Wyższa ulga prorodzinna dla rodzin wielodzietnych

Takie skutki powoduje zmiana od 1 stycznia 2013 r. brzmienia przepisu regulującego ulgę na dzieci, a więc art. 27f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Mimo że odliczenie będzie można stosować za 2013 rok, to już teraz warto wiedzieć, na jakich zasadach można korzystać z ulgi prorodzinnej, by ustalić, czy wysokość osiągniętego w bieżącym roku dochodu i należnego podatku pozwoli w pełni cieszyć się odliczeniem w roku 2014.

Z ulgi na dzieci polscy podatnicy mają prawo korzystać, począwszy od rozliczeń za 2007 rok. Ulga miała być jednym z niewielu przejawów prorodzinności systemu podatkowego w Polsce.

Do końca 2012 r., osoby wychowujące dzieci mogły odliczać od podatku stałą kwotę na każde dziecko, niezależnie od liczby dzieci i poziomu osiąganych dochodów.

Obojętne dla podatników...

Zmiany są neutralne dla rodziców wychowujących dwójkę dzieci. Takie osoby mogą korzystać z ulgi na dotychczasowych zasadach, czyli odliczać od podatku, na każde dziecko, kwotę, która została określona w skali jednego miesiąca jako 1/6 kwoty zmniejszającej podatek w dolnym przedziale skali podatkowej.

Podatnicy z dwójką dzieci mają prawo odliczyć na każde dziecko po 92,67 zł miesięcznie, czyli po 1112,04 zł rocznie. Zatem łącznie (na dwójkę dzieci) suma odliczeń może wynieść do 2224,08 zł rocznie. [przykład 1]

Wszystko byłoby jasne, gdyby nie niezrozumiała treść nowo wprowadzonego przepisu art. 27f ust. 2b ustawy o PIT. Zgodnie z nią podatnicy, którzy mają więcej niż jedno dziecko, mogą korzystać z odpowiedniej dla siebie ulgi, jeżeli "co najmniej przez jeden dzień roku podatkowego" będą wykonywać władzę rodzicielską, pełnić funkcję opiekuna prawnego lub sprawować opiekę "w stosunku do więcej niż jednego dziecka".

Może to sugerować, że wystarczy spełniać powyższy warunek przez jeden dzień w roku w stosunku do dwójki dzieci, by skorzystać z ulgi a wychowywanie dwójki dzieci w pełnym, rocznym wymiarze.

Ustawodawcy chodziło jednak o coś innego. Z dalszej części przepisu wynika bowiem, że kwota ulgi ma być obliczana w stosunku miesięcznym. W przypadku zmiany liczby dzieci lub innych zmian wpływających na zakres uprawnień do ulgi w trakcie roku należy badać zakres tych uprawnień za każdy miesiąc odrębnie.

Taką interpretację sugeruje też uzasadnienie projektu zmian na 2013 rok. Tym bardziej niezrozumiały jest cel wprowadzenia wspomnianego art. 27f ust. 2b, który wiąże pewne - nie do końca jasne - skutki prawne ze sprawowaniem funkcji rodzicielskich "co najmniej przez jeden dzień w roku".

...z korzyścią...

Poprawiła się z kolei sytuacja rodzin wielodzietnych, w których wychowuje się trójka lub więcej dzieci. Za trzecie dziecko podatnicy mogą odliczać kwotę 139 zł miesięcznie, a w stosunku rocznym - 1668,06 zł. Innymi słowy, odliczenia za trzecie dziecko są wyższe o 50 proc. niż odliczenia za pierwsze i drugie dziecko z osobna.

Z kolei za czwarte i każde następne dziecko podatnik me odliczyć 185,34 zł za miesiąc, czyli 2224,08 zł w stosunku rocznym. Oznacza to, że odliczenia te są wyższe o 100 proc. niż odliczenia przysługujące za pierwsze i drugie dziecko z osobna. [przykład 2]

...i ze stratą

Nowe przepisy są jednak niekorzystne dla rodziców wychowujących jedno dziecko. Osoby te utraciły bowiem prawo do ulgi, jeżeli poziom ich dochodów przekroczy próg określony w nowelizacji. W przypadku gdy dziecko jest wychowywane przez dwójkę rodziców, maksymalny poziom dochodów wynosi 112 tys. zł dla obu rodziców łącznie, a jeśli rodzic wychowuje dziecko samotnie - 56 tys. zł brutto rocznie. Oznacza to, że ulgę straci rodzina wychowująca jedno dziecko, w której każde z rodziców zarabia kwotę powyżej 3367 zł netto miesięcznie. Po przekroczeniu tej kwoty, rodzice jednego dziecka nie mog korzystać z ulgi. [przykład 3]

