Czy samozatrudniony może rozliczać koszty ryczałtowo

Osoba wykonywała pracę na podstawie umowy o pracę. Jednak część zadań i prac dotyczyła praw autorskich i stosowania 50-proc. kosztów. W trakcie roku przeszła na samozatrudnienie. Dalej jednak będzie wykonywała takie same prace dla tego samego pracodawcy (zlecającego). Czy nadal będzie mogła, prowadząc działalność gospodarczą, korzystać z takich kosztów jak do tej pory, czy też nie?

ODPOWIEDZI UDZIELAJĄ

Izba Skarbowa w Warszawie

Do przychodów osiągniętych z tytułu wynagrodzenia za pracę twórczą mogą być zastosowane 50-proc. koszty uzyskania przychodu tylko wówczas, gdy praca wykonywana przez pracownika jest twórcza, tzn. niepowtarzalna, ma indywidualny charakter, spełnia przesłanki utworu określone w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r., nr 90, poz. 631 z późn. zm.), oraz podatnik jest twórcą bądź artystą wykonawcą w rozumieniu tej ustawy.

Z kolei odnosząc się do przychodów uzyskiwanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, zauważyć należy, iż zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.) za przychody z działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

Artykuł 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o PIT stanowi, że koszty uzyskania przychodów z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania przez nich tymi prawami określa się w wysokości 50 proc. uzyskanego przychodu, z tym że koszty te oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód.

Jednakże zgodnie z art. 22 ust. 12 ustawy o PIT 50-proc. koszty zryczałtowane nie mogą być stosowane w odniesieniu do podatników uzyskujących przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, o których mowa w art. 14.

W stosunku do tych podatników obowiązuje zasada wyrażona w art. 22 ust. 1 ustawy o PIT, zgodnie z którą kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23.

W związku z tym do przychodów uzyskanych w takich okolicznościach z umów-zleceń wykonywanych w ramach działalności gospodarczej czytelnik nie będzie mógł zastosować 50-proc. kosztów ich uzyskania, mimo że przychody te będą związane z korzystaniem z praw autorskich.

Koszty uzyskania przychodów z umów-zleceń wykonywanych w ramach działalności gospodarczej będą rozliczane przy zastosowaniu faktycznych kosztów uzyskania przychodów.

EKSPERT RADZI

Jakie wydatki podlegają odliczeniu przy działalności

@RY1@i02/2013/115/i02.2013.115.07100120a.803.jpg@RY2@

Ewa Szkolnicka, konsultantka, ITA Doradztwo Podatkowe

Jakie rodzaje wydatków mogę odliczyć, przechodząc na samozatrudnienie? Jeśli nie mogę korzystać z 50-proc. kosztów, to jakie rodzaje wydatków faktycznie poniesionych mogę odliczyć, a jakich nie? Kiedy mogę je odliczyć - na bieżąco przy zaliczkach czy przy rocznej deklaracji?

Na rozliczenia podatkowe osoby samozatrudnionej zasadniczy wpływ ma źródło, z którego uzyskiwane są przychody. Źródłem tym może być działalność wykonywana osobiście (najczęściej na podstawie umowy o dzieło lub zlecenia) albo działalność gospodarcza. Od tego, z którym ze źródeł mamy do czynienia, zależy zastosowanie odpowiednich kosztów uzyskania przychodów, tj. kosztów ryczałtowych albo faktycznie poniesionych.

