Kto nie skorzysta z preferencji

Każdy podatnik podlega odrębnemu opodatkowaniu. Jednak przepisy ustawy o PIT przewidują w tym zakresie dwa wyjątki. Pierwszy dotyczy małżonków. Mogą oni na swój wniosek rozliczyć się wspólnie z uzyskanych w danym roku podatkowym dochodów. Drugi wyjątek dotyczy samotnych rodziców. Dla nich ustawodawca przewidział specjalny sposób rozliczeń.

Kryterium dla skorzystania z obu preferencji jest jedno: podatnicy muszą spełnić warunki do tego sposobu rozliczeń, jakie przewiduje ustawa o PIT.

Przy wspólnym rozliczeniu małżonków podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków. Podstawowy warunek, aby w ten sposób rozliczyć się z fiskusem, to pozostawanie w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy. Jeżeli małżeństwo zostało zawarte lub rozwiązane w trakcie roku podatkowego, nie można złożyć wspólnego PIT. Szczególne sytuacje mogą wystąpić w przypadku rozwodu. Jeśli wyrok zapadł pod koniec roku, ale orzeczenie uprawomocniło się już w roku następnym, to małżonkowie zachowają prawo do złożenia wspólnego zeznania. Decydująca jest w tym przypadku data uprawomocnienia wyroku. Podatnicy pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy nie rozliczą się jednak wspólnie, gdy w roku podatkowym istniała między nimi rozdzielność majątkowa. Możliwość złożenia wspólnego zeznania dotyczy tylko małżonków, którzy mają wspólność majątkową. Co istotne, musi ona trwać przez cały rok podatkowy. Trzeba wiedzieć, że pomiędzy małżonkami może istnieć wspólność majątkowa ustawowa, jak również wspólność określona w umowie majątkowej, którą małżonkowie zawarli. Ponieważ ustawa o PIT nie stanowi wyraźnie, czy warunkiem wspólnego rozliczenia podatkowego jest istnienie wspólności ustawowej, przyjąć należy, że warunek istnienia wspólności majątkowej spełniony będzie zarówno w przypadku wspólności ustawowej, jak i umownej. Dopiero całkowite zniesienie wspólności i ustanowienie rozdzielności majątkowej uniemożliwia wspólne rozliczenie małżonków.

Podatnik do października 2009 r. był kawalerem. Potem zawarł związek małżeński z matką dwójki swoich dzieci. Żona w 2009 roku nie uzyskała żadnych dochodów. Mieszkali razem. Czy mąż może złożyć zeznanie jako rodzic samotnie wychowujący dzieci?

Nie. Podatnik był kawalerem żyjącym w nieformalnym związku z kobietą (prowadzą wspólne gospodarstwo domowe), która urodziła mu dwójkę dzieci. Jako kawaler podatnik spełniał jeden z warunków uprawniających do skorzystania z rozliczenia jako rodzic samotnie wychowujący dzieci. Jednak warunek ten jest niewystarczający do skorzystania z możliwości rozliczenia się w ten sposób. Nie można bowiem podatnika uznać za osobę samotnie wychowującą dzieci, ponieważ wychowaniem dzieci zajmuje się wspólnie z matką tych dzieci (we wspólnie prowadzonym gospodarstwie domowym). Ponadto matka dzieci nie jest pozbawiona praw rodzicielskich do dzieci.

Tym samym oboje rodzice wspólnie wykonują władzę rodzicielską nad dziećmi i wspólnie te dzieci wychowują. W tym przypadku nie jest możliwe twierdzenie, że któraś z tych osób (rodziców) jest osobą samotnie wychowującą dzieci. Stąd nie ma możliwości, aby podatnik - mąż rozliczył się jako rodzic samotnie wychowujący dzieci. Takie interpretacje prezentują organy podatkowe.

Z wnioskiem o wspólne opodatkowanie dochodów mogą wystąpić małżonkowie:

● podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce,

● pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy,

● między którymi istnieje przez cały rok podatkowy wspólność majątkowa,

● jeżeli do żadnego z nich w roku podatkowym nie miały zastosowania przepisy o: podatku liniowym, ryczałcie ewidencjonowanym, podatku tonażowym.

