Aby uzyskać certyfikat księgowy, trzeba mieć doświadczenie

Od początku roku kwestie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych reguluje ustawa o rachunkowości. Przewiduje ona dwa sposoby zdobycia certyfikatu księgowego - poprzez zdanie egzaminu lub uzyskanie odpowiedniego wykształcenia.

W każdym z tych przypadków niezbędna jest jednak praktyka w księgowości. Od 1 stycznia 2009 r. obowiązują zmienione kryteria w tym zakresie.

Zgodnie z art. 76b ust. 2 ustawy o rachunkowości obecnie za praktykę w księgowości uważa się wykonywanie określonych czynności - na podstawie stosunku pracy w wymiarze czasu pracy nie mniejszym niż pół etatu, odpłatnej umowy cywilnoprawnej zawartej z przedsiębiorcą świadczącym usługi w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, umowy spółki lub w związku z prowadzeniem własnej działalności gospodarczej.

Tymi czynnościami są natomiast:

prowadzenie, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych lub

dokonywanie wyceny aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego, lub

sporządzanie sprawozdań finansowych, lub

badanie sprawozdań finansowych pod nadzorem biegłego rewidenta.

Do 31 stycznia 2008 r. za praktykę w księgowości uważane było wykonywanie tych czynności - na podstawie stosunku pracy, umowy cywilnoprawnej, umowy spółki lub w związku z prowadzeniem ewidencji własnej działalności gospodarczej.

Warto więc zwrócić uwagę, że obecnie za doświadczenie nie jest uznawana praca księgowego na umowę cywilnoprawną (np. umowę zlecenia) w podmiocie, który nie prowadzi usługowo ksiąg rachunkowych. Wykonując czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej, można wykazać praktykę, tylko jeżeli praca wykonywana jest w jednostce usługowo prowadzącej księgi rachunkowe (np. biurze rachunkowym), a księgowy dostaje za nią wynagrodzenie.

Co ważne, o czym często nie pamiętają księgowi, praktykę dla celów certyfikatu księgowego można zdobyć tylko na pełnych księgach. Podatkowe ewidencje nie liczą się do takiego doświadczenia.

Problematyczna jest również odpowiedź na pytanie, czy praktyka w księgowości zaliczana jest w trakcie trwania urlopu chorobowego, urlopu wychowawczego lub macierzyńskiego. Warto więc pamiętać, że tylko okres urlopu macierzyńskiego oraz chorobowego wlicza się do okresu zatrudnienia. Oznacza to że czas trwania urlopu wychowawczego nie jest liczony do doświadczenia w księgowości.

Kandydaci powinni również pamiętać, że wymogi co do czasu zdobytego doświadczenia zależą od pozostałych kryteriów. Dwuletnie doświadczenie jest wystarczające, jeżeli ubiegający się o certyfikat posiada minimum wykształcenie średnie i zdał egzamin przeprowadzany przez komisję powołaną przez ministra finansów. Z kolei minimum trzyletnie doświadczenie jest uznawane w przypadku, gdy kandydat legitymuje się odpowiednim wykształceniem. Tu ustawa przewiduje dwie możliwości zdobycia wymaganego wykształcenia. W tym przypadku można posiadać wykształcenie:

wyższe magisterskie uzyskane na kierunku rachunkowość lub na innym kierunku ekonomicznym o specjalności rachunkowość, lub innej, dla której plan studiów i program kształcenia odpowiadały wymogom określonym przez organy uczelni dla specjalności rachunkowość, w jednostkach organizacyjnych uprawnionych, do nadawania stopnia naukowego doktora nauk ekonomicznych,

wyższe magisterskie lub równorzędne oraz ukończyć studia podyplomowe z zakresu rachunkowości w jednostkach uprawnionych do nadawania stopnia naukowego doktora nauk ekonomicznych.

Trzeba jednak zwrócić uwagę na kilka wątpliwych kwestii. Warto przyjrzeć się zasadzie, który mówi, że uznawane są też specjalizacje, których plan studiów i program kształcenia odpowiadają wymogom określonym przez organy uczelni dla specjalności rachunkowość. To stwierdzenie odnosi się do tych specjalizacji, które obszarem wiedzy obejmują cały zakres rachunkowości, jak np. rewizja finansowa. W takim przypadku konieczne jest więc porównanie programu uczelni tego kierunku z programem przyjętym dla specjalności rachunkowość. Tak sformułowany przepis nie oznacza jednak, że uznawane są takie kierunki jak bankowość i finanse, które w swoim programie mają zajęcia z rachunkowości. Kolejna kwestia, o której należy pamiętać, to wymóg zdobycia dyplomu w jednostkach uprawnionych do nadawania stopnia doktora nauk ekonomicznych. Takie uprawnienia mają przede wszystkim uczelnie państwowe i nieliczne uczelnie prywatne.

Jeżeli kandydat spełnia powyższe kryteria, można złożyć dokumenty do ministra finansów. Wprawdzie nie zostały wydane przepisy wykonawcze w sprawie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, jednak na stronie resortu finansów dostępny jest ich projekt. Zgodnie z proponowanymi w nim przepisach kandydat powinien złożyć:

wniosek o wydanie certyfikatu księgowego zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia,

informację z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności za przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, za przestępstwo skarbowe oraz za czyn określony w rozdziale 9 ustawy o rachunkowości. Musi być ona opatrzona datą nie wcześniejszą niż 30 dni przed złożeniem wniosku,

dokumenty potwierdzające posiadanie praktyki w księgowości,

dyplom lub świadectwo potwierdzające posiadane wykształcenie,

W przypadku zdawania egzaminu do dokumentów należy dołączyć zaświadczenie potwierdzające zdanie egzaminu z wynikiem pozytywnym.

Ponieważ o certyfikat w przypadku zdawania egzaminu można wystąpić dopiero po jego zdaniu, w pierwszej kolejności należy złożyć podanie o zakwalifikowanie się do niego. Wniosek powinien zawierać następujące dane: numer PESEL (a w przypadku osób nieposiadających obywatelstwa polskiego - numer i rodzaj dokumentu potwierdzającego tożsamość), imiona i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, adres zamieszkania oraz adres do korespondencji.

Do tego dokumentu należy dołączyć również dwa oświadczenia o:

posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych oraz korzystaniu z pełni praw publicznych i

niekaralności za przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, za przestępstwo skarbowe oraz za czyn określony w rozdziale 9 ustawy o rachunkowości.