Jak z końcem tego roku korzystnie rozliczyć papiery wartościowe

Koniec grudnia to dla inwestorów giełdowych ważny okres mający znaczenie dla późniejszego rozliczenia podatkowego ze zrealizowanych transakcji na papierach wartościowych. Aby dana transakcja została uwzględniona w rozliczeniu podatkowym za 2011 rok, musi zostać zrealizowana w odpowiednim dniu przed końcem roku.

Ważne daty

W przypadku akcji, obligacji, certyfikatów inwestycyjnych czy praw poboru, aby przychody z nich uzyskane były rozliczone jeszcze w 2011 roku, odpowiednie zlecenia należy złożyć kilka dni wcześniej przed ostatnim dniem grudnia. Wynika to ze stosowanych zasad rozliczenia instrumentów finansowych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW) przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych (KDPW), które odbywa się w zróżnicowanym przedziale czasowym.

Na przykład akcje rozlicza się w terminie D+3 (gdzie D - jest datą złożenia zlecenia). Obligacje, warranty i prawa poboru są rozliczane w terminie D+2, natomiast kontrakty terminowe i opcje w terminie D+0. Jeśli KDPW nie ustali szczególnego sposobu rozliczania transakcji w trakcie sesji pod koniec roku, to aby transakcje zostały zaliczone do roku podatkowego 2011, zlecenie na GPW musi zostać złożone najpóźniej:

● 27 grudnia - akcje i prawa do akcji,

● 28 grudnia - obligacje, warranty i prawa poboru,

● 30 grudnia - kontrakty terminowe, opcje i jednostki indeksowe.

Oznacza to, że transakcje sprzedaży akcji przeprowadzone już od 28 grudnia będą zaliczone do następnego roku podatkowego. 30 grudnia, czyli ostatni dzień sesyjny na GPW, będzie ostatnim dniem na złożenie zlecenia sprzedaży lub realizacji prawa z instrumentów pochodnych. Tylko transakcje złożone na giełdzie najpóźniej w wyżej wskazanych terminach będą uwzględnione przez biura maklerskie w informacjach PIT-8C, na podstawie których rozlicza się roczne zeznanie PIT-38 w terminie do końca kwietnia 2012 r.

Odroczenie podatku

Jeśli więc inwestorowi zależy na tym, aby zapłacić niższy podatek za 2011 rok, powinien on dokonać przeglądu portfela inwestycyjnego. Ci podatnicy, którzy mają w swoim portfelu akcje jakichś spółek czy instrumenty pochodne, których sprzedaż przed końcem roku spowodowałaby stratę, a jednocześnie planują zachować go w swoim portfelu dłużej, ponieważ wierzą w szansę osiągnięcia zysku na tych walorach w dłuższym terminie, mogą zastosować pewną optymalizację podatkową.

Inwestor może bowiem sprzedać dany walor w odpowiednim dniu przed końcem roku, a następnie odkupić go (nawet tego samego dnia). Sprzedaż i zakup nastąpią więc po podobnej, jeśli nawet nie tej samej cenie. Przeprowadzając taką transakcję, inwestor zrealizuje stratę podatkową za 2011 rok. Będzie mógł dzięki niej obniżyć dochód do opodatkowania osiągnięty na pozostałych instrumentach.

W przypadku jednak gdy inwestor nie ma dochodów z pozostałych instrumentów, może wykorzystać odliczenie tej straty w przyszłości. Powstałą stratę może wykorzystać w ciągu kolejnych 5 lat podatkowych (aż do rozliczenia za 2016 rok), odliczając od dochodów giełdowych jednorazowo w danym roku nie więcej niż 50 proc. kwoty tej straty.

Złożenia zlecenia sprzedaży a następnie odkupienia tego samego instrumentu spowodują przesunięcie podatku do zapłaty.

Podkreślić trzeba, że organy podatkowe nie kwestionują takich transakcji i nie uznają ich za uzyskanie korzyści podatkowych. Inwestor i tak zapłaci podatek od dochodów z danego instrumentu, tylko, że w innym terminie.

Koszty podatkowe

Inwestorzy powinni też pamiętać, że wraz z końcem roku powinni zgromadzić dokumenty poniesienia określonych wydatków, które potencjalnie mogliby odliczyć w zeznaniu podatkowym, tak aby ostateczny podatek do zapłaty za 2011 rok był jak najniższy. Katalog możliwych do odliczenia wydatków jest jednak ograniczony.

Stawka podatku od dochodów z giełdy wynosi 19 proc. i płaci się go od dochodu, czyli różnicy między przychodem ze sprzedaży akcji a kosztami jego uzyskania.

Co do zasady kosztem podatkowym jest cena, po jakiej akcje (czy inne papiery wartościowe) zostały kupione. Będą to również opłaty za prowadzenie rachunku inwestycyjnego oraz prowizje związane z kupnem i sprzedażą papierów wartościowych. Wszystkie te poniesione opłaty powinny zostać ujęte w sporządzanym przez domy maklerskie obsługujące rachunek inwestycyjny inwestora formularzu PIT-8C. Taki formularz powinien być wysłany do inwestora i do właściwego urzędu skarbowego do 29 lutego 2012 r. Tych wydatków organy podatkowe nie kwestionują.

Pewne wątpliwości budzi rozliczenie w kosztach innego rodzaju wydatków (np. literatury dotyczącej inwestowania na giełdzie czy też opłat za szkolenia z inwestowania w instrumenty finansowe. O tego rodzaju wydatki podatnicy spierają się z fiskusem cały czas od 2004 roku, kiedy wprowadzony został podatek od zysków kapitałowych.

Jeszcze kilka lat temu niektóre organy podatkowe w wydawanych interpretacjach pozwalały na zaliczenia tego rodzaju wydatków do kosztów podatkowych. Na przykład Urząd Skarbowy w Nysie w interpretacji z 3 września 2007 r. (nr PD/415-14/BJ/07) uznał, że jeśli inwestor poniósł wydatki na zakup prenumeraty prasy i literatury fachowej o tematyce ściśle związanej z inwestowaniem na giełdzie oraz opłacał dostęp do serwisów informacyjnych i ponosił koszty udziału w szkoleniach dotyczących inwestowania na giełdzie, a wydatki te pozostają w związku z przychodem o charakterze przyczynowo-skutkowym albo gospodarczym, wówczas wydatki te będą stanowić koszty uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych.

Obecnie jednak niektóre organy podatkowe kwestionują zaliczenie tego typu wydatków do kosztów. Przykładowo dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 18 sierpnia 2011 r. (nr IBPBII/2/415-657/11/MM) uznał, że opłaty za szkolenia i specjalistyczne publikacje nie są związane z nabyciem papierów wartościowych, lecz pozwalają wnioskodawcy pogłębiać wiedzę z zakresu inwestowania, którą może wykorzystać nie tylko przy swoich inwestycjach giełdowych. Jest to ogólna wiedza z danej dziedziny, która służyć będzie podatnikowi przy całej jego działalności inwestycyjnej, a nie tylko przy obrocie konkretnymi papierami wartościowymi. Zdobyta wiedza pozwoli mu na podejmowanie również innych decyzji związanych z rozwojem zawodowym i podnoszeniem atrakcyjności na rynku zatrudnienia. Ponadto pojęcia kosztów nie można wykorzystywać dla uzasadnienia rozwoju osobistego podatnika i zdobywania ogólnej wiedzy w danej dziedzinie. Organ podatkowy podkreślił, że ustawodawca katalog kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych zamknął w art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT, ograniczając go do wydatków na nabycie papierów wartościowych.

Oznacza to, że inwestorzy mają ograniczone możliwości zmniejszania podatku do zapłaty. Mogą próbować ujmować wydatki pośrednie w kosztach, ale muszą liczyć się z ewentualnym sporem z urzędem skarbowym, jeśli ten zweryfikuje ich deklarację.

Do kosztów można zaliczyć odsetki i prowizję od spłacanego kredytu na zakup akcji. Dlatego też inwestor powinien zachować dokument z banku potwierdzający spłatę takiego kredytu.

Podatek od dochodów giełdowych za 2011 rok należy zapłacić do 30 kwietnia 2012 roku, składając deklarację PIT-38

Przepisy umożliwiają odliczenie straty poniesionej w roku podatkowym w ramach tego samego źródła przychodów (tj. papierów wartościowych, instrumentów pochodnych). O poniesioną w danym roku podatkowym stratę można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. kwoty tej straty.

Oznacza to, że strata poniesiona w 2010 roku w wysokości 5 tys. zł może zostać odliczona przy rozliczeniu za 2011 rok maksymalnie wysokości 2,5 tys. zł. Pozostała część straty może zostać odliczona od dochodów uzyskanych przez inwestora aż do rozliczenia za 2015 rok.

Do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć koszty związane z zaciągniętym kredytem na nabycie papierów wartościowych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 38b ustawy o PIT nie uznaje się za koszt uzyskania przychodu zapłaconych odsetek i prowizji od kredytu, za który nabyto papiery wartościowe, udziały lub pochodne instrumenty finansowe, przypadających proporcjonalnie na tę część kredytu, która nie została wydatkowana na nabycie tych papierów wartościowych, udziałów lub pochodnych instrumentów finansowych.

Oznacza to, że kosztem uzyskania przychodu nie będzie cały koszt prowizji i odsetek od kredytu zaciągniętego na nabycie zbytych papierów wartościowych lecz jedynie w proporcji, w jakiej kredyt został faktycznie wydatkowany na ich nabycie.

Odliczenie tego wydatku będzie ryzykowne. Organy podatkowe taki wydatek na pewno zakwestionują. Nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, że internet wykorzystywany jest wyłącznie przez inwestora jako podatnika i tylko w związku z potrzebą analizy rynku giełdowego i komunikowania się z biurem maklerskim. W takich okolicznościach nie jest więc spełniony podstawowy warunek istnienia związku przyczynowo-skutkowego między ponoszonym kosztem a osiąganym przychodem.

Zgodnie z obecną linią interpretacyjną organów podatkowych ustawodawca katalog kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych zamknął w art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ograniczając go do wydatków na nabycie papierów wartościowych.

Przesunięcie rozliczenia podatkowego

Akcje X przynoszą stratę

Akcje Y przynoszą zysk

Zakup w maju 2011 roku 500 akcji X po 100 zł

Zakup w sierpniu 2011 roku 500 akcji Y po 60 zł

Sprzedaż grudniu 2011 roku 500 akcji X po 80 zł i ich odkupienie

Sprzedaż w grudniu 2011 roku 500 akcji Y po 70 zł i ich odkupienie

Rozliczenie przychodu i kosztu za 2011 rok:

Przychód = 75 000 zł (500 x 80 + 500 x 70)

Koszt = 80 000 zł (500 x 100 + 500 x 60)

Dochód do opodatkowania = przychód - koszt

Strata = 5 000 zł

Podatek za 2011 rok = 0 zł

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a, art. 22 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 38a 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).