Są też wyjątki, które nie powodują utraty prawa do wspólnego rozliczenia. Pierwszy dotyczy osiągania dochodów opodatkowanych zryczałtowanym podatkiem dochodowym, ale muszą być to przychody z najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, jeżeli umowy te nie są zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Mąż podatniczki w 2009 roku zgłosił do urzędu skarbowego, że dochody z założonej firmy będzie rozliczał na zasadach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Niestety podatnik nie uzyskał żadnych dochodów z tej działalności. Czy może rozliczyć się wspólnie z żoną?

Nie. Przepisy ustawy o PIT wykluczają możliwość wspólnego rozliczenia małżonków, jeśli do jednego z nich mają zastosowanie przepisy ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Nie jest tu istotne, czy podatnik osiąga dochody objęte ryczałtem czy nie. Skoro powinien rozliczać ryczałt, nie może rozliczyć się wspólnie z małżonkiem. Gdyby podatnik zgłosił rezygnację z ryczałtu i nie podlegał przepisom o ryczałcie ewidencjonowanym, wtedy mógłby skorzystać z preferencyjnego rozliczenia podatkowego.

Drugi wyjątek to możliwość złożenia wniosku o łączne opodatkowanie dochodów małżonków, między którymi istniała w roku podatkowym wspólność majątkowa, a małżonek zmarł w trakcie roku. Konieczne jest przy tym, aby związek małżeński był zawarty przed rozpoczęciem roku podatkowego.

Trzecim wyjątkiem jest możliwość wspólnego rozliczenia, gdy małżonkowie pozostawali w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a jeden małżonek zmarł po upływie roku podatkowego, a przed złożeniem zeznania (czyli między 1 stycznia a 30 kwietnia).

Preferencyjny sposób rozliczenia przysługuje osobom o nieograniczonym obowiązku podatkowym w Polsce, samotnie wychowujących w roku podatkowym dzieci:

1) małoletnie,

2) bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

3) do ukończenia 25 roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach skali PIT lub m.in. dla dochodów kapitałowych przekraczających 3089 zł, z wyjątkiem renty rodzinnej.

Preferencja polega na tym, że podatek będzie określony na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci.

Warto podkreślić, że za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Został nam jeszcze jeden bardzo ważny warunek, bez spełnienia którego preferencje małżeńskie lub samotnego rodzica można stracić. Małżonkowie, którzy chcą rozliczyć się wspólnie lub rodzice jako samotnie wychowujący dzieci, muszą złożyć deklarację za 2009 rok najpóźniej 30 kwietnia 2010 r. Spóźnienie pozbawia prawa do złożenia wspólnego PIT lub preferencji dla samotnych rodziców.

Termin do złożenia wniosku o uprzywilejowane opodatkowanie jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Wniosek małżonków o wspólne opodatkowanie lub samotnych rodziców o preferencyjne rozliczenie, polegające na wyliczeniu zobowiązania podatkowego od połowy dochodu w podwójnej wysokości, może być skutecznie złożony wyłącznie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, za który jest składane zeznanie. Oświadczenie złożone po tej dacie nie wywołuje skutków prawnych.

Podobnie sprawa wygląda z korektą deklaracji. Dopuszczalność skorygowania po 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym w zeznaniu poszczególnych kwot zamieszczonych w rubrykach PIT nie uprawnia do jednoczesnego złożenia nowego - zmienionego - oświadczenia o wyborze łącznego bądź rozdzielnego opodatkowania małżonków. Takie oświadczenie złożone po 30 kwietnia nie wywołuje skutków prawnych, czyli jest bezskuteczne. To samo dotyczy samotnych rodziców.

Nie tylko uzyskanie przychodów opodatkowanych ryczałtem, ale samo podleganie ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym wyłącza preferencyjne opodatkowanie

ewa.matyszewska@infor.pl

Art. 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).