Czy użyczenie mieszkania trzeba opodatkować jako nieodpłatne świadczenie

doradca podatkowy, starszy konsultant w MDDP

@RY1@i02/2010/173/i02.2010.173.086.0008.001.jpg@RY2@

Bartosz Głowacki, doradca podatkowy, starszy konsultant w MDDP

Nieodpłatne korzystanie z cudzego mieszkania może prowadzić do powstania po stronie korzystającego przychodu z tytułu świadczeń nieodpłatnych. W normalnych warunkach korzystający musiałby wynająć mieszkanie, za które płaciłby określony czynsz. Ustawa o PIT wprost reguluje taką sytuację, stwierdzając, że w przypadku osoby, która uzyskuje nieodpłatnie świadczenie w postaci udostępnienia jej przez osobę trzecią lokalu lub budynku, wartość pieniężną tego świadczenia ustala się według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby udostępniającemu w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku. Innymi słowy, opodatkowana po stronie korzystającego jest korzyść w postaci oszczędności, jaką zyskuje on nieodpłatnie, korzystając z lokalu, za który w normalnych warunkach musiałby zapłacić.

Powyższy problem analizował m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy. W interpretacji indywidualnej z 25 marca 2010 r. (nr ITPB1/415-1a/10/AD) organ podatkowy wyjaśnił, że na pojęcie nieodpłatnego świadczenia składają się łącznie dwa elementy. Po pierwsze, chodzi o wszystkie zdarzenia prawne i gospodarcze, w wyniku których podatnik otrzymuje w sposób nieodpłatny, tj. niezwiązany z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątkowe mające konkretny wymiar finansowy. Po drugie, takie przysporzenie majątkowe jest uzyskiwane kosztem innego podmiotu. Otrzymanie nieodpłatnego świadczenia ma zasadniczo miejsce wówczas, gdy na podstawie stosunku prawnego istniejącego między dwoma podmiotami, jedna ze stron tego stosunku jest wyłącznym jego beneficjentem, a zatem otrzymuje korzyść majątkową kosztem drugiej strony.

Warto pamiętać, że zawarcie umowy najmu i określenie w niej czynszu, który jednak nie będzie odpowiadał warunkom rynkowym, nie wykluczy możliwości przypisania korzystającemu przychodu. Ustawa o PIT zna bowiem instytucję przychodu w postaci świadczeń częściowo odpłatnych. W takim przypadku osoba fizyczna, która płaci czynsz niższy od takiego, jaki należałoby płacić w przypadku zawarcia normalnej (rynkowej) umowy najmu, osiągnie przychód w postaci świadczeń częściowo odpłatnych. Przychodem tym będzie - ponownie - oszczędność, jaką korzystający częściowo odpłatnie z lokalu zyskuje, płacąc czynsz niższy, niż zapłaciłby, wynajmując to mieszkanie normalnie.

Po stronie osoby nieodpłatnie użyczającej lokal nieodpłatne użyczenie nie będzie prowadziło do powstania obowiązku podatkowego. Jest to jednak sytuacja stosunkowo nowa. Do 31 grudnia 2008 r. istniało opodatkowanie przychodu w postaci tzw. utraconej korzyści przez osobę udostępniającą nieruchomość nieodpłatnie. Od 1 stycznia 2009 r. uchylony został przepis art. 16 ustawy o PIT określający przychód osoby udostępniającej bezpłatnie nieruchomości w całości lub w części do używania.

Nieodpłatne korzystanie z lokalu mieszkalnego nie będzie zmartwieniem dla osób najbliższych, zaliczanych do I i II grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Zalicza się do nich odpowiednio: do grupy I - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów; do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych. Wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń otrzymywanych od wyżej wymienionych osób jest, co do zasady, zwolniona z PIT.

mgm

Art. 11 ust. 2 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).