Co do zasady, podatnicy z jednym dzieckiem odliczą ulgę w takim samym wymiarze jak podatnicy z dwójką dzieci, z tym zastrzeżeniem, że nie pomnożą kwoty ulgi przez dwa. Za jedno dziecko odliczą zatem 92,67 zł miesięcznie, czyli 1112,04 zł rocznie. [przykład 4]

W stosunku do podatników, którzy choćby część roku kalendarzowego będą poza związkiem małżeńskim (w konkubinacie), próg ten będzie dwa razy niższy i wyniesie 56 tys. zł rocznie.

Wyjątek dotyczy podatników niepozostających w związku małżeńskim, którzy samotnie wychowują dziecko małoletnie. Tacy podatnicy utracą prawo do ulgi po przekroczeniu 112 tys. zł, tak samo jak małżonkowie. Wynika to z nowo wprowadzonego art. 27f ust. 2 pkt 1 lit. b) ustawy o PIT. Wydaje się, iż zasada ta jest pierwszym jednoznacznym potwierdzeniem doktryny sądowej, wedle której samo pozostawanie poza związkiem małżeńskim nie oznacza nabycia statusu osoby samotnie wychowującej dziecko (status ten jest istotny dla korzystania z innej ulgi, przewidzianej dla takich właśnie osób).

Przy ocenie, czy podatnik przekroczył próg, poza którym nie może korzystać z ulgi, pod uwagę są brane tylko trzy kategorie dochodów: dochody opodatkowane na zasadach ogólnych (według skali progresywnej), dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych oraz dochody z działalności gospodarczej, opodatkowane metodą liniową.

W rzeczywistości ten niekorzystny warunek spełnia większość podatników. Sama konstrukcja podatku dochodowego zakłada bowiem, że w kieszeni podatnika powinna zostać część dochodu, która służyć będzie sfinansowaniu - co najmniej - bieżących kosztów utrzymania. Trzeba przy tym zauważyć, że koszty te stają się wyższe, kiedy dochodzi potrzeba utrzymania dzieci.

Oznacza to, że w praktyce dla osób, które mają dzieci, podatek dochodowy może być większym ciężarem niż dla osób, które ich nie mają. Dotychczas ulga prorodzinna z założenia stanowiła odpowiedź na tę nierównowagę.

Rozwiązania, które wprowadza nowelizacja, wydają się bardzo kontrowersyjne. Wiadomo bowiem, iż urodzenie pierwszego dziecka nieporównywalnie podnosi koszty utrzymania rodziców, często nawet bardziej niż urodzenie kolejnych dzieci.

W kontekście reguł sprawiedliwości podatkowej, których przejawem ma być właśnie ulga prorodzinna, nie ma powodów, by wprowadzać regulację, która sprawi, że podatnicy z jednym dzieckiem będą mieli utrudniony dostęp do ulgi.

Taka konstrukcja znowelizowanych przepisów jest tym bardziej niezrozumiała, że finansowy bilans zmian w uldze na dzieci nie będzie wcale korzystny dla budżetu państwa. Wręcz przeciwnie. W uzasadnieniu projektu nowelizacji czytamy, że rząd spodziewa się, iż omawiane zmiany doprowadzą do zmniejszenia wpływów budżetowych o ok. 3 mln zł. Efekt budżetowy ma nastąpić dopiero w 2014 roku, kiedy podatnicy złożą zeznania za rok 2013.

	Tak - 1112,04 zł rocznie - bez zmiany	Nie	Tak - 1112,04 zł rocznie - bez zmiany	Nie	Tak - 1112,04 zł rocznie - bez zmiany	Nie
	Tak - 1112,04 zł na każde dziecko - bez zmiany	Tak - 1112,04 zł na każde dziecko - bez zmiany	Tak - 1112,04 zł na każde dziecko - bez zmiany	Tak - 1112,04 zł na każde dziecko - bez zmiany	Tak - 1112,04 zł na każde dziecko - bez zmiany	Tak - 1112,04 zł na każde dziecko - bez zmiany
	Tak - 2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł) oraz 1668,06 zł na trzecie dziecko - wyższe odliczenie o 556 zł	Tak -2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł) oraz 1668,06 zł na trzecie dziecko - wyższe odliczenie o 556 zł	Tak -2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł) oraz 1668,06 zł na trzecie dziecko - wyższe odliczenie o 556 zł	Tak -2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł) oraz 1668,06 zł na trzecie dziecko - wyższe odliczenie o 556 zł	Tak -2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), oraz 1668,06 zł na trzecie dziecko - wyższe odliczenie o 556 zł	Tak -2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), oraz 1668,06 zł na trzecie dziecko - wyższe odliczenie o 556 zł
	Tak - 2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), 1668,06 zł na trzecie dziecko oraz 2224,08 zł na czwarte dziecko - wyższe odliczenie o 1668 zł	Tak - 2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), 1668,06 zł na trzecie dziecko oraz 2224,08 zł na czwarte dziecko - wyższe odliczenie o 1668 zł	Tak - 2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), 1668,06 zł na trzecie dziecko oraz 2224,08 zł na czwarte dziecko - wyższe odliczenie o 1668 zł	Tak - 2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), 1668,06 zł na trzecie dziecko oraz 2224,08 zł na czwarte dziecko - wyższe odliczenie o 1668 zł	Tak - 2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), 1668,06 zł na trzecie dziecko oraz 2224,08 zł na czwarte dziecko - wyższe odliczenie o 1668 zł	Tak - 2224,08 zł łącznie na pierwsze i drugie dziecko (2 x 1112,04 zł), 1668,06 zł na trzecie dziecko oraz 2224,08 zł na czwarte dziecko - wyższe odliczenie o 1668 zł

PRZYKŁAD 1

Małżonkowie z dwójką dzieci...

Małżonkowie wychowują dwójkę synów w wieku 13 i 15 lat. Oboje zarabiają po 1800 zł brutto miesięcznie na umowę o pracę. Przy odliczeniu wyłącznie składek ZUS i składek na ubezpieczenie zdrowotne kwota zobowiązania podatkowego wynosi po 1116 zł na osobę. Małżonkowie mogą wykorzystać ulgę na dzieci w całości, czyli odliczą 1112,04 zł na każde dziecko.

Gdyby któryś z małżonków nie zarabiał lub oboje zarabiali mniej niż 1800 zł brutto, nie mieliby możliwości skorzystania z ulgi w pełnym zakresie. Z kolei osoby o wynagrodzeniu w wartości średniej krajowej mają możliwość wykorzystania ulgi w całości.

PRZYKŁAD 2

...albo z kilkorgiem

Małżonkowie wychowują szóstkę dzieci. Żona zarabia 6260 zł brutto miesięcznie, a mąż - 7000 zł brutto miesięcznie. Podatek dochodowy każdego z małżonków wynosi 5292 zł, czyli łącznie zapłacą 10 584 zł podatku. W takim przypadku małżonkowie będą mogli odliczyć od podatku za pierwsze dziecko - 1112,04 zł, za drugie dziecko - 1112,04 zł, za trzecie dziecko - 1668,06 zł, za czwarte dziecko - 2224,08 zł, za piąte dziecko - 2224,08 zł i za szóste dziecko - 2224,08 zł, czyli łącznie 10 564,38 zł. Jeśli w tej samej rodzinie pracowałby tylko ojciec, to aby odliczyć sobie całą ulgę na dzieci, musiałby zarabiać co najmniej 10 950 zł brutto miesięcznie, bo wtedy jego roczna zaliczka na PIT wyniosłaby 10 567 zł.

PRZYKŁAD 3

Kto nie zyska...

Małżonkowie wychowują wspólnie jedno dziecko. Mąż zarabia 5 tys. zł netto miesięcznie, a żona - 4 tys. zł netto. Ponieważ każde z małżonków zarabia powyżej 3367 zł netto, nie będą oni mogli korzystać z ulgi.

PRZYKŁAD 4

...a kto tak

Małżonkowie wychowują jedno dziecko. Każde z małżonków zarabia po 1800 zł brutto (1366,43 zł netto) miesięcznie. W takim wypadku w rozliczeniu za 2013 r. małżonkowie będą mogli wykorzystać ulgę prorodzinną w pełni, czyli w wysokości 1112,04 zł.

WAŻNE

Rodziny wielodzietne mogą zwiększyć odliczenie dopiero od trzeciego dziecka. Ponadto muszą spełnić warunek wykazania się choćby jednym dniem sprawowania funkcji rodzicielskich w stosunku do określonej liczby dzieci

@RY1@i02/2013/024/i02.2013.024.071000500.803.jpg@RY2@

Katarzyna Czajkowska-Matosiuk

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 27f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.). Art. 1 pkt 4 ustawy z 24 października 2012 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 1278).