Jak prawidłowo korzystać z ulgi prorodzinnej po rozwodzie

Czy alimenty mają zawsze znaczenie

@RY1@i02/2012/236/i02.2012.236.18300150e.811.jpg@RY2@

Ulga prorodzinna na dzieci małoletnie, czyli takie, które nie ukończyły jeszcze 18 lat, przysługuje podatnikom, którzy w stosunku do dziecka: wykonywali władzę rodzicielską, pełnili funkcję opiekuna prawnego albo rodziny zastępczej. Oznacza to, że rodzic korzysta z odliczenia, jeśli przysługuje mu władza rodzicielska. Jest to warunek bezwzględny. Jeśli rodzic tego warunku nie spełnia - prawa do ulgi nie ma.

Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi ich władzy rodzicielskiej. Może ono być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców. Przesłanką do tego może być także to, że rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.

Podkreślić trzeba, że pozbawienie władzy rodzicielskiej ojca dziecka nie skutkuje zwolnieniem go z obowiązku płacenia alimentów. Traci on prawa i obowiązki wynikające z władzy rodzicielskiej. Nie ustają natomiast jego prawa i obowiązki względem dziecka, które wynikają ze stosunku rodzicielskiego. Dziecko zachowuje zatem swój stan cywilny pochodzenia od rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej (ojciec dziecka pozbawiony władzy rodzicielskiej nie przestaje nim być). Dziecko ma zatem prawo do alimentów. Zachowuje także prawo dziedziczenia po rodzicu, któremu prawa rodzicielskie zostały odebrane.

Ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej może być zatem zobowiązany przez sąd do płacenia alimentów. Nie spełnia jednak podstawowego warunku do odliczenia ulgi podatkowej, wymaganego przez ustawę o PIT, jakim jest wykonywanie władzy rodzicielskiej. W konsekwencji nie będzie mógł korzystać z ulgi prorodzinnej za tę część roku, w której takiej władzy - na skutek orzeczenia sądu - nie sprawował. Takie same skutki będzie miało zawieszenie władzy rodzicielskiej rodzica - traci on ulgę, mimo że nadal płaci alimenty.

Warto wskazać, że ponieważ to nie alimenty przesądzają o uldze na dziecko małoletnie, prawo do odliczenia zachowa podatnik, który ma władzę rodzicielską, mimo że nie łoży na utrzymanie dziecka.

Podstawa prawna

Art. 27f ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Art. 111 ustawy z 25 lutego - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Czy mieszkanie z dzieckiem decyduje o uldze

@RY1@i02/2012/236/i02.2012.236.18300150e.812.jpg@RY2@

Obecnie fakt zamieszkiwania wspólnie z dzieckiem po orzeczeniu rozwodu lub separacji nie wpływa na prawo do ulgi prorodzinnej. Było tak we wcześniejszym stanie prawnym, który obowiązywał do końca 2008 r. Sytuacja rodziców rozwiedzionych czy pozostających w separacji regulowana była wówczas w szczególny sposób. I tak odliczenie przysługiwało co do zasady jednemu z rodziców - temu, u którego dziecko faktycznie mieszkało. Jeżeli jednak przez część roku podatkowego dzieci faktycznie zamieszkiwały u każdego z rodziców - odliczenie przysługiwało każdemu z nich, w określonej ustawowo części (był to iloczyn liczby miesięcy pobytu dzieci u rodzica i 1/12 kwoty ulgi).

Przepisy te przestały obowiązywać od 1 stycznia 2009 r. Oznacza to, że obecnie prawo do ulgi zachowuje również ten rodzic, który w trakcie roku podatkowego, za który chce skorzystać z ulgi, w ogóle nie mieszkał z dzieckiem, nawet przez część roku. Jeśli wykonuje on władzę rodzicielską w stosunku do dziecka - ma prawo do ulgi. Wysokość odliczenia powinien jednak uzgodnić z matką dziecka, tak aby rodzice nie odliczyli w sumie więcej niż 1112,04 zł, tyle bowiem wynosi roczny limit ulgi na jedno dziecko w rocznym rozliczeniu podatkowym za 2012 r.

Podstawa prawna

Art. 27f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Czy ograniczona władza rodzicielska też daje ulgę

@RY1@i02/2012/236/i02.2012.236.18300150e.813.jpg@RY2@

W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi obojga małżonków. Może powierzyć jej wykonywanie jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka. Ministerstwo Finansów i organy podatkowe stoją na stanowisku, że ograniczenie władzy rodzicielskiej nie wpływa na prawo do ulgi. Jedynie jej pozbawienie lub zawieszenie wyłącza preferencję.

