Wielu podatników uprawnionych do odliczenia ulgi na dzieci pełnoletnie skorzysta z ulgi tylko za część roku

Wprowadzenie zasady, że wysokość ulgi prorodzinnej obliczana jest za miesiące, w których spełnione są warunki do odliczenia, skutkuje tym, że w wielu przypadkach podatnicy odliczą tylko część kwoty ulgi, która maksymalnie, za cały rok podatkowy, wynosi 1112,04 zł.

Uprawnienie do skorzystania jedynie z części ulgi będzie dotyczyło nie tylko podatników, którzy zostali rodzicami, rodzicami zastępczymi czy opiekunami prawnymi w ubiegłym roku (z wyjątkiem dzieci urodzonych czy przysposobionych w styczniu, na które ulga przysługuje za cały rok). W wielu przypadkach możliwość częściowego odliczenia będzie dotyczyła podatników, którym ulga przysługuje na dzieci pełnoletnie. Wynika to z tego, że od rozliczeń podatkowych za 2009 rok ulga przysługuje za każdy miesiąc, w którym nie tylko podatnik, ale również dziecko spełnia ustawowe wymogi do objęcia odliczeniem. W przypadku dzieci dorosłych wymogów tych jest sporo, a niespełnienie któregokolwiek z nich w danym miesiącu czy miesiącach roku podatkowego pozbawia rodzica prawa do odliczenia za ten okres lub w ogóle wyłącza ulgę.

Skorzystanie z ulgi prorodzinnej możliwe jest również na pełnoletnie dzieci. Ustawa o PIT przewiduje, że w takiej sytuacji przepisy dotyczące ulgi na małoletnie dzieci stosuje się odpowiednio w stosunku do podatników utrzymujących pełnoletnie dzieci w związku z wykonywaniem ciążącego na tych podatnikach obowiązku alimentacyjnego.

Przepisy regulujące zasady odliczania ulgi prorodzinnej określają dwie grupy dzieci pełnoletnich, na które można skorzystać z ulgi. Po pierwsze, są to dzieci, które otrzymywały zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny lub rentę socjalną. Jeżeli dziecko w ubiegłym roku uzyskiwało jedno z powyższych świadczeń w związku z niepełnosprawnością, to jest ono objęte ulgą bez względu na to, ile ma lat. W przypadku gdy dziecko nabyło prawo do świadczenia w trakcie roku lub z jakichkolwiek względów prawo to ustało, to ulga przysługuje tylko za miesiące, w których pobierany był zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub renta socjalna.

Drugą grupą dzieci pełnoletnich, która została objęta odliczeniem, są dzieci do ukończenia 25 lat. Takie dzieci, oprócz warunku wieku, muszą również spełniać wymóg nauki w szkole, o której mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących także w innym niż Polska państwie. Zatem ulgą objęte są zarówno dzieci uczące się (studiujące) w polskich, jak i zagranicznych szkołach i uczelniach.

W związku z tym, że ulga w wysokości 92,67 zł naliczana jest miesięcznie, przysługuje ona za każdy miesiąc, w którym podatnik utrzymywał pełnoletnie dziecko do ukończenia przez nie 25. roku życia, pod warunkiem że dziecko się uczy. W przypadku zakończenia nauki przed upływem 25. roku życia ulga nie będzie przysługiwała za okres przypadający po ukończeniu nauki.

Przepisy nie regulują wprost, od jakiego miesiąca podatnik traci prawo do ulgi w związku z ukończeniem przez dziecko 25 lat lub nauki w szkole. Prawo do ulgi powinno jednak przysługiwać za miesiąc, w którym to zdarzenie nastąpiło. Wystarczające do skorzystania z odliczenia za dany miesiąc jest to, aby stan uprawniający do ulgi zaistniał w danym miesiącu.

Dzieci do ukończenia 25 lat, uczące się, aby były objęte ulgą, muszą spełniać jeszcze jeden warunek. Nie mogą one uzyskać w roku podatkowym dochodów opodatkowanych zgodnie z art. 27 ustawy o PIT oraz 30b ustawy o PIT w łącznej wysokości przekraczającej 3089 zł. Mowa tu o dochodach, które podlegają opodatkowaniu według skali podatkowej lub należą do kategorii niektórych dochodów kapitałowych (tzw. dochody z giełdy, głównie ze zbycia papierów wartościowych). Bez wpływu na ulgę pozostaje renta rodzinna.

Dochody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 lub art. 30b należy rozumieć jako dochody będące różnicą między sumą przychodów a kosztami ich uzyskania, od których podatek oblicza się odpowiednio: przy zastosowaniu skali podatkowej (art. 27) lub odpowiednio według 19-proc. stawki podatku (art. 30b). Jednocześnie, aby podatnik mógł skorzystać z ulgi na dziecko, suma tych dochodów uzyskanych przez uczące się dziecko, które nie ukończyło 25 roku życia (z wyłączeniem z renty rodzinnej), nie może przekroczyć kwoty 3089 zł. Jeżeli dochody dziecka przewyższają ten limit, ulga zawsze przepada. Ponieważ kwota 3089 zł odnoszona jest do całego roku podatkowego, nie można odliczyć ulgi proporcjonalnie za okres, w którym dochody dziecka limitu jeszcze nie przekroczyły.

Podkreślić należy, że ulga również jest wyłączona, w przypadku gdy do dziecka (zarówno małoletniego, jak i pełnoletniego) w roku podatkowym miały zastosowanie przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym (ryczałt ewidencjonowany, karta podatkowa), podatku liniowym lub podatku tonażowym. Nie dotyczy to sytuacji, gdy przychody opodatkowane ryczałtem dziecko uzyskiwało z tytułu umowy najmu, dzierżawy lub innej o podobnym charakterze.

W ustawie o PIT uregulowane zostały dwa szczególne przypadki utraty prawa do ulgi. Po pierwsze, gdy na podstawie orzeczenia sądu dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Po drugie, gdy dziecko wstąpiło w związek małżeński.

W tych wypadkach ustawodawca wyraźnie wskazał, że ulga nie przysługuje, począwszy od miesiąca kalendarzowego, w którym takie zdarzenie nastąpiło. Jeżeli zatem dziecko zawarło związek małżeński w czerwcu 2009 r., ulga należy się tylko do maja, czyli za pięć miesięcy.

Pojęcie placówka zapewniająca całodobowe utrzymanie zdefiniowane zostało w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Oznacza ono dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

Odliczenie za cały rok ulgi prorodzinnej nie będzie możliwe, gdy dziecko w trakcie roku podatkowego ukończyło 25 lat lub stało się pełnoletnie i nie kontynuuje nauki lub w trakcie roku podatkowego ją przerwało

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 27f ust. 2, ust. 6-7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307).