Koszty ryczałtowe w wysokości 20 proc. mają zastosowanie m.in. do przychodów z działalności wykonywanej osobiście, np. artystycznej, literackiej, naukowej, publicystycznej, oraz na podstawie umowy-zlecenia lub o dzieło. Z kolei twórcy i artyści wykonawcy, którzy korzystają z praw autorskich lub pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów lub rozporządzają nimi, mogą potrącać koszty w wysokości 50-proc. przychodów. Od 1 stycznia 2013 r. ustawodawca wprowadził ograniczenie polegające na tym, że podatnik stosujący 50-proc. koszty może potrącić kwotę nie wyższą niż połowa górnej granicy pierwszego przedziału skali podatkowej, tj. 42 764 zł. Po wykorzystaniu limitu nie przysługują żadne inne zryczałtowane koszty, ale podatnik może zamiast 50-proc. kosztów uwzględnić koszty faktycznie poniesione, jeżeli były one wyższe niż ryczałtowe. Limit ten nie ma zastosowania do przychodów z działalności wykonywanej osobiście, w przypadku której nadal można stosować 20-proc. koszty bez względu na osiągnięty przychód albo uwzględnić koszty realnie poniesione.

Ryczałtowe koszty nie dotyczą natomiast przychodów osiąganych w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej. W tej sytuacji istnieje obowiązek rozliczania kosztów na zasadach ogólnych, tj. uwzględnienia kosztów faktycznie poniesionych, co oznacza, że twórca-przedsiębiorca musi zadbać o prawidłowe ich udokumentowanie. Oznacza to również, że podatnik, który prowadzi działalność gospodarczą i jednocześnie zawiera umowy-zlecenia lub o dzieło, których przedmiot pokrywa się z przedmiotem wskazanym w ewidencji działalności gospodarczej, może potrącić tylko koszty faktycznie poniesione. Stanowisko to potwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji z 13 grudnia 2012 r., nr ITPB1/415-1047/12/AD. Sytuacja wyglądałaby inaczej, gdyby przedmiot działalności gospodarczej podatnika był inny niż przedmiot umowy o dzieło czy zlecenia. Wówczas podatnik mógłby skorzystać ze zryczałtowanych kosztów w odniesieniu do przychodu z tytułu takiej umowy, co zostało potwierdzone w interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 6 września 2012 r., nr ITPB1/415-630/12/DP. Jednak w praktyce rozdzielenie tych przychodów i prawidłowe ich przypisanie do poszczególnych źródeł mogą rodzić trudności. Jeżeli nie przysługują czytelnikowi koszty ryczałtowe, to powinien rozliczać koszty podatkowe na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o PIT. Na podstawie tego przepisu może pan zaliczyć poniesione wydatki do kosztów uzyskania przychodów pod warunkiem, że zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów i jednocześnie nie zostały uwzględnione w katalogu wyłączeń, zawartym w art. 23 ustawy o PIT.

Ustawa nie wskazuje, które konkretnie rodzaje wydatków mogą stanowić koszt podatkowy. Przyjmuje się, że mogą to być wydatki zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio związane z prowadzoną działalnością. Do kosztów bezpośrednich może pan zaliczyć przykładowo zakup materiałów oraz koszty promocji i reklamy sprzedawanych przez pana konkretnych produktów. Z kolei do kosztów pośrednich będą należeć np. odpisy amortyzacyjne od samochodu osobowego czy też wydatki na media. Do wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów ustawodawca zalicza m.in. koszty reprezentacji. Należy pamiętać, że każdy wydatek zakwalifikowany jako koszt firmowy musi mieć racjonalny związek z prowadzoną działalnością, co w razie potrzeby będzie pan musiał wykazać przed organem podatkowym.

Zarówno osiągane przychody, jak i ponoszone koszty czytelnik powinien rzetelnie ewidencjonować dla celów podatkowych. Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów ma do wyboru dwie metody potrącania kosztów uzyskania przychodów. Pierwsza metoda, zwana kasową, polega na potrącaniu wszystkich kosztów w momencie ich poniesienia, tj. co do zasady w dniu wystawienia faktury, rachunku lub innego dowodu stanowiącego podstawę do ujęcia kosztu. Druga metoda, zwana memoriałową, wymaga dokonywania podziału kosztów na bezpośrednie i pośrednie. Koszty bezpośrednie będą co do zasady potrącane w roku podatkowym, w którym zostały osiągnięte odpowiadające im przychody, a koszty pośrednie - w chwili ich poniesienia. Raz wybrana metoda rozliczania kosztów powinna być stosowana konsekwentnie w każdym roku podatkowym. Na podstawie zapisów dokonywanych w księdze powinien pan wpłacać zaliczki na podatek (miesięcznie lub kwartalnie, po spełnieniu określonych warunków), uwzględniając zaewidencjonowane w danym okresie koszty.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2013/115/i02.2013.115.07100120a.804.jpg@RY2@

