w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Opracowanie: Przemysław Molik

EKSPERT RADZI

Jak wypełnić SD-Z2

Ponieważ ojciec był współwłaścicielem lokaty (wspólnota majątkowa małżeńska), nie można w tym przypadku mówić o przysporzeniu majątkowym (darowiźnie) po jego stronie. Z prawa własności lokaty rezygnuje wyłącznie matka, przy czym dla celów opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn pozostaje bez znaczenia, którym właścicielem lokaty (I czy II) jest dana osoba, jeżeli lokata stanowi współwłasność.

Przysporzenie majątkowe nastąpi po stronie córki, która stała się współwłaścicielem lokaty.

Warunki związane ze zwolnieniem od opodatkowania otrzymanych w drodze darowizny środków pieniężnych określa art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.). Zgodnie z nim zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy wartość tego majątku nie przekracza kwoty 9637 zł.

Ustawa nie przewiduje obowiązku udokumentowania umową darowizny przekazania prawa do lokaty bankowej. Jedynym warunkiem formalnym dotyczącym przekazania środków pieniężnych jest posiadanie dowodu w postaci potwierdzenia dokonania przelewu bankowego, jednak w omawianym przypadku z oczywistych względów nie ma on zastosowania. Jednak dla celów dowodowych zaleca się sporządzenie umowy darowizny oraz dołączenie do zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych tej umowy, a także umowy ustanowienia własności lokaty dla córki podpisanej w banku. Jeżeli dokumenty te nie zostaną dołączone, organ podatkowy ma prawo wezwać podatnika do przedstawienia tych dokumentów w dowolnym terminie w celu weryfikacji prawidłowości dokonanego zgłoszenia oraz zastosowanego zwolnienia od opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. Prawo organu do wezwania podatnika nie jest jednak nieograniczone w czasie i przysługuje organowi do czasu upływu terminu przedawnienia obowiązku podatkowego z tytułu otrzymanej darowizny.

Zgłoszenia należy dokonać na formularzu SD-Z2 "Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych" w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Podatnik wypełnia obowiązkowo następujące pola:

Pole 1 - identyfikator podatkowy podatnika,

Pole 4 - data nabycia rzeczy lub praw majątkowych,

Pole 5 - data powstania obowiązku podatkowego (chwila spełnienia przyrzeczonego świadczenia, tj. dzień zawarcia umowy w banku przenoszącej własność lokaty na córkę),

Pola 6 - 7 - miejsce i cel złożenia zgłoszenia,

Pola 8 - 23 - dane identyfikujące i adres zamieszkania obdarowanego,

Pola 24 - 39 - dane identyfikujące i adres zamieszkania darczyńcy,

Pole 40 - należy zaznaczyć kwadrat nr 6 - darowizna (jako tytuł nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych),

Część E - należy zaznaczyć kwadrat nr 43 - umowa (jako rodzaj dokumentu potwierdzającego nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych),

Pola 79 - 83 - dane dotyczące nabytych środków pieniężnych (wielkość udziału, miejsce położenia, wartość rynkowa),

Pole 149 - łączna wartość nabytych rzeczy lub praw majątkowych,

Pole 150 - należy zaznaczyć kwadrat nr 2,

Pole 154 - w uwagach należy wpisać, że przeniesienie prawa do lokaty bankowej nastąpiło na podstawie sporządzonej umowy darowizny pomiędzy matką a córką oraz umowy przenoszącej własność lokaty podpisanej w banku,

Pola 155 - 157 - oświadczenie i podpis nabywcy.

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.07100110f.804.jpg@RY2@

Jacek Budziszewski, Instytut Studiów Podatkowych, doradca podatkowy, dyrektor Działu Audytu Podatkowego