W sprawozdaniu trzeba ujawnić transakcje z jednostkami powiązanymi

Polskie prawo bilansowe nakłada na jednostki obowiązek wyodrębniania w poszczególnych elementach sprawozdania finansowego sald, operacji oraz informacji dotyczących jednostek powiązanych.

Dane takie wykazuje się w rozliczeniu rocznym według stanu na dzień bilansowy, tj. w przypadku gdy rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym, na 31 grudnia. Jeżeli więc w trakcie roku obrotowego dany podmiot przestaje być jednostką powiązaną, zgodnie z prawem bilansowym w sprawozdaniu rozrachunki z tym podmiotem wykazuje się jako te z pozostałymi podmiotami.

Zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości jednostkami powiązanymi z danym podmiotem są jej jednostki dominujące, znaczący inwestorzy, jej jednostki zależne, współzależne i stowarzyszone oraz jednostki znajdujące się wraz z tym podmiotem pod wspólną kontrolą, a także wspólnik jednostki współzależnej. Definicje tych podmiotów są zawarte w art. 3 ust. 1 pkt 35 - 41 ustawy o rachunkowości.

Przykładowo, jednostką dominującą będzie spółka handlowa lub przedsiębiorstwo państwowe sprawujące kontrolę nad inną jednostką, a w szczególności:

a) posiadające bezpośrednio lub pośrednio przez udziały większość ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym innej jednostki (zależnej), także na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu, wykonującymi swe prawa głosu zgodnie z wolą jednostki dominującej, lub

b) uprawnione do kierowania polityką finansową i operacyjną innej jednostki (zależnej) w sposób samodzielny lub przez wyznaczone przez siebie osoby lub jednostki na podstawie umowy zawartej z innymi uprawnionymi do głosu, posiadającymi, na podstawie statutu lub umowy spółki, łącznie z jednostką dominującą, większość ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym, lub

c) uprawnione do powoływania i odwoływania większości członków organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących innej jednostki (zależnej), lub

d) będące udziałowcem jednostki, której członkowie zarządu w poprzednim roku obrotowym, w ciągu bieżącego roku obrotowego i do czasu sporządzenia sprawozdania finansowego za bieżący rok obrotowy, stanowią jednocześnie więcej niż połowę składu zarządu tej jednostki (zależnej) lub osoby, które zostały powołane do pełnienia tych funkcji w rezultacie wykonywania przez jednostkę dominującą prawa głosu w organach tej jednostki (zależnej).

Warto więc zauważyć, że jednostkami powiązanymi dla celów bilansowych mogą być właściwie spółki prawa handlowego, tj. spółki kapitałowe (z o.o. i akcyjne) oraz osobowe (jawne, partnerskie, komandytowe i komandytowo-akcyjne) oraz przedsiębiorstwa państwowe. Tylko definicja jednostki współzależnej dopuszcza inną niż spółka handlowa i przedsiębiorstwo państwowe formę organizacyjno-prawną.

Przykładowo więc jednostki zależne, współzależne lub stowarzyszone względem spółdzielni nie są jednostkami powiązanymi dla celów bilansowych.

Warto też zwrócić uwagę na konieczność ujawniania danych w sprawozdaniu finansowym dotyczących stron powiązanych. W części - Informacja dodatkowa (w pozycji 4.2) należy ujawnić istotne transakcje (wraz z kwotami) zawarte z nimi przez jednostkę na innych warunkach niż rynkowe. Przez strony powiązane rozumie się przykładowo osobę, która jest członkiem organu zarządzającego, nadzorującego lub administrującego jednostki lub jednostki z nią powiązanej.

Informacje dotyczące poszczególnych transakcji mogą być zgrupowane według ich rodzaju, z wyjątkiem przypadku gdy informacje na temat poszczególnych transakcji są niezbędne do zrozumienia ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy jednostki.

Je żeli zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości podmioty nie są jednostkami powiązanymi, to rozrachunki należy wykazać w bilansie w pozycjach związanych z pozostałymi jednostkami.

Jeżeli jednak podmiot chce wyodrębnić tę grupę rozrachunków w sprawozdaniu, ma taką możliwość. Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy o rachunkowości informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym mogą być wykazane ze szczegółowością większą niż określona w załącznikach do tej ustawy, jeżeli wynika to z potrzeb lub specyfikacji jednostki

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).