Jak korzystać z samozatrudnienia przy samodzielnej działalności

Dla celów podatkowych rozliczenie dochodów (przychodów) z samozatrudnienia jest uzależnione od źródła przychodów. W ustawie o PIT istnieją dwa źródła przychodów, które stanowią podstawę rozliczenia samozatrudnienia. Samozatrudniony, czyli osoba, która rozpoczęła jednoosobową działalność, może rozliczać podatkowo: działalność gospodarczą lub działalność wykonywaną osobiście.

Na podstawie umowy zlecenia podatnik prowadzi księgi rachunkowe spółki. Czy przychody z tego tytułu stanowią działalność wykonywaną osobiście czy działalność gospodarczą?

Aby czynności osoby fizycznej nie były uznane za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, muszą być łącznie spełnione następujące przesłanki:

1) odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynności oraz ich wykonywanie, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych, ponosi zlecający,

2) są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecającego,

3) wykonujący czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością. Pełną odpowiedzialność za prowadzenie ksiąg ponoszą władze spółki. Będzie to więc działalność prowadzona osobiście.

Podatnik rozpoczynający działalność w formie samozatrudnienia może wybrać sposób opodatkowania, w granicach określonego źródła przychodów. W przypadku gdy samozatrudnienie będzie realizowane w formie działalności gospodarczej, podatnik może być opodatkowany w któryś z alternatywnych sposobów (tj. ryczałtem ewidencjonowanym, kartą podatkową, 19-proc. stawką liniową lub według zasad ogólnych, czyli 18- lub 32-proc. stawką).

Istnieje jednak drugi sposób rozliczania podatku przez podatnika, który uzyskuje dochody z samozatrudnienia. Dotyczy to przychodów z działalności wykonywanej osobiście na podstawie umowy zlecenia lub o dzieło, które mogą być opodatkowane tylko według skali, czyli 18- lub 32-proc. stawką.

Rozliczenie samozatrudnienia przy działalności wykonywanej osobiście odnosi się tylko do przychodów z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskiwane wyłącznie od:

● osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej oraz jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej,

● właściciela (posiadacza) nieruchomości, w której lokale są wynajmowane, lub działającego w jego imieniu zarządcy albo administratora - jeżeli podatnik wykonuje te usługi wyłącznie dla potrzeb związanych z tą nieruchomością.

Do przychodów z działalności wykonywanej osobiście rozliczanej w ramach samozatrudnienia należą też przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej, w tym z tytułu udziału w konkursach z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz dziennikarstwa, jak również przychody z uprawiania sportu, stypendia sportowe przyznawane na podstawie odrębnych przepisów oraz przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowych.

Osoby, które wykonują działalność samodzielnie, czyli z działalności wykonywanej osobiście muszą się rozliczać z osiąganych w ciągu roku przychodów, ale mogą też uwzględnić koszty prowadzonej firmy.

Koszty z osobiście wykonywanej działalności na podstawie umowy zlecenia i o dzieło odlicza się w wysokości 20 proc. uzyskanego przychodu. Jednak można w niektórych sytuacjach odliczyć większe koszty uzyskania przychodów.

Ośrodek kultury zleca osobie fizycznej prowadzenie zajęć plastycznych, udostępniając miejsce pracy i materiały. Zleceniobiorca opracowuje program zajęć według własnej inwencji. Wynagrodzenie z umowy o dzieło przekracza 200 zł miesięcznie. Czy można zastosować podwyższone 50-proc. koszty uzyskania?

Zastosowanie 50-proc. kosztów będzie możliwe, gdy dana osoba uzyska przychód za wykonanie czynności będącej przedmiotem prawa autorskiego lub pokrewnego oraz gdy twórca dokona rozporządzenia prawami autorskimi do swojego utworu, czyli gdy przejdą one na zleceniodawcę lub gdy udzieli licencji na korzystanie z nich. Fakt korzystania przez twórcę z praw autorskich musi wynikać z treści umowy.

Niektóre koszty uzyskania określa się:

● z tytułu zapłaty twórcy za przeniesienie prawa własności wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego - w wysokości 50 proc. uzyskanego przychodu,

● z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania przez nich tymi prawami - w wysokości 50 proc. uzyskanego przychodu.

Jeżeli osoba wykonująca osobiście działalność w formie samozatrudnienia udowodni, że koszty uzyskania przychodów były wyższe niż wynikające z zastosowania normy procentowej, przyjmuje się w wysokość faktycznie poniesionych kosztów.

Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, dokonujące świadczeń z tytułu działalności wykonywanej osobiście, muszą jako płatnicy pobierać zaliczki na podatek dochodowy, stosując do dokonywanego świadczenia, pomniejszonego o miesięczne koszty uzyskania przychodów oraz o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki, najniższą stawkę podatkową, czyli 18 proc.

Po zakończeniu roku osoba uzyskująca przychody z działalności wykonywanej osobiście powinna się rozliczyć z podatku. Służy do tego zeznanie podatkowe PIT-37, w którym wykazuje się przychody, koszty, dochody i pobrane zaliczki z tytułu tej działalności. W przypadku gdy kwota całkowitego dochodu, z poszczególnych umów zlecenia lub o dzieło, przekroczy próg 85 528 zł, w zeznaniu rocznym samozatrudniony będzie musiał dopłacić podatek wyliczony według stawki 32-proc.

Spółka zawiera umowy zlecenia na wykonanie czynności ankietera w badaniach rolnych i z tymi samymi osobami na taki sam okres umowy o dzieło na sporządzenie szacunków rolnych. Czy należy pobrać zaliczkę na podatek, gdy z obydwu umów kwota przychodu w miesiącu jest wyższa niż 200 zł?

Umowa o dzieło i umowa zlecenia zawarte przez tego samego płatnika z tym samym podatnikiem stanowią źródło przychodu z tego samego tytułu, czyli z działalności wykonywanej osobiście. Wypłacając w tym samym miesiącu należności dla tej samej osoby niebędącej pracownikiem z umowy zlecenia i umowy o dzieło, należy przychód z obydwu umów sumować dla potrzeb ustalenia, czy od danej osoby pobrać podatek zryczałtowany, czy też zaliczkę na podatek dochodowy. W przypadku gdy suma przychodów jest wyższa niż 200 zł, płatnik powinien pobrać zaliczkę na podatek.

W rocznym zeznaniu nie uwzględnia się przychodów opodatkowanych zryczałtowanym podatkiem.

Od dochodów (przychodów) pobiera się 18-proc. zryczałtowany podatek dochodowy z tytułu umów zlecenia i o dzieło, jeżeli suma należności określonych w umowie lub w umowach zawartych z osobą niebędącą pracownikiem płatnika z tego samego tytułu nie przekracza miesięcznie od tego samego płatnika kwoty 200 zł.

- w rozumieniu ustawy o PIT to prowadzenie działalności gospodarczej lub działalności wykonywanej osobiście, która polega na zapewnieniu pracy samemu sobie. Działalność ta jest prowadzona jednoosobowo na rzecz jednego lub wielu podmiotów.

. wynosi zryczałtowany podatek od umów zlecenia i o dzieło o wartości do 200 zł

Bogdan Świąder

bogdan.swiader@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).