15 sposobów, jak zmniejszyć PIT w rozliczeniu za 2009 rok

Mąż i żona to odrębni podatnicy, którzy podlegają osobnemu opodatkowaniu. Jednak ustawodawca podatkowy przewidział udogodnienia dla małżonków. Po spełnieniu przez nich pewnych warunków mogą oni złożyć jedno, wspólne zeznanie podatkowe. Co ważne, będzie to dla nich korzystne finansowo. Największe korzyści osiągną małżonkowie, którzy mają zróżnicowane dochody, tj. jedno z małżonków uzyskuje dochód, który nie przekracza I progu skali podatkowej i jest opodatkowany 18-proc. PIT, a drugi z małżonków zarabia tyle, że musi płacić podatek według stawki 32-proc. Przy wspólnym rozliczeniu może być tak, że zapłacą podatek od wszystkich dochodów według stawki 18-proc.

Co zrobić, aby z tej preferencji skorzystać? Małżonkowie muszą spełnić następujące warunki: oboje podlegają nieograniczonemu obowiązku podatkowemu, przez cały rok podatkowy pozostają w związku małżeńskim, przez cały rok podatkowy istnieje między nimi wspólność majątkowa, małżeńska, żaden z małżonków nie prowadzi działalności gospodarczej opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym lub podatkiem liniowym ani nie mają do niego zastosowania postanowienia ustawy o podatku tonażowym.

Jeśli te warunki są spełnione, mąż i żona będą mogli rozliczyć się wspólnie. Podatek przy małżeńskim PIT określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany).

Małżonkowie, którzy chcą złożyć wspólny PIT, muszą złożyć zeznanie terminowo. Za 2009 rok ostatnim dniem na rozliczenie jest piątek 30 kwietnia 2010 r. Nawet jednodniowe opóźnienie ze złożeniem deklaracji podatkowej pozbawi podatników możliwości łącznego opodatkowania.

Rodzicom samotnie wychowującym dzieci fiskus przyznaje pewne preferencje. Aby z nich skorzystać - podobnie jak przy rozliczeniu małżeńskim - trzeba spełnić pewne warunki.

Przepisy przewidują, że z preferencji skorzystają samotni rodzice wychowujący dzieci:

● małoletnie,

● bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

● do ukończenia 25 roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach skali PIT lub z kapitałów pieniężnych w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej PIT z wyjątkiem renty rodzinnej.

Preferencja polega na tym, że podatek jest określony, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci. Do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w ustawie o PIT.

Warto wiedzieć, że za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Osoba samotnie wychowująca dziecko to osoba, która w określonej sytuacji, w określonym czasie zupełnie sama zajmuje się wychowywaniem dziecka. Wychowywać - to zapewnić osobie niedorosłej osiągnięcie rozwoju fizycznego i psychicznego, zapewnić opiekę istocie niedorosłej i doprowadzić ją do samodzielności.

Ulga prorodzinna w rozliczeniu za 2009 rok, tak jak w latach poprzednich, obejmuje nie tylko dzieci małoletnie, ale również pod pewnymi warunkami dzieci, które ukończyły już 18 lat. Wśród takich dzieci ustawodawca wymienia m.in. dzieci bez względu na wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały w roku podatkowym zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną.

W praktyce oznacza to, że w odniesieniu do podatników wychowujących dzieci chore (niepełnosprawne), ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przyznaje preferencję także i tym podatnikom, których dorosłe dzieci otrzymują wymienione w ustawie o PIT świadczenia. W tym przypadku znaczenia nie ma ani wiek dziecka, ani wysokość uzyskiwanych przez nie dochodów.

W rozliczeniu za 2009 rok ulga prorodzinna naliczana jest za każdy miesiąc, w którym spełnione są warunki do skorzystania z niej. Miesięczna kwota odliczenia wynosi 92,67 zł. W związku z tym, ulgę tylko za część roku odliczą podatnicy, których pełnoletnie dzieci w trakcie roku przestały spełniać warunki do objęcia odliczeniem. Dotyczy to również sytuacji, gdy dziecko przestało otrzymywać świadczenie w postaci zasiłku (dodatku) pielęgnacyjnego lub renty socjalnej. Na przykład, gdy świadczenie po raz ostatni zostało wypłacone w maju 2009 r., to ulga przysługuje za pięć miesięcy, tj. w wysokości 463,35 zł.