Piotr Kościańczuk dyrektor w Kancelarii Skłodowscy

Ustawodawca w art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych określił katalog źródeł przychodów. Takimi źródłami są między innymi stosunek pracy, działalność wykonywana osobiście i działalność gospodarcza. Przy czym definicja działalności gospodarczej zawarta w art. 5a pkt 6 ustawy wskazuje, że do tego źródła przychodów zaliczane są wszystkie przychody z działalności zarobkowej, o ile nie zostały zakwalifikowane do innych źródeł. Art. 13 precyzuje, że jednym z przejawów działalności wykonywanej osobiście, niestanowiącej działalności gospodarczej są przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej. Takie uregulowanie oznacza, że podatnik sam może zdecydować, czy po zakończeniu umowy o pracę będzie swoją działalność twórczą prowadził w ramach działalności gospodarczej czy też pozostanie przy formie umów o dzieło.

Od 1 stycznia 2013 r. obowiązują nowe przepisy dotyczące kosztów uzyskania przychodów związanych z prawami autorskimi. Do końca 2012 r. wolno było stosować koszty stanowiące 50 proc. uzyskanego przychodu bez względu na wartość umów do wszystkich przychodów z tytułu zapłaty twórcy za przeniesienie prawa własności wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru, z tytułu opłaty licencyjnej za przeniesienie prawa stosowania wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego, otrzymanej w pierwszym roku trwania licencji od pierwszej jednostki, z którą zawarto umowę licencyjną oraz z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania przez nich tymi prawami.

Aktualny stan prawny pozwala na zastosowanie takich kosztów do przychodów z dokładnie tych samych źródeł. Modyfikacja polega na wprowadzeniu w art. 22 ust. 9a, który ogranicza zastosowanie takich kosztów nieprzekraczających łącznie w roku kwoty 42 764,00 zł. Zakład pracy lub zleceniodawca są obowiązani do zastosowania tego przepisu przy wyliczaniu wynagrodzenia. Podatnicy muszą jednak pamiętać, że w przypadku gdy uzyskują dochody z praw autorskich z więcej niż jednego źródła, płatnicy nie wiedząc o tym, nie mają możliwości trzymać się górnego limitu określonego dla podatnika. Może to prowadzić w konsekwencji do konieczności dopłaty podatku na koniec roku. Podatnicy mogą jednak uniknąć tej niekomfortowej sytuacji poprzez złożenie jednemu lub kilku wypłacającym wynagrodzenie oświadczenia o rezygnacji ze stosowania kosztów w wysokości 50 proc. Oświadczenie składa się osobno dla każdego roku podatkowego.

Nie ma żadnego przepisu uniemożliwiającego twórcy dalsze korzystanie z 50 proc. kosztów uzyskania po zakończeniu stosunku pracy. Jedynym ograniczeniem jest wymieniona już górna granica limitu przychodów.

Ustawodawca dał również prawo rozliczenia kosztów uzyskania przychodu według kosztów faktycznie poniesionych. Umożliwia to przepis art. 22 ust 10. Należy jednak pamiętać, że nie można stosować obu tych reguł łącznie. Jeżeli podatnik zdecyduje się a koszty faktyczne, będzie musiał posiadać dowody wskazujące na ich poniesienie. W tym przypadku nie ma zastosowania żaden limit ograniczający ich wysokość. Podatnik ma prawo zaliczyć do nich również bezpośrednie koszty poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy, jak również poniesione po zakończeniu roku podatkowego, ale przed dniem złożenia zeznania, jednak nie później niż do upływu terminu do jego złożenia.

Oprac. Przemysław Molik