Czy Polak pracujący w Belgii może rozliczyć się z żoną w Polsce

Zasady dotyczące nieograniczonego obowiązku podatkowego zostały określone w art. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z ust. 3 osoby fizyczne jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Jak wynika z ust. 1a), za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się osobę fizyczną, która spełnia określone warunki. Albo posiada na terytorium Polski centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), albo przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 2a osoby fizyczne jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów (przychodów) osiąganych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (czyli podlegają ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu).

Za dochody (przychody) osiągane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - zgodnie z art. 3 ust. 2b - uważa się w szczególności dochody (przychody) z:

1) pracy wykonywanej na terytorium Polski na podstawie stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia;

2) działalności wykonywanej osobiście na terytorium Polski, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia;

3) działalności gospodarczej prowadzonej na terytorium Polski;

4) położonej na terytorium Polski nieruchomości, w tym ze sprzedaży takiej nieruchomości.

Odnosząc się do pytania i biorąc pod uwagę powyższe zasady, należy stwierdzić, że osiągnięcie dochodu z pracy najemnej w Belgii powoduje obowiązek złożenia zeznania podatkowego przez osobę objętą nieograniczonym obowiązkiem podatkowym w Polsce nawet, gdy nie osiągnięto żadnego dochodu w Polsce.

Zeznanie to można złożyć również wspólnie z małżonkiem, korzystając z dostępnych ulg i odliczeń.

Osiągnięty za granicą przychód można pomniejszyć za każdy dzień pobytu za granicą, w którym podatnik pozostawał w stosunku służbowym, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczym stosunku pracy o kwotę odpowiadającą 30 proc. równowartości diety z tytułu podróży służbowej za granicą.

W rozliczeniu można uwzględnić ulgę na powrót, której celem jest zrównanie obciążenia podatkowego wynikającego z metody unikania podwójnego opodatkowania polegającej na odliczeniu proporcjonalnym (przewidzianej w polsko-belgijskiej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania), a metodą wyłączenia z progresją.

@RY1@i02/2011/070/i02.2011.070.086.015a.001.jpg@RY2@

Iwona Młynarczyk, prawnik w Kancelarii Paczuski & Taudul

W przypadku osób, które stale świadczą pracę za granicą, pierwszy z wymienionych warunków nie zostanie spełniony. Oznacza to, że o podleganiu nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce zadecyduje okoliczność, czy centrum interesów gospodarczych lub osobistych takiej osoby znajduje się w Polsce. Ustawa o PIT nie wskazuje, jak należy określić ośrodek interesów życiowych. W praktyce przyjęło się uznawać, że miejscem tym jest kraj, w którym przeważają powiązania osobiste podatnika (stanowisko takie potwierdza m.in. interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 19 lutego 2008 r., nr IPPB2/415-411/07-2/AZ). Oznacza to, że w Polsce posiada ośrodek interesów życiowych osoba, która sama wprawdzie przez cały rok podatkowy przebywa za granicą, ale np. jej małżonek i dzieci zamieszkują w Polsce.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 polsko-belgijskiej Konwencji w sprawie unikania podwójnego opodatkowania z 20 sierpnia 2001 r. (dalej: konwencja) dochody z tytułu pracy wykonywanej przez osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce, lecz oddelegowaną do pracy na terytorium Belgii, będą podlegały opodatkowaniu wyłącznie w Polsce, gdy długość pobytu w Belgii nie przekroczy 183 dni w 12-miesięcznym okresie rozpoczynającym się lub kończącym w danym roku podatkowym.

W innych przypadkach, tj. w szczególności w sytuacji gdy polski rezydent jest zatrudniony przez cały rok u pracodawcy belgijskiego, dochód uzyskany w Belgii będzie podlegał opodatkowaniu zarówno w Belgii, jak i w Polsce. W celu ograniczenia negatywnych konsekwencji takiego stanu strony konwencji jako metodę unikania podwójnego opodatkowania przyjęły tzw. metodę proporcjonalnego odliczenia.

Zgodnie z tą metodą, rozliczając się w Polsce, podatnik od podatku obliczonego od sumy uzyskanych dochodów może odliczyć kwotę równą podatkowi dochodowemu zapłaconemu w Belgii. Odliczenie to jest możliwe tylko do wysokości podatku przypadającego proporcjonalnie na dochód uzyskany w Belgii.

Warto pamiętać, że ustalając wysokość zobowiązania podatkowego w Polsce, podatnik, co do zasady, ma prawo pomniejszyć kwotę przychodu ze stosunku pracy w Belgii o kwotę równą 30 proc. wartości diet za każdy dzień pobytu w Belgii, w którym podatnik pozostawał w stosunku pracy (art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o PIT). Obliczoną w ten sposób kwotę należy przeliczyć na złote, a następnie pomniejszyć o koszty uzyskania przychodów (w 2010 r. - 111,25 zł/mies.). Ponadto po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie o PIT podatnik może skorzystać z ulg i zwolnień przewidzianych w tej ustawie, tj. m.in. rozliczenia wspólnie z małżonkiem, ulgi na dzieci. Podatnik powinien złożyć roczne zeznanie na formularzu PIT-36 wraz z załącznikiem PIT-ZG.

W tym miejscu warto zauważyć, że jakkolwiek konwencja jako metodę unikania podwójnego opodatkowania przewiduje wyłącznie metodę odliczenia proporcjonalnego, to w praktyce w analizowanym przypadku możliwe jest skorzystanie z tzw. metody wyłączenia z progresją. Polski ustawodawca w art. 27g ustawy o PIT zezwolił bowiem na odliczenie od podatku należnego w Polsce kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą podatku obliczonego przy zastosowaniu metody odliczenia proporcjonalnego a kwotą podatku obliczonego przy zastosowaniu metody wyłączenia z progresją.

Metoda wyłączenia z progresją polega na tym, że w Polsce zwalnia się z opodatkowania dochód osiągnięty w drugim państwie, jednak dla ustalenia podatku należnego od dochodu osiągniętego w Polsce stosuje się stopę podatku obliczoną dla całego dochodu, tj. łącznie z dochodem osiągniętym w drugim państwie.

Skorzystanie z metody przewidzianej w art. 27g ustawy o PIT zależy od woli podatnika. Rozliczenie to będzie szczególnie korzystne w przypadku, gdy dochody uzyskane przez podatnika w Polsce są relatywnie niewielkie. Jeżeli podatnik uzyskuje dochody wyłącznie na terytorium Belgii, zaś jego małżonek w Polsce, wówczas rozliczenie samodzielne zgodnie z metodą opisaną w art. 27g ustawy PIT spowoduje, że dochód osiągnięty przez podatnika efektywnie nie zostanie opodatkowany w Polsce.

Art. 3 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 20, art. 27g ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 15 ust. 2 polsko-belgijskiej konwencji z 20 sierpnia 2001 r. między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Belgii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania oraz zapobiegania oszustwom podatkowym i uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku (Dz.U. z 2004 r. nr 211, poz. 2139).

Oprac. Łukasz Zalewski