Zwolnienia dla naukowców nie wolno rozszerzać

W art. 21 ust. 1 pkt 39 i 40 ustawy z 26 lipca 1991 r. o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) ustawodawca wskazał konkretne akty prawne, w tym ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym, na podstawie których muszą zostać przyznane dane środki, aby mogły skorzystać ze zwolnień podatkowych.

Podatnik wystąpił do dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie o interpretację z zakresu PIT. Wyjaśnił, że został skierowany przez polską uczelnię do szkoły w Wiedniu w celu realizacji pracy badawczej i dydaktycznej. Spytał, czy środki otrzymane na finansowanie udziału w projekcie badawczym w zagranicznym ośrodku naukowym są zwolnione z podatku. Chodziło o uczestnictwo w programie "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców". Uczelnia podatnika zawarła z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego umowę, w której ustalono, że środki będą wykorzystywane na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku oraz kosztów podróży.

Naukowiec uważał, że na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o PIT otrzymane pieniądze są zwolnione z podatku. Przepis ten określa, że wolne od podatku są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni - przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty oraz prawa o szkolnictwie wyższym. Spytał też, czy w jego sprawie nie mogą mieć zastosowania art. 21 ust. 1 pkt 23a lub art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o PIT. Pierwszy z nich zwalnia od podatku część dochodów osób, które przebywają czasowo za granicą i uzyskują dochody z tytułu m.in. stypendiów oraz ryczałtów na koszty utrzymania i zakwaterowania wypłacanych z budżetu państwa. Drugi zaś zwalnia z podatku stypendia otrzymywane na podstawie przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, stypendia doktoranckie otrzymywane na podstawie przepisów prawa o szkolnictwie wyższym.

Organ stwierdził, że do otrzymywanych przez podatnika środków z tytułu uczestnictwa w programie nie ma zastosowania żadne ze wskazanych przez niego zwolnień. Oznacza to, że otrzymany przez niego przychód podlega opodatkowaniu jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o PIT.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 25 stycznia 2011 r. (sygn. akt I SA/Kr 2030/10) uchylił interpretację. Stwierdził, że środki finansowe wypłacane skarżącemu w związku z jego pobytem za granicą stanowią świadczenie pomocy materialnej otrzymywanej przez osobę uczestniczącą "w innych formach kształcenia", które są przyznawane na podstawie prawa o szkolnictwie wyższym. Zatem w sprawie można zastosować zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o PIT.

Minister finansów złożył skargę kasacyjną. NSA uchylił to rozstrzygnięcie.

Według NSA sąd pierwszej instancji dostrzegł, że przepisy regulujące zwolnienia (ulgi) podatkowe nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający ani zawężający oraz że decydujące znaczenie w procesie wykładni prawa podatkowego ma wykładnia językowa. Mimo to zdecydował się na zabieg interpretacyjny prowadzący do rezultatu sprzecznego z literalnym brzmieniem przepisu. WSA odwołał się do celu art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o PIT i wskazał na rozwój nauki. Tym samym przepisy przyznające pomoc materialną osobom korzystającym z "innych form kształcenia" zostały wydane na podstawie "przepisów prawa o szkolnictwie wyższym", albowiem to określenie oznacza wszelkie przepisy regulujące funkcjonowanie szkolnictwa wyższego. Ten wniosek w ocenie NSA jest błędny, ponieważ w art. 21 ust. 1 pkt 39 i 40 ustawy o PIT ustawodawca wskazał konkretne akty prawne, w tym ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym, na podstawie których muszą zostać przyznane dane środki, aby mogły skorzystać z opisanych w tych przepisach zwolnień podatkowych.

Wyrok NSA z 12 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II FSK 1700/11), prawomocny.

Oprac. Przemysław Molik

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2013/086/i02.2013.086.071000300.802.jpg@RY2@

Grzegorz Grochowina, ekspert podatkowy w KPMG

Niewątpliwie należy uznać, iż zaprezentowane przez NSA stanowisko w zakresie kwalifikacji zwolnienia wynikającego z art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o PIT uchylające wyrok WSA w Krakowie nie jest do końca zrozumiałe, w szczególności biorąc pod uwagę argumenty, którymi kierował się sąd w swoim uzasadnieniu.

Bezsprzecznie należy zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez WSA, który stwierdził, iż analizując tego rodzaju przepisy, należy odnieść się nie tylko do wykładni gramatycznej, ale też, a może przede wszystkim, do wykładni celowościowej i systemowej.

Nie ulega wątpliwości, iż przepisy regulujące zwolnienia z opodatkowania, co do zasady, nie mogą być interpretowane w sposób zawężający ich stosowanie. Niestety, wydaje się, iż NSA, uzasadniając swoją decyzję, nie wziął powyższej reguły pod uwagę. Co więcej, wyrok NSA wydaje się być sprzeczny z obecną tendencją mającą na celu dążenia współczesnego ustawodawcy do podniesienia jakości szkolnictwa, w tym szkolnictwa wyższego, tak aby osiągało ono wraz z kadrą nauczycielską, akademicką coraz lepszą pozycję w świecie. A jak podkreślił WSA, niewątpliwie służy temu udział polskich naukowców w międzynarodowych przedsięwzięciach badawczych.