Nieodpłatne świadczenia: jest i wyrok TK, i wątpliwości

@RY1@i02/2014/139/i02.2014.139.071000300.801.jpg@RY2@

@RY1@i02/2014/139/i02.2014.139.071000300.802.jpg@RY2@

Małgorzata Pyziak-Szafnicka sędzia sprawozdawca

"(...) Zarówno dokształcanie pracowników, jak i organizowanie spotkań, wyjazdów integracyjnych, ubezpieczenie pracowników czy organizowanie ich dowozu do pracy leży przede wszystkim w interesie pracodawców. (...) Natomiast z punktu widzenia indywidualnych pracowników korzystanie ze świadczeń oferowanych przez pracodawcę może się przedstawiać jako uciążliwy obowiązek, nieobjęty zakresem zadań, który trzeba podjąć poza godzinami ponadliczbowymi. Ostateczne przełożenie wskazanych korzyści pracodawcy na wynagrodzenie pracownika jest zupełnie nieuchwytne dla tego ostatniego.

(...) Kryterium [wyodrębnienia tych świadczeń, które są objęte podatkiem dochodowym - dop. red.] musi być obiektywna ocena, czy świadczenie leżało w interesie pracownika, a jest tak wtedy, gdy stanowi ono realne przysporzenie majątkowe - korzyść, którego efekt jest uchwytny w jego majątku.

(...) Świadczenia uzyskiwane od pracodawcy (...) muszą zatem prowadzić do pojawienia się po stronie pracownika dochodu, czyli korzyści majątkowej, która może się pojawić w postaci powiększenia aktywów, co jest zwykłym skutkiem wypłaty pieniędzy, albo zaoszczędzenia wydatków, co może być następstwem świadczenia rzeczowego lub usługi. O ile jednak w przypadku świadczenia pieniężnego przysporzenie jest niewątpliwe i niejako bezwarunkowo zawsze oznacza przysporzenie aktywów, o tyle inne nieodpłatne świadczenia na rzecz pracownika mogą być uznane za jego dochód w rozumieniu ustawy tylko pod warunkiem, że rzeczywiście spowodowały zaoszczędzenie przez niego wydatku. Ustalenie tej okoliczności zależy od tego, czy pracownik skorzystał ze świadczenia oferowanego przez pracodawcę w pełni dobrowolnie. Zgoda na skorzystanie ze świadczenia wyraża bowiem ocenę pracownika, że świadczenie z punktu widzenia jego sytuacji zawodowej, życiowej, rodzinnej jest celowe i przydatne - leży w jego interesie. Z braku świadczenia ze strony pracodawcy pracownik musiałby ponieść wydatek. W konsekwencji przyjęcie świadczenia zaoferowanego przez pracodawcę oznacza zaoszczędzenie wydatku".

(...) Obiektywne kryterium wystąpienia po stronie pracownika przysporzenia majątkowego nie jest natomiast spełnione, gdy pracodawca proponuje pracownikom udział w spotkaniach integracyjnych czy szkoleniowych, choćby organizowanych poza miejscem pracy. W tym przypadku nawet jeżeli pracownik uczestniczy w spotkaniu dobrowolnie, po jego stronie nie pojawia się korzyść choćby w postaci zaoszczędzenia wydatku. Nie sposób bowiem zakładać, że gdyby nie kursokonferencja organizowana przez pracodawcę, pracownik wydałby pieniądze na uczestnictwo w takim przedsięwzięciu. Przeciwko traktowaniu tego rodzaju świadczeń - tych ostatnich - jako przychodu pracownika z umowy o pracę przemawia też (...) wymaganie, aby korzyść miała rzeczywisty i wymierny charakter. Na gruncie ustawy o PIT zasadą jest zindywidualizowany obowiązek podatkowy oraz indywidualnie określony podatek wynikający z obowiązujących przepisów. W odniesieniu do analizowanego w niniejszej sprawie opodatkowania z innych nieodpłatnych świadczeń pracodawcy na rzecz pracownika wskazane wyżej wymagania określenia zdarzenia, z którym wiąże się obowiązek podatkowy, jest szczególnie podkreślony przez ustawodawcę w treści art. 11 ust 1. (...) Użycie w tym przepisie słowa "otrzymany" w odniesieniu do świadczeń nieodpłatnych wskazuje, że przychód powstaje, gdy można zindywidualizować świadczenie, określić jego wartość pieniężną oraz skonkretyzować odbiorcę. Artykuł 11 ust. 1 wyraźnie różnicuje sposoby powstania przychodu. Gdy chodzi o pieniądze i wartości pieniężne, przychód może powstać verba legis także poprzez ich otrzymanie lub pozostawienie do dyspozycji podatnika. Trybunał podziela pogląd, że posłużenie się przez ustawodawcę w tej samej jednostce redakcyjnej aktu prawnego, tj. w art. 11 ust. 1 ustawy, dwoma różnymi określeniami uzyskania przychodu musi być uwzględnione przy określaniu warunków, od których zależy potraktowanie nieodpłatnego świadczenia pracodawcy jako przychodu pracownika. Wykładnia językowa nakazuje przyjąć, że warunki te są bardziej restrykcyjne w odniesieniu do innych nieodpłatnych świadczeń, aniżeli w odniesieniu do pieniędzy i wartości pieniężnych, przy których musi dojść do otrzymania. (...)"

Oprac. AP