Jak odliczyć wartość oddanej krwi w składanym zeznaniu podatkowym

Każdy honorowy dawca krwi może skorzystać ze specjalnej ulgi podatkowej. Ekwiwalent za oddany litr krwi bądź osocza można odliczyć od dochodu w rocznym zeznaniu podatkowym.

Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przewidują specjalną ulgę podatkową dla honorowych dawców krwi. Jest ona odliczana od dochodu. Dochód pomniejsza się o wartość ekwiwalentu za oddaną krew. Aby skorzystać z ulgi, podatnik oprócz oddania krwi w danym roku musi osiągnąć dochód (przychód w przypadku podatników opłacających ryczałt od przychodów ewidencjonowany). Ważne jest również posiadanie odpowiednich dokumentów potwierdzających dokonanie darowizny krwi.

Sama ustawa o PIT przewiduje, że od dochodu przed jego opodatkowaniem można odliczyć darowizny przekazane na cele krwiodawstwa realizowanego przez honorowych dawców krwi zgodnie z art. 6 ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, w wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew określonego przepisami wydanymi na podstawie wymienionej ustawy. Odliczenia dokonuje się w wysokości dokonanej darowizny, nie może ona jednak przekroczyć 6 proc. dochodu podatnika.

Obliczenia samodzielnie

Podatnik sam musi dokonać obliczenia wysokości odliczenia przysługującego z tytułu oddania krwi. Warto tu wyjaśnić, że dorosły człowiek posiada ok. 5 - 6 litrów krwi. Jednorazowo można oddać 450 ml krwi. Mężczyźni mogą oddawać krew nie częściej niż co osiem tygodni, kobiety nie częściej niż co dwanaście tygodni. W konsekwencji mężczyzna może oddać sześć razy krew rocznie, a kobieta cztery. Z rozporządzenia ministra zdrowia z 7 grudnia 2004 r. w sprawie określenia rzadkich grup krwi, rodzajów osocza i surowic diagnostycznych wymagających przed pobraniem krwi zabiegu uodpornienia dawcy lub innych zabiegów oraz wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew i związane z tym zabiegi (Dz.U. nr 263, poz. 2625 z późn. zm.) wynika, że ekwiwalent za krew wynosi 130 zł za litr. Taką też kwotę podatnik może odliczyć od dochodu 130 zł za litr oddanej krwi.

Mężczyźni za oddaną krew będą mogą w zeznaniu PIT odliczyć od dochodu 351 zł (możliwość sześciu donacji rocznie po 450 ml; 2,7 litra x 130 zł = 351 zł), a kobiety 234 zł (możliwość czterech donacji rocznie po 450 ml; 1,8 litra x 130 zł = 234 zł).

Zgodnie z ustawą o PIT podstawę obliczenia podatku stanowi dochód ustalony zgodnie z określonymi w tej ustawie przepisami, po odliczeniu m.in. kwot darowizn przekazanych na cele krwiodawstwa realizowanego przez honorowych dawców krwi w wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew określonego przepisami wydanymi na podstawie ustawy o publicznej służbie krwi.

Rozporządzenie wykonawcze wydane na podstawie tej ustawy ustala zróżnicowane stawki, w zależności od tego, czy oddane zostało osocze, czy krew. Gdy krwiodawca rezygnuje z przysługującego mu ekwiwalentu, to oddana przez niego krew, osocze lub surowica diagnostyczna są traktowane jak darowizna o wartości równej przewidzianemu w rozporządzeniu ekwiwalentowi. Ekwiwalent ustalony jest w wartościach zróżnicowanych w zależności od jego rodzaju. Jednak według argumentów resortu finansów, podatnik, oddając osocze, może skorzystać z ulgi na krew, ale do wysokości ekwiwalentu za krew.

Zdaniem Ministerstwa Finansów, mimo że na inne składniki krwi (np. osocze) obowiązują inne równoważniki (ekwiwalenty), to również w ich przypadku stosuje się stawkę identyczną jak dla krwi, czyli 130 zł za litr. [Przykład 1]

Wymienione kwoty są oczywiście maksymalne. W praktyce odliczeniu podlega tylko taka wartość, jaka odpowiada krwi rzeczywiście oddanej w danym roku podatkowym, czyli dla zeznania składanego do końca kwietnia 2012 roku krwi oddanej honorowo (bez zapłaty) w roku 2011. Na tym jednak ograniczenie się nie kończy. W pewnych specyficznych sytuacjach, tj. gdy podatnik ma niewielkie dochody, odliczenie całej kwoty darowizny może okazać się niemożliwe. [Przykład 2]

Odliczenie limitowane

Ulga jest limitowana, i to w sposób podwójny. Z jednej strony, odliczenia od dochodu dokonuje się w wysokości ekwiwalentu za oddaną krew. Z drugiej strony, ulga na krew jest odliczeniem dokonywanym w ramach przekazywanej darowizny i odliczenie podatkowe z tego tytułu może wynieść nie więcej niż kwota stanowiąca 6 proc. dochodu. W konsekwencji, jeśli kwota stanowiąca 6 proc. dochodu podatnika jest niższa od przysługującego ekwiwalentu za krew, podatnik w zeznaniu nie będzie mógł odliczyć więcej niż właśnie tę kwotę odpowiadającą 6 proc. dochodu.

Warto pamiętać, że przy pomniejszeniu dochodu w związku z oddaniem krwi jednocześnie zmniejsza się podstawa opodatkowania. W konsekwencji niższej podstawy opodatkowania honorowy dawca krwi zmniejszy swój podatek w rozliczeniu rocznym.

Jeżeli podatnik, który nieodpłatnie oddał krew, przekazał w danym roku również darowiznę na inne cele, np. dla organizacji pożytku publicznego, musi pamiętać, że limit - 6 proc. dochodu - dotyczy łącznie wszystkich rodzajów darowizn, które dają prawo do obniżenia dochodu. [Przykład 3]

Potrzebne dokumenty

Aby móc pomniejszyć swój dochód o ekwiwalent za oddaną honorowo krew, podatnik musi postarać się o dokument, który potwierdzi wartość przekazanej w tej formie darowizny. W stacji krwiodawstwa należy więc pobrać zaświadczenie o ilości oddanej krwi lub osocza oraz oświadczenie stacji o przyjęciu darowizny.

Co istotne, w wydanym zaświadczeniu nie może być uwzględniona wartość krwi, za którą podatnik otrzymał wynagrodzenie. Taka darowizna nie podlega odliczeniu od dochodu. Otrzymanego zaświadczenia, podobnie jak innych dokumentów potwierdzających prawo do ulg i odliczeń, nie trzeba dołączać do zeznania rocznego. Jednak trzeba je przechowywać przez pięć lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku na wypadek kontroli z urzędu skarbowego, która ma prawo sprawdzić, czy podatnik rzeczywiście oddał krew, w jakiej ilości i czy nie pobrał z tego tytułu wynagrodzenia. W przypadku dokumentów dotyczących odliczeń za 2011 rok, konieczne jest przechowywanie ich aż do końca 2017 roku.

Złożenie załącznika PIT/O

Odliczenia z tytułu oddania krwi dokonuje się po zakończeniu roku podatkowego. Specjalne rubryki do wpisania odliczenia z tego tytułu znajdują się w zeznaniach PIT-37 lub PIT-36 (składanych do 30 kwietnia roku następującego po roku, którego zeznanie dotyczy) oraz PIT-28 (składanego do 31 stycznia roku następującego po roku, którego zeznanie dotyczy). Korzystając z ulgi na krew, do zeznania trzeba dołączyć załącznik PIT/O. Załącznik ten jest niezbędny do wykazania kwoty odliczanej w ramach ulgi na krew. Trzeba w nim też podać dane obdarowanego. W przypadku ulgi na krew będzie to stacja krwiodawstwa, w której podatnik odda krew. Aby wykazać kwotę darowizny, w pierwszej kolejności trzeba wypełnić w załączniku pozycje 11 i ewentualnie 12 (gdy z ulgi korzystają oboje małżonkowie) - czyli "Darowizny, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT". Informację o przekazanej darowiźnie umieszcza się natomiast w części D załącznika. Trzeba tu wpisać dane identyfikacyjne (pełna nazwa) i dokładny adres obdarowanego oraz raz jeszcze wskazać kwotę darowizny. Jest tak dlatego, że wcześniejsza pozycja załącznika obejmuje wszystkie darowizny, do odliczenia których ma prawo podatnik, jedną sumaryczną kwotą (może np. obejmować równocześnie sumę darowizny na Kościół, pożytek publiczny i krwi). W części D., wykazuje się natomiast kwoty poszczególnych darowizn. W tej części, w przypadku gdy krew oddawaliśmy w dwóch różnych stacjach krwiodawstwa, trzeba też rozpisać obydwie darowizny na informację o dwóch różnych obdarowanych.

Następnie kwotę z załącznika PIT/O (poz. 28 i 29 stanowiące podsumowanie wszystkich ulg odliczanych od dochodu, w tym także kwot wykazanych w poz. 11 i 12) należy wskazać w PIT-36 w poz. 143 - podatnik i poz. 144 - małżonek. W PIT-37 są to poz. 97 - podatnik i poz. 98 - małżonek.

Ważne

Każdej osobie, która honorowo oddaje krew przysługuje specjalna ulga podatkowa. Od dochodu odlicza się kwotę równą ekwiwalentowi za oddaną krew lub jej składniki

PRZYKŁADY

1 Minister finansów wypowiedział się na temat obliczenia wartości krwi

Darowizny na cele krwiodawstwa, niezależnie czy podatnik oddał honorowo krew, czy któryś z jej składników, objęte są takim samym ekwiwalentem pieniężnym w wysokości 130 zł.

Od 1 stycznia 2007 r. przepisy art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. c) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dają możliwość odliczenia od dochodu darowizn przekazanych na cele krwiodawstwa realizowanego przez honorowych dawców krwi, zgodnie z art. 6 ustawy o publicznej służbie krwi, w wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew.

Z ulgi tej może również skorzystać podatnik prowadzący działalność gospodarczą opodatkowaną zryczałtowanym podatkiem od przychodów ewidencjonowanych, na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Przedmiotem darowizny na cele krwiodawstwa może być oddana bezpłatnie krew, jak również osocze lub inne składniki krwi. Tak należy bowiem rozumieć pojęcie darowizny na cele krwiodawstwa realizowanego przez honorowych dawców krwi.

Odrębną kwestią jest ustalenie wartości darowizny przekazanej na cele krwiodawstwa. W tym zakresie ustawodawca wskazał, że przy obliczaniu wartości darowizny - niezależnie od przedmiotu darowizny na cele krwiodawstwa - podatnik stosuje zawsze przelicznik odpowiadający wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew. Zgodnie z par. 3 pkt 1 rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie określenia rzadkich grup krwi, rodzajów osocza i surowic diagnostycznych wymagających przed pobraniem krwi zabiegu uodpornienia dawcy lub innych zabiegów oraz wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew i związane z tym zabiegi, dawcom krwi rzadkich grup przysługuje ekwiwalent pieniężny w wysokości 130 zł za 1 litr pobranej krwi.

Na tej podstawie osoby, które oddają honorowo krew, oraz osoby, które oddają składniki krwi (np. osocze), obliczając kwotę przysługującej im ulgi, stosują taki sam ekwiwalent pieniężny w wysokości 130 zł.

Ustawodawca za najbardziej optymalne i najprostsze rozwiązanie uznał zatem wprowadzenie jednej stawki dla określania wartości darowizn na cele krwiodawstwa, niezależnie czy podatnik oddał honorowo krew, czy któryś z jej składników. Jednocześnie, aby stawka ta odzwierciedlała jak najbardziej realną wartość darowizny, powołano się na wysokość ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew.

Rozwiązanie takie jest dopuszczalne i nie narusza konstytucyjnych zasad stanowienia prawa. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie potwierdzał, że ustawodawca ma znaczną swobodę w określaniu w ustawie stanów faktycznych stanowiących podstawę ulg podatkowych oraz reguł korzystania z nich.

Pismo MF nr DD3/0602/18/CRS/09/MBI9-3660; publ. w Biuletynie Skarbowym z 2009 r. nr 3, poz. 17.

2 Niewykorzystana kwota za oddaną krew nie przechodzi na lata następne

Podatnik w 2011 roku zarobił 5000 zł. To jego dochód. Oddał honorowo krew, której wartość wynosi 500 zł. Ulga na krew odliczana jest od dochodu w wysokości ekwiwalentu za oddaną krew lub osocze. Jednak odliczenie nie może przekroczyć 6 proc. dochodu. Dochód podatnika to 5000 zł. 6 proc. z 5000 zł daje 300 zł. Oznacza to, że odliczenie w ramach ulgi na krew nie może być wyższe niż 300 zł. Reszta z 500 zł za krew, czyli 200 zł, nie zostanie odliczona od dochodu. Nie będzie można też tej kwoty uwzględnić w przyszłych rozliczeniach PIT.

3 Ograniczenie kwoty odliczenia następuje przy dokonaniu kilku darowizn

Podatnik uzyskał w 2011 roku 20 tys. zł dochodu. Z tej kwoty przekazał 1 tys. zł na działalność pożytku publicznego. Oddał też krew o równowartości 300 zł. Suma przekazanych darowizn to 1,3 tys. zł. Suma ta nie może przekraczać 6 proc. dochodów podatnika. Tymczasem 6 proc. jego dochodów to 1,2 tys. zł (6 proc. z 20 tys. zł). W zeznaniu może zatem odliczyć tylko 1,2 tys. zł.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. nr 361).

Rozporządzenie ministra zdrowia z 7 grudnia 2004 r. w sprawie określenia rzadkich grup krwi, rodzajów osocza i surowic diagnostycznych wymagających przed pobraniem krwi zabiegu uodpornienia dawcy lub innych zabiegów oraz wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew i związane z tym zabiegi (Dz.U. nr 263, poz. 2625 z późn. zm.).