Ulgę prorodzinną można odliczać na pełnoletnie dzieci chore (niepełnosprawne), pod warunkiem że otrzymywały one dodatek pielęgnacyjny, zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną.

W zeznaniach podatkowych składanych za 2009 rok odliczenie ulgi prorodzinnej nie przysługuje, poczynając od miesiąca kalendarzowego, w którym dziecko wstąpiło w związek małżeński lub na podstawie orzeczenia sądu zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. W praktyce oznacza to, że prawo do ulgi na takie dziecko ustaje, nawet w sytuacji, gdy spełnia ono pozostałe warunki do objęcia odliczeniem, np. nie ma ukończonych 25 lat i nadal się uczy. Jeżeli zatem dziecko w maju 2009 r. wstąpiło w związek małżeński, ulgę można odliczyć tylko za cztery miesiące (styczeń - kwiecień).

Pojęcie instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie zostało zdefiniowane w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Oznacza ono: dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

Odliczenie na dziecko, które wstąpiło w związek małżeński lub zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, nie przysługuje, począwszy od miesiąca, w którym wystąpiły te okoliczności.

Każdy, kto w 2009 roku opłacał składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, będzie mógł odliczyć je od swojego dochodu.

Podstawę obliczenia podatku stanowi dochód po odliczeniu m.in. kwot składek określonych w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.):

● zapłaconych w roku podatkowym bezpośrednio na własne ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe podatnika oraz osób współpracujących,

● potrąconych w roku podatkowym przez płatnika ze środków podatnika od przychodu podlegającego opodatkowaniu - odliczenie nie dotyczy składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód (przychód) zwolniony od podatku na podstawie ustawy, oraz składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód, od którego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Odliczenie składek na ubezpieczenie społeczne nie jest limitowane. Kwota zapłacona w danym roku może być odliczona od dochodu w pełnej wysokości.

Składki zapłacone na ubezpieczenie zdrowotne w roku podatkowym też mogą zmniejszyć zobowiązanie dla fiskusa. Podatnicy, którzy opłacali w 2009 roku składki na ubezpieczenie zdrowotne, mogą je odliczyć od podatku. Podatek dochodowy, obliczony zgodnie ze skalą PIT lub na zasadach podatku liniowego, w pierwszej kolejności ulega obniżeniu o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne, o której mowa w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027):

● opłaconej w roku podatkowym bezpośrednio przez podatnika zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,

● pobranej w roku podatkowym przez płatnika zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - obniżenie nie dotyczy składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód (przychód) zwolniony od podatku na podstawie ustawy oraz składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód, od którego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Odliczenie składki zdrowotnej jest limitowane. Nie może one być większe niż 7,75 proc. wymiaru tej składki.

Podatnicy, którzy w ubiegłym roku zarabiali poza krajem i tam musieli opłacać składki ubezpieczeniowe, odliczą je w polskim zeznaniu podatkowym.

Od rozliczenia PIT za 2008 rok podatnicy mogą od swojego dochodu odliczyć kwoty składek zapłaconych w roku podatkowym ze środków podatnika na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne podatnika lub osób z nim współpracujących, zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w innym niż Polska państwie UE lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Konfederacji Szwajcarskiej.

Odliczenie składek zagranicznych nie dotyczy składek:

● których podstawę wymiaru stanowi dochód (przychód) zwolniony od podatku na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska,

● odliczonych w innym niż Polska państwie UE lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, lub w Konfederacji Szwajcarskiej od dochodu (przychodu) albo podatku osiągniętego w tym państwie, albo od podatku w Polsce.

Również zagraniczne składki zdrowotne będzie można uwzględnić w krajowym rozliczeniu. Odliczyć od podatku można składki zdrowotne zapłacone w roku podatkowym ze środków podatnika na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne podatnika lub osób z nim współpracujących, zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego obowiązującymi w innym niż Polska państwie UE lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, lub w Konfederacji Szwajcarskiej.

Odliczyć można składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zapłacone w innym państwie UE lub państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Konfederacji Szwajcarskiej.

Osoby niepełnosprawne lub które mają na utrzymaniu osoby niepełnosprawne mają prawo w rocznym rozliczeniu podatkowym skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej. Polega ona na odliczeniu od dochodu wydatków poniesionych na cele rehabilitacyjne oraz wydatków związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym.

Katalog wydatków, które można w PIT uwzględnić, zawiera ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przykładowo odliczeniu od dochodu podlegają wydatki na leki, na dojazdy na niezbędne zabiegi rehabilitacyjne czy też remont mieszkania, który przystosowuje je do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.

Trzeba wiedzieć, że warunkiem odliczenia wydatków rehabilitacyjnych jest posiadanie przez osobę, której dotyczy wydatek:

● orzeczenia o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, określonych w odrębnych przepisach, lub

● decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową albo rentę socjalną, albo

● orzeczenia o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16 roku życia, wydanego na podstawie odrębnych przepisów.

Większość wydatków rehabilitacyjnych, które podatnik uwzględnia w rocznym PIT, musi być udokumentowana. Specjalnej dokumentacji nie trzeba gromadzić m.in. za: dojazdy na niezbędne zabiegi rehabilitacyjne.

Podatnicy, którzy w latach 2002-2006 zaciągnęli kredyt lub pożyczkę mieszkaniową, mogą nadal korzystać z ulgi odsetkowej. Podatnik może odliczyć od dochodu odsetki od tej części kredytu (pożyczki), która nie przekracza kwoty stanowiącej iloczyn 70 mkw. powierzchni użytkowej i wskaźnika przeliczeniowego 1 mkw. powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego. Limit ten na 2009 rok wynosi 243 460 zł.

Odliczeniu podlegają wydatki na spłatę odsetek od kredytu lub pożyczki udzielonego podatnikowi na sfinansowanie inwestycji mieszkaniowej, związanej z:

● budową budynku mieszkalnego,

● wniesieniem wkładu budowlanego lub mieszkaniowego do spółdzielni mieszkaniowej na nabycie prawa do nowo budowanego budynku mieszkalnego albo lokalu mieszkalnego w takim budynku,

● zakupem nowo wybudowanego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego w takim budynku od gminy albo od osoby, która wybudowała ten budynek w wykonywaniu działalności gospodarczej,

● nadbudową lub rozbudową budynku na cele mieszkalne lub przebudową (przystosowaniem) budynku niemieszkalnego, jego części lub pomieszczenia niemieszkalnego na cele mieszkalne, w wyniku których powstanie samodzielne mieszkanie spełniające wymagania określone w przepisach prawa budowlanego.

Osoby, które będą w rozliczeniu za 2009 rok po raz pierwszy korzystać z ulgi odsetkowej, muszą dołączyć do zeznania rocznego formularz PIT-2K.

Dostęp do internetu jest coraz powszechniejszy, ale nadal dość kosztowny. Ustawodawca, chcąc zrekompensować nam podwyżkę stawki VAT na dostęp do internetu po wejściu do Unii Europejskiej z 7 do 22 proc., wprowadził ulgę w PIT. Polega ona na odliczeniu od dochodu wydatków poniesionych w roku podatkowym na internet.

Korzystanie z ulgi uzależnione jest od spełnienia następujących warunków:

● wydatki muszą być poniesione przez podatnika,

● wydatki powinny być poniesione w związku z użytkowaniem sieci internet w lokalu (budynku) będącym miejscem zamieszkania podatnika,

● wydatki te muszą być potwierdzone fakturą VAT.

Dochód może być pomniejszony maksymalnie o 760 zł za cały rok. Jeśli np. podatnik w 2009 roku na internet wydał 900 zł, od dochodu odliczy tylko 760 zł. Reszta przepadnie. Jeśli natomiast podatnik za internet zapłacił 500 zł, w zeznaniu PIT uwzględni kwotę wydaną, czyli 500 zł.

Ulga internetowa jest odliczeniem limitowanym. Maksymalna kwota zmniejszająca dochód to 760 zł za cały rok.

Kolejną możliwością obniżenia zobowiązania podatkowego jest odliczenie od dochodu darowizn przekazanych na cele kultu religijnego. Cel ten rozumiany jest dość szeroko. Darowizna taka może zostać wykorzystana np. na budowę kościoła. Jednak i w tym przypadku odliczenie nie może przekroczyć 6 proc. rocznego dochodu.

Innym rodzajem darowizn, które również pomniejszą dochód, są tzw. darowizny kościelne nielimitowane. W tym przypadku chodzi o przekazywanie darowizn na działalność charytatywno-opiekuńczą. Przykładowo działalność charytatywno-opiekuńcza Kościoła katolickiego obejmuje m.in. prowadzenie zakładów dla sierot, starców, osób upośledzonych fizycznie lub umysłowo.

Podatnik, który odliczy od dochodu całą darowiznę przekazaną na działalność charytatywno-opiekuńczą Kościoła, będzie musiał w ciągu dwóch lat przedstawić sprawozdanie z wykorzystania przekazanych środków.

