Firmy tworzą różne sprawozdania z działalności

Komitet Standardów Rachunkowości pracuje nad nowym standardem dotyczącym sprawozdania z działalności. Jest ono uzupełnieniem sprawozdania finansowego i muszą go tworzyć spółki kapitałowe, spółki komandytowo-akcyjne, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, towarzystwa reasekuracji wzajemnej, spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe. Zakres informacji, który musi być zawarty w sprawozdaniu z działalności, określa art. 49 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).

Według Jadwigi Boinskiej, menedżera w dziale audytu Deloitte, podstawowym źródłem wątpliwości i ewentualnych błędów, które mogą pojawić się w tym sprawozdaniu, jest ogólny charakter tego przepisu. Stąd tak ogromne różnice w szczegółowości sporządzanych sprawozdań jednostek. Każdy kierownik jednostki może bowiem inaczej zinterpretować słowo "istotny".

- Przedsiębiorcy obawiają się również ujawniania informacji, które mogłyby zaszkodzić ich pozycji konkurencyjnej na rynku - twierdzi nasza rozmówczyni. Dlatego pojawienie się zatem bardziej szczegółowych zapisów w postaci standardu rachunkowości mogłoby wiele z tych problemów rozwiązać.

Z kolei z doświadczenia Kamila Czerwińskiego, biegłego rewidenta, starszego menedżera w dziale audytu Deloitte wynika, że najczęściej napotykanym problemem jest sytuacja, kiedy przygotowane sprawozdanie nie zawiera wszystkich elementów wymaganych przez ustawę o rachunkowości, lub w przypadku emitentów papierów wartościowych, przez rozporządzenie ministra finansów z 19 lutego 2009 r. w sprawie informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych oraz warunków uznawania za równoważne informacji wymaganych przepisami prawa państwa niebędącego państwem członkowskim (Dz.U. nr 33, poz. 259 z późn. zm.).

Z drugiej strony zdarzają się odmienne sytuacje, kiedy sprawozdania z działalności są zbyt obszerne i ujawniają informacje mogące stanowić dane poufne przedsiębiorstwa np. informacje o głównych klientach, czy też wielkości zrealizowanych marż handlowych.

Pozycjami mogącymi budzić szczególne wątpliwości są wymagania odnośnie do prezentacji wskaźników finansowych oraz niefinansowych, łącznie z informacjami dotyczącymi zagadnień środowiska naturalnego i zatrudnienia, a także dodatkowymi wyjaśnieniami do kwot wykazanych w sprawozdaniu finansowego - twierdzi rozmówca. Kamil Czerwiński wskazuje, że ustawa o rachunkowości w żaden sposób nie precyzuje, które wskaźniki powinny zostać ujawniane. Prowadzi to do sytuacji, w których spółki podają bardzo ograniczoną liczbę podstawowych wskaźników, głównie finansowych. Ustawa nie precyzuje metodologii ich liczenia. Pojawiają się więc sytuacje, w których wskaźniki o tych samych nazwach są liczone przez różne podmioty w odmienny sposób. Zdecydowanie zmniejsza to możliwość dokonania wiarygodnych porównań.

- W związku powyższym zaleca się, aby podmioty prezentujące wskaźniki finansowe i niefinansowe zamieszczały w sprawozdaniach sposób ich wyliczenia - podkreśla ekspert.

Osoby tworzące sprawozdanie z działalności powinny zwrócić szczególną uwagę na zgodność danych prezentowanych w tym sprawozdaniu z danymi zawartymi w sprawozdaniu finansowym. Często sprawozdania te są tworzone przez inne osoby, czy też różne działy w jednostkach, co może prowadzić do pojawiających się rozbieżności w prezentowanych liczbach.

Z kolei Sebastian Kawalec, menedżer w dziale audytu Deloitte podkreśla, że sprawozdanie z działalności powinno stanowić rzeczywiste uzupełnienie do sprawozdania finansowego, wyjaśniać dane liczbowe zawarte w sprawozdaniu finansowym z perspektywy ich wpływu na założone cele i strategie przedsiębiorstwa, co te dane oznaczają dla przyszłości spółki, jak również określać cele, kierunki rozwoju i strategie na przyszłość wraz ze sposobem realizacji tych celów. Opis ryzyk powinien również dawać odpowiedź, w jaki sposób spółka dąży do ograniczenia ich wpływu na działalność jednostki.

- W celu lepszego zrozumienia biznesowej działalności spółki większy nacisk powinno się położyć na analizę otoczenia spółki, opisu rynku, na którym firma działa, perspektyw rynku, jak również specyficznych regulacji prawnych mających wpływ na działalność jednostki - twierdzi rozmówca. Dodaje, że w dotychczasowych przepisach brak jest uregulowań w zakresie ujęcia danych porównawczych. Niejednokrotnie więc zawarte w sprawozdaniu z działalności informacje nie pokazują zmiany, jaka nastąpiła w porównaniu do poprzednich okresów. Ponadto właściwe byłoby, aby sprawozdanie z działalności zawierało wyjaśnienie stopnia realizacji strategii określonych w sprawozdaniach za lata ubiegłe i zawierało analizę przyczyn ewentualnych odchyleń.

Sebastian Kawalec zwraca też uwagę, że sprawozdanie z działalności (określane jako Management Commentary) jest wyłączone z uregulowań MSSF, jednak również Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości zauważyła potrzebę spójności tego dokumentu, publikując 8 grudnia 2010 roku wskazówki (nieobowiązkowe) co do sporządzania sprawozdania z działalności.

Wymagana zawartość

Ustawa o rachunkowości wymaga, aby sprawozdanie z działalności jednostki obejmowało istotne informacje o stanie majątkowym i sytuacji finansowej, w tym ocenę uzyskiwanych efektów oraz wskazanie czynników ryzyka i opis zagrożeń, a w szczególności informacje o:

- zdarzeniach istotnie wpływających na działalność jednostki, jakie nastąpiły w roku obrotowym, a także po jego zakończeniu, do dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego,

- przewidywanym rozwoju jednostki,

- ważniejszych osiągnięciach w dziedzinie badań i rozwoju,

- aktualnej i przewidywanej sytuacji finansowej,

- nabyciu udziałów (akcji) własnych,

- posiadanych przez jednostkę oddziałach (zakładach),

- instrumentach finansowych w zakresie,

- stosowaniu zasad ładu korporacyjnego.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl