Czy przeniesienie kapitału zapasowego powoduje powstanie przychodu

KATARZYNA RYSZARD

doradca podatkowy w Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych Miller, Canfield, W. Babicki, A. Chełchowski i Wspólnicy

Problem podwyższenia kapitału zakładowego w drodze przeniesienia środków z kapitału zapasowego utworzonego z agio od kilku lat wywołuje wątpliwości.

W świetle art. 24 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowaniu podlega przekazanie na podwyższenie kapitału zakładowego dochodu, a nie jakichkolwiek środków z majątku osoby prawnej. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 września 2001 r. (sygn. I SA/Łd 48/01), przepisy zawierają ogólną definicję dochodu z udziału w zyskach osób prawnych, zgodnie z którą jest nim dochód faktycznie uzyskany z udziału. Użycie wyrazu faktycznie niewątpliwie oznacza, że chodzi o dochód rzeczywisty, a nie jedynie hipotetyczny; bez przysporzenia majątkowego na rzecz akcjonariusza nie można mówić o dochodzie z udziału w zyskach osób prawnych. Stosując wykładnię językową art. 24 ust. 5 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podlega dochód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, w tym dochód stanowiący równowartość kwot przekazanych z innych kapitałów osoby prawnej na kapitał zakładowy. Wykładnia językowa prowadzi do wniosku, iż przeniesienie agio jako środków, które nie pochodzą z zysku spółki (czyli dochodu) na kapitał zakładowy, nie rodzi zobowiązania podatkowego u akcjonariuszy jako podatników i wnioskodawcy jako płatnika. Przyjęcie stanowiska odmiennego byłoby sprzeczne z wykładnią językową tych przepisów.

Orzecznictwo nie jest jednak jednolite i organy podatkowe w ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r. (sygn. SK 1065/04) twierdzą, że każde podwyższenie kapitału akcyjnego ze środków własnych spółki powoduje powstanie obowiązku podatkowego po stronie akcjonariuszy. Nie jest przy tym istotne, w jaki sposób został utworzony kapitał zapasowy, to jest czy pochodzi on z agio emisyjnego, czy z wypracowanego przez spółkę zysku.

Analiza art. 24 ust. 5 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych prowadzi do wniosku, że nie jest istotne źródło finansowania dochodu podatnika z tytułu posiadanego przez niego udziału w innej osobie prawnej. Znaczenie ma natomiast to, że dochód ten ma swoje źródło w samym fakcie bycia właścicielem udziału w osobie prawnej, a więc wynika z samego faktu posiadania udziału danej spółki. Takie stanowisko wyraził m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (sygn. IBPBII/2/415-100/08/MW). Dodać należy, że na spółce ciążą obowiązki płatnika podatku dochodowego z tego tytułu. Obowiązki płatnika w przypadku dochodów z udziału w zyskach osób prawnych reguluje art. 41 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym płatnicy, o których mowa w art. 41 ust. 1 (m.in. osoby prawne), są obowiązani pobierać zryczałtowany podatek dochodowy od dokonywanych wypłat (świadczeń) lub stawianych do dyspozycji podatnika pieniędzy lub wartości pieniężnych z tytułów określonych w art. 29, art. 30 ust. 1 pkt 2, 4-5a i 13 oraz art. 30a ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 5.