Osoby honorowo oddające krew mogą skorzystać z przewidzianej dla nich ulgi podatkowej. Ale tu uwaga: ulga jest podwójnie limitowana. Z jednej strony, odliczenia dokonuje się do wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew. Wystarczy pomnożyć ilość oddanej krwi przez wysokość przysługującego za nią ekwiwalentu. Z drugiej, ulga na krew jest odliczeniem dokonywanym w ramach przekazywanej darowizny i odliczenie podatkowe z tego tytułu może wynieść nie więcej niż kwota stanowiąca 6 proc. dochodu. Oznacza to, że jeśli kwota stanowiąca 6 proc. dochodu podatnika jest niższa od przysługującego ekwiwalentu za krew, podatnik w zeznaniu nie będzie mógł odliczyć więcej niż właśnie tę kwotę odpowiadającą 6 proc. dochodu. O ile więc można pomniejszyć swój dochód oddając krew? Za każdy litr oddanej krwi bądź osocza można dochód pomniejszyć o 130 zł. Ważne, aby podatnik uzyskał ze stacji krwiodawstwa zaświadczenie, że krew oddał, i to w sposób bezpłatny, a stacja tę darowiznę przyjęła.

Z ulgi na krew mogą również skorzystać podatnicy rozliczający się na zasadach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Ryczałtowcy, oddając honorowo krew, pomniejszą swój przychód.

Osoby, które obdarowały potrzebujących w 2009 roku, mogą swoją hojność uwzględnić w rocznym PIT. Od dochodu można odliczyć m.in. darowizny przekazane na cele pożytku publicznego.

Sfera zadań publicznych, dotycząca pożytku publicznego, obejmuje m.in. zadania w zakresie: pomocy społecznej, działalności charytatywnej, ochrony i promocji zdrowia, działania na rzecz osób niepełnosprawnych, promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy.

Pamiętaj

Odliczenie od dochodu przekazanej darowizny nie może przekroczyć 6 proc. rocznego dochodu wykazanego w zeznaniu PIT.

Przedsiębiorcy inwestujący w nowe technologie mogą poniesione na ten cel wydatki odliczyć od dochodu.

Za nowe technologie uważa się wiedzę technologiczną w postaci wartości niematerialnych i prawnych, w szczególności wyniki badań i prac rozwojowych, która umożliwia wytwarzanie nowych lub udoskonalonych wyrobów lub usług i która nie jest stosowana na świecie przez okres dłuższy niż ostatnich pięć lat, co potwierdza opinia niezależnej od podatnika jednostki naukowej w rozumieniu ustawy o zasadach finansowania nauki.

Prawo do odliczeń przysługuje podatnikowi uzyskującemu przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Kwota odliczeń nie może w roku podatkowym przekroczyć kwoty dochodu uzyskanego przez podatnika z tego źródła.

Prawo do odliczeń z tytułu zakupu nowych technologii nie przysługuje podatnikowi, jeżeli w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym prowadził działalność na terenie specjalnej strefy ekonomicznej.

Podatnicy, którzy pracowali w 2009 roku w kraju, w którym obowiązuje metoda proporcjonalnego odliczenia, mogą skorzystać z ulgi abolicyjnej.

Z ulgi tej skorzystają podatnicy podlegający w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów (tzw. polscy rezydenci podatkowi), którzy w ubiegłym roku uzyskali określone dochody (w tym z pracy, z umów cywilnoprawnych, z działalności gospodarczej bądź z niektórych praw majątkowych) z tytułu aktywności wykonywanej w kraju, w którym obowiązuje mniej korzystna metoda unikania podwójnego opodatkowania. Chodzi o te kraje, z którymi Polska ma zawarte umowy, które jako metodę unikania podwójnego opodatkowania przewidują metodę odliczenia proporcjonalnego. Będą to m.in. Holandia, Belgia, Dania, Finlandia, USA czy Rosja oraz o kraje, z którymi Polska nie ma zawartych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (z wyjątkiem tzw. rajów podatkowych).

Kwotę ulgi abolicyjnej należy wykazać na formularzu PIT/O oraz przenieść ją do formularza PIT-36. Należy również pamiętać o wypełnieniu formularza PIT/ZG (informacja o wysokości dochodów z zagranicy i zapłaconym podatku).

Oprac. Ewa Matyszewska, Magdalena Majkowska