Kontrowersyjne opodatkowanie polis OC dla menedżerów

Spółki zawierają często umowy ubezpieczenia OC dotyczące odpowiedzialności członków zarządu (lub innych organów) albo kluczowych pracowników za szkody wyrządzone osobom trzecim (np. udziałowcom/ akcjonariuszom spółki lub innych spółek, wierzycielom, Skarbowi Państwa). Jest to związane z obowiązkami wykonywanymi przez te osoby. W ramach takiej umowy spółka zobowiązuje się do opłacania składek za ubezpieczonych, zaś ubezpieczyciel - do zapłacenia odszkodowania w razie powstania szkody po stronie podmiotów trzecich. Umowa ubezpieczeniowa może określać osoby ubezpieczone z imienia i nazwiska, bądź też przewidywać objęcie ochroną ubezpieczeniową grupy osób - np. członków zarządu spółki - bez względu na jej skład (umowa bezimienna).

Spółki opłacające ubezpieczenia OC stają przed dylematem, czy ponoszenie przez nie kosztów składki rodzi po stronie ubezpieczonego przychód podlegający opodatkowaniu PIT - a tym samym, czy spółka zobowiązana jest potrącić zaliczkę na PIT i jaką kwotę powinna uwzględnić przy obliczaniu jej wysokości.

Przepisy ustawy o PIT nie odnoszą się bezpośrednio do rozliczania tego rodzaju ubezpieczeń. Należy jednak zauważyć, że przychodem dla celów PIT jest każde przysporzenie majątkowe, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. W doktrynie prawa podatkowego i orzecznictwie przyjmuje się, że pojęcie "nieodpłatne świadczenie" obejmuje m.in. zjawiska i zdarzenia, których skutkiem jest nieodpłatne (niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu) przysporzenie majątku podatnikowi, mające konkretny wymiar finansowy.

W świetle powyższego można spotkać się z poglądem, że osoby, na rzecz których spółka wykupuje ubezpieczenie OC - niezależnie od tego, czy ubezpieczenie to ma charakter imienny czy bezimienny - osiągają korzyść finansową polegającą na tym, że są objęte umową ubezpieczenia, nie ponosząc zarazem kosztu składki. Korzyść taką można zakwalifikować jako przychód dla celów PIT.

Z technicznego punktu widzenia, przyjmując, że w omawianej sytuacji powstaje przychód, może on zostać określony w wysokości wynikającej z podzielenia kwoty składki przez liczbę osób objętych w danym momencie ubezpieczeniem. Stanowisko takie prezentują niektóre interpretacje organów podatkowych (np. DIS w Bydgoszczy z 20.09.2010, ITPB2/415-606/10/IL).

Taki sposób określania przychodu w związku z ubezpieczeniami OC nie jest jednak akceptowany przez większość sądów administracyjnych. W ocenie tych sądów należy rozróżnić pomiędzy przypadkiem ubezpieczenia imiennego a bezimiennego. Zgodnie z dość jednolitym stanowiskiem prezentowanym w aktualnych wyrokach (np. wyrok WSA we Wrocławiu z 4.11.2010, I SA/Wr 802/10, wyrok WSA w Gdańsku z 4.11.2010, I SA/Gd 659/10, wyrok WSA w Warszawie z 27.04.2010, III SA/Wa 2039/09) w przypadku ubezpieczeń bezimiennych nie powstaje przychód dla celów PIT. W takiej sytuacji nie można uznać, że majątek każdego ubezpieczonego jest powiększony o wymierną, przypisaną jemu kwotę składki ubezpieczeniowej. Indywidualizacja ubezpieczonych następuje bowiem dopiero w przypadku skierowania przeciwko określonym osobom roszczenia objętego ochroną ubezpieczeniową - do tego czasu krąg osób objętych ubezpieczeniem pozostaje otwarty i anonimowy. Tym samym przy ubezpieczeniach bezimiennych kwota przeliczona w wyniku podzielenia kwoty składki przez liczbę osób objętych ubezpieczeniem, jako uśredniona, a nie przypisana kwotowo do funkcji konkretnej osoby, nie może stanowić przychodu. Przeczyłoby to bowiem zasadzie, zgodnie z którą opodatkowaniu mogą podlegać jedynie przychody otrzymane lub postawione do dyspozycji konkretnego podatnika. Omawiane stanowisko podzielają również niektóre organy podatkowe (patrz np. interpretacje DIS w Warszawie z 16.12.2010, IPPB2/415-816/10-4/MK1, z 7.12.2010).

Należy pamiętać, że na stanowisko organów i sądów w odniesieniu do omawianego zagadnienia mogą wpływać wątpliwości dotyczące rozpoznawania dla celów podatkowych przychodu z tytułu innych nieodpłatnych świadczeń pojawiające się w orzecznictwie sądów administracyjnych. W szczególności warto zwrócić uwagę, że w uchwale dotyczącej pakietów medycznych (II FPS 1/10) NSA wskazał na możliwość przypisywania przychodu z nieodpłatnych świadczeń w związku z gotowością do świadczenia określonych usług przez inny podmiot (w tym wypadku - ubezpieczyciela) na rzecz podatnika. Omawianym zagadnieniem ma się ponownie zająć pełen skład NSA (patrz postanowienie z 24.01.2011, II FPS 7/10) - nie można więc całkowicie wykluczyć, że w wyniku wydania przez NSA kolejnej uchwały podejście organów i sądów ulegnie zmianie.

Podsumowując, dla określenia skutków w PIT ubezpieczenia OC na rzecz kluczowych osób w spółce wskazana jest dogłębna analiza umowy i innych dokumentów (np. ogólnych warunków ubezpieczenia). Celem zabezpieczenia się przed ryzykiem podatkowym zalecane jest również wystąpienie z wnioskiem o interpretację indywidualną.

Monika Ławnicka

Accreo Taxand