Zatem w opisanej sytuacji prawo do ulgi zachowują po rozwodzie zarówno ojciec, jak i matka dzieci. Korzystając z ulgi trzeba pamiętać, że odliczenie dotyczy wspólnie obojga rodziców. Przysługującą im kwotę mogą odliczyć w częściach równych lub w dowolnie ustalonej proporcji. Z przepisów ustawy o PIT nie wynika, aby ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców miało jakikolwiek wpływ na określenie tej propozycji. Rodzice powinni więc ustalić między sobą, w jakiej części które z nich będzie korzystało z odliczenia.

Podstawa prawna

Art. 27f ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Art. 58 ustawy z 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Czy jeden rodzic może odliczyć całą kwotę

@RY1@i02/2012/236/i02.2012.236.18300150e.814.jpg@RY2@

W sytuacji gdy oboje rodzice wykonują władzę rodzicielską w stosunku do małoletniego dziecka, oboje są uprawnieni do korzystania z ulgi. Przysługującą im kwotę mogą odliczyć od podatku w częściach równych lub w dowolnej ustalonej przez nich proporcji.

Ustawodawca w pierwszej kolejności wskazał na równy podział, pozostawiając jednak podatnikom prawo do samodzielnego określenia innej proporcji. Możliwe jest zatem uwzględnienie przez rodziców rzeczywistego przebiegu realizacji opieki nad dzieckiem w trakcie roku podatkowego, a jedynym warunkiem jest to, aby podziału kwoty ulgi dokonali zgodnie. Chodzi o to, aby łączna kwota odliczeń dokonana przez każdego z rodziców nie przekroczyła rocznego limitu ulgi prorodzinnej, który w rozliczeniu za 2012 r. wynosi 1112,04 zł na każde dziecko. Miesiące, za które rodzice dokonują odliczenia, należy wskazać w części E załącznika PIT-0 składanego wraz z zeznaniem rocznym na formularzu PIT-37 lub PIT-36.

Nie ma przeciwwskazań, aby jeden z rodziców odliczył całą ulgę, jeżeli ma pewność, że drugi w ogóle z niej nie skorzysta. W takim przypadku nie ma bowiem ryzyka, że odliczona kwota przekroczy ustawowy limit. W opisanym przypadku istotne jest, że przepisy podatkowe nie uzależniają prawa do ulgi prorodzinnej od uzyskania zgody drugiego rodzica. Była żona nie więc ma podstaw prawnych do tego, aby kwestionować odliczenie ulgi w całości przez byłego męża, jeżeli sama z ulgi nie może skorzystać.

Warto wskazać, że również organy podatkowe nie są uprawnione do ingerowania w osobiste sprawy podatników, rozwiązywania konfliktów między rodzicami, a zatem także nie mogą ingerować w sposób podziału kwoty ulgi.

Urzędnik może wyłącznie sprawdzić, czy oboje podatnicy w sumie nie odliczyli kwoty wyższej, niż im przysługuje. Dopiero jeśli okaże się, że limit został przekroczony, organ podatkowy będzie uprawniony do tego, aby podzielić ulgę prorodzinną w równych częściach. Podziału przekraczającego ustawowy limit odliczenia nie można bowiem uznać za zgodny.

Podstawa prawna

Art. 27f ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Czy pełnoletnie dziecko trzeba utrzymywać

@RY1@i02/2012/236/i02.2012.236.18300150e.815.jpg@RY2@

Inaczej niż w przypadku dzieci małoletnich wykonywanie władzy rodzicielskiej nie jest przesłanką odliczenia ulgi na dorosłe dzieci. Wynika to z tego, że zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską tylko do osiągnięcia pełnoletniości. Ulgę na dzieci, które ukończyły 18 lat, ustawodawca uzależnił zatem od innego warunku. Rodzic musi utrzymywać takie dziecko - w związku z ciążącym na nim obowiązkiem alimentacyjnym.

Rodzice zobowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać. Dotyczy to także dzieci pełnoletnich. Z pytania wynika natomiast, że ojciec dziecka nie płaci alimentów na dorosłą, uczącą się jeszcze córkę. W konsekwencji prawo do ulgi przysługuje wyłącznie matce, która utrzymuje ich wspólne dziecko. Przysługuje jej więc cała kwota odliczenia w wysokości 1112,04 zł. Ojciec, który nie wykonuje ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, nie może korzystać z ulgi na pełnoletnią córkę.

Podstawa prawna

Art. 27f ust. 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Art. 133 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl