Czas na zamknięcie księgi podatkowej

1. WYCENA PRODUKCJI W TOKU

Zmiany przepisów ustawy o PIT w 2011 r. rozwiały wszelkie wątpliwości dotyczące ujmowania produkcji w toku w spisie z natury. Podatnicy prowadzący podatkowe książki przychodów i rozchodów (dalej: PKPiR) mają obowiązek objęcia jej remanentem na koniec roku podatkowego.

Produkcja w toku to część produkcji przedsiębiorstwa, która nie została ukończona na koniec okresu rozliczeniowego. Obejmuje produkty lub usługi w fazie tworzenia, na które poniesiono nakłady finansowe, lecz które nie osiągnęły jeszcze statusu wyrobów gotowych czy półproduktów. Niezakończona działalność usługowa i budowlana wyceniana jest według kosztów wytworzenia, które jednak nie mogą być niższe od kosztów materiałów bezpośrednich, zużytych do produkcji niezakończonej. Do kosztów wytworzenia zalicza się wszelkie koszty związane bezpośrednio i pośrednio z wykonywaniem usług oraz koszty usług podwykonawców i robocizny własnych pracowników tj. wartość ich wynagrodzeń i składek ZUS od tych wynagrodzeń.

Co na to fiskus

(...) koszty materiałów bezpośrednich zużytych do produkcji niezakończonej to minimum, które winno się w spisie znaleźć. Jeżeli natomiast zostały wykonane usługi podwykonawców z daną produkcją niezakończoną czy produktem finalnym ściśle związane, to składają się na wartość produkcji niezakończonej. Istota kosztu wytworzenia, według którego wycenia się produkcję niezakończoną i wyrób gotowy, została określona w ww. rozporządzeniu w par. 3 pkt 4 (rozporządzenie z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów Dz.U. nr 152, poz. 1475 ze zm.). Przepis ten potwierdza konieczność uwzględnienia w remanencie w wartości produkcji niezakończonej i produktu gotowego oprócz materiałów podstawowych i pomocniczych również wartość usług obcych (podwykonawców), będących kosztem bezpośrednio składającym się na powstanie produktu gotowego, jak również produkcji niezakończonej.

z 10 marca 2014 r., nr IBPBI/1/415-1256/13/ZK.

W trakcie budowy

W przypadku podmiotów działających w branży deweloperskiej wybudowane budynki przeznaczone do sprzedaży stanowią wyroby gotowe, a budynki w trakcie budowy produkcję niezakończoną (w toku). Dokonywane zakupy materiałów budowlanych w trakcie trwania budowy tychże nieruchomości księgowane są w kolumnie 10. księgi podatkowej "Zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu", zaś inne wydatki z nimi związane (głównie roboty budowlane) w kolumnie 13 księgi "Pozostałe wydatki". W bieżących okresach rozliczeniowych wydatki te stanowią koszty uzyskania przychodu, które są brane pod uwagę przy obliczaniu zaliczki na podatek dochodowy. Wykazanie zarówno wyrobów gotowych jak też produkcji w toku w spisie z natury na koniec roku spowoduje wyłączenie ich wartości z kosztów uzyskania przychodów. Wydatki te zostaną odniesione w ciężar kosztów dopiero przy rozliczeniu rocznym sporządzanym za rok podatkowy. [przykład 1]

PRZYKŁAD 1

Niesprzedane mieszkania

Firma budowlana prowadzi działalność dewelopersko-budowlaną. Do końca roku zostanie ukończony tylko jeden z dwóch budynków w zabudowie szeregowej (2 segmenty po 2 mieszkania) lecz oba nie zostaną sprzedane. Mieszkania te, w zależności od stopnia ich zaawansowania, będą produkcją w toku bądź wyrobami gotowymi podlegającymi spisowi z natury na koniec okresu sprawozdawczego i wycenie według kosztów wytworzenia.

Przepisy nie przewidują żadnego wzoru na wycenę wartości niesprzedanych nieruchomości, aczkolwiek wymagają, aby na koniec roku sporządzić spis z natury, który będzie brany pod uwagę przy określaniu rocznego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. Do wyceny można przyjąć wartość kosztorysową (bez narzutów kosztów ogólnego zarządu i zysku), odnoszącą się do danego zakresu robót w toku. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie rzeczywistego kosztu wytworzenia produktów, można je wycenić po cenach sprzedaży pomniejszonych o koszty zarządu i przeciętnie osiągany zysk - z uwzględnieniem stopnia przetworzenia produktów znajdujących się w toku produkcji. Stanowisko takie zajmuje również dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 10 marca 2014 r., nr IBPBI/1/415-1256/13/ZK.

2. KOREKTA Z TYTUŁU NIEZAPŁACONYCH FAKTUR

Ustawa z 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (Dz.U. z 2012 r. poz. 1342) wprowadziła nowe zasady ujmowania kosztów podatkowych związanych z nieterminowanym regulowaniem zobowiązań.

W remanencie na koniec roku ujmujemy oraz wyceniamy wszystkie towary, jakie widnieją na stanie firmy na dzień sporządzenia spisu z natury, również towary handlowe oraz materiały, które nie zostały opłacone na dzień sporządzenia spisu z natury oraz które na dzień sporządzenia spisu z natury przestały być kosztem uzyskania przychodu.

Sporządzenie takiego spisu z uwzględnieniem różnic remanentowych spowodowałoby jednak, że koszty uzyskania przychodów zostałyby podwójnie zmniejszone. Po pierwsze, do zmniejszenia doszłoby w miesiącu, w którym powstał obowiązek pomniejszenia tych kosztów na podstawie ustawy o PIT, a po drugie - poprzez różnice remanentowe.

Pomniejszenie remanentu

Z rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów wynika, że podatnik powinien pomniejszyć wartość spisu z natury o kwotę, o którą uprzednio zmniejszył już koszty podatkowe (bądź zwiększył przychody), jeżeli zmniejszenie kosztów (lub zwiększenie przychodów) związane było z zaliczeniem do kosztów podatkowych wydatków dotyczących składników majątku objętych tym spisem. Pomniejszenia dokonuje się o tę część kwoty zmniejszenia kosztów podatkowych (zwiększenia przychodów), która przypada na składniki majątku objęte tym spisem. [przykład 2]

WAŻNE

Wartość spisu z natury pomniejsza się o kwotę, o którą podatnik zmniejszył koszty uzyskania przychodów z tytułu niezapłaconych zobowiązań, jeżeli zmniejszenie kosztów związane było z zaliczeniem do nich wydatków dotyczących składników majątku objętych tym spisem.

Jeżeli do wyceny towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadów, objętych spisem z natury, zastosowano zamiast ceny zakupu lub nabycia albo kosztu wytworzenia inne zasady wyceny (np. przyjęto niższą cenę z tytułu uszkodzenia towaru), kwota pomniejszenia nie może być wyższa niż wartość tej wyceny. [przykład 3]

PRZYKŁAD 2

Korekta kosztów

Podatnik dokonał zakupu 80 sztuk opon samochodowych. Przed końcem roku sprzedał 50 z nich. W efekcie w remanencie zostanie wykazane tylko 30 sztuk opon. Jeżeli podatnik nie dokonał zapłaty faktury do końca roku i był zobowiązany do korekty kosztów, remanent pomniejsza o korektę dotyczącą 30 sztuk opon.

PRZYKŁAD 3

Skutki braku zapłaty

Z tytułu niezapłaconych faktur za zakup towarów handlowych podatnik w listopadzie 2014 r. zmniejszył koszty uzyskania przychodów. Jeżeli do końca 2014 r. podatnik nie zapłaci kontrahentom ww. zobowiązań, niesprzedane towary obejmie spisem z natury na 31 grudnia 2014 r., również te, które uprzednio wyłączył z kosztów podatkowych w związku z nieterminowym regulowaniem zobowiązań. Następnie pomniejszy wartość spisu z natury na 31 grudnia 2014 r. o wartość tych towarów ujętych w spisie z natury, których dotyczą ww. niezapłacone faktury.

Towar na raty

Analizując wskazaną powyżej zasadę korekty kosztów, trzeba postawić tezę, że jeżeli podatnik uznał kwotę z faktury za koszt uzyskania przychodu, pomimo niedokonania całości zapłaty za fakturę, ze względu na rozłożenie płatności na raty, wówczas nie ma obowiązku korekty kosztów uzyskania przychodów. Korekty takiej musiałby dokonać w przypadku, gdy terminy płatności poszczególnych rat są krótsze niż 60 dni, jeżeli spóźniłby się z zapłatą raty dłużej niż 30 dni od daty jej płatności. Brak zwłoki w zapłacie lub przekroczenie zapłaty do 30 dni nie powodowałoby natomiast korekty kosztów uzyskania przychodów. W remanencie na koniec roku ujęte zostaną więc te towary, za które zapłata została ustalona w ratach, a widnieją na stanie firmy na dzień sporządzenia spisu z natury.

Na gruncie obowiązujących przepisów organy podatkowe wypracowały jednomyślną (a jednocześnie krzywdzącą dla podatników) linię interpretacyjną dotyczącą zastosowania przepisów o zatorach płatniczych do sprzedaży na raty. Niestety jest to przykład wykładni wybitnie sprzecznej z celem przepisu, jak i godzącej w interesy podatnika płacącego ratalnie za swoje zakupy. Niestety w ostatnich czasach takie stanowiska organów nie są odosobnione. Na szczęście, takiego podejścia organów podatkowych nie podzielają sądy administracyjne.

Co na to fiskus...

(...) w przypadku, gdy termin płatności pomiędzy podatnikiem a kontrahentem ustalony jest w ratach, przez "termin płatności" należy rozumieć łączny termin płatności wszystkich rat, a nie termin płatności każdej pojedynczej raty.

z 10 września 2013 r., nr ILPB4/423-197/13-2/DS.

(...) przepisy te mają również zastosowanie do płatności rozłożonych na raty. Terminy płatności każdej raty należy liczyć od tego samego dnia, tj. od dnia wystawienia faktury (rachunku) lub innego dokumentu, stanowiącego podstawę zaksięgowania kosztów. Podkreślić jednak należy, że termin płatności należy liczyć dla każdej raty oddzielnie, a zatem w sytuacji, gdy łączny termin płatności rat jest dłuższy niż 60 dni, do części rat, których termin płatności (liczony od dnia wystawienia faktury lub rachunku) nie przekracza 60 dni, znajdzie zastosowanie art. 15b ust. 1, a do rat których termin płatności jest dłuższy niż 60 dni, art. 15b ust. 2 ustawy o PIT

z 3 kwietnia 2014 r., nr IBPBI/2/423-356/14/AP.

... i sądy

(...) celem ustawodawcy było likwidowanie zatorów płatniczych, a więc konieczność korygowania kosztów uzyskania przychodów przez podatników znacznie przekraczających terminy płatności lub nieregulujących swoich zobowiązań. Taki stan, w myśl sądu, nastąpi dopiero, jeżeli dłużnik nie ureguluje raty w terminie i dopiero wtedy zacznie biec 30-dniowy termin, po którym należy dokonać korekty.

z 24 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2328/13.

3. RÓŻNICE KURSOWE

W podatkowej księdze przychodów i rozchodów różnice kursowe wpisuje się pod datą ich zrealizowania - u podatników prowadzących księgę zarówno metodą memoriałową, jak i uproszczoną. Dodatnie różnice kursowe zwiększają przychody podatkowe i ewidencjonuje się je w kolumnie 8 księgi "Pozostałe przychody". Z kolei ujemne różnice kursowe, które stanowią koszty uzyskania przychodów, ujmuje się w księdze podatkowej w kolumnie 13. "Pozostałe wydatki".

Przychód z różnic kursowych od własnych środków określa się jako różnicę między kursem obowiązującym w dniu wejścia w posiadanie środków oraz kursem obowiązującym w dniu ich wykorzystania. Środki otrzymane od kontrahenta jako zapłata za wykonane świadczenia wycenia się według kursu kupna waluty ogłoszonego przez bank, z którego usług korzystał podatnik, na dzień wpływu środków na rachunek. Natomiast środki nabyte od banku wycenia się według kursu sprzedaży ogłoszonego na ten dzień przez bank, z którego usług korzystał podatnik. Przy ustalaniu różnic kursowych wartość wykorzystanych środków w walucie obcej należy przeliczyć według kursu kupna zastosowanego przez bank, z którego usług korzysta podatnik, w dniu dokonania danej operacji gospodarczej, np. uregulowania zobowiązania czy sprzedaży waluty bankowi. Przelew z rachunku walutowego na złotowy nie stanowi wykorzystania środków w walucie obcej do przeprowadzenia określonej operacji.

Liczy się faktyczny kurs

Podatnik, który prowadzi rachunek walutowy, przelicza środki pieniężne posiadane na tym rachunku według faktycznie zastosowanego kursu waluty z dnia ich wpływu i wypływu z rachunku walutowego. Jeżeli zastosowanie kursu faktycznego nie jest możliwe, stosuje się średni kurs ogłaszany przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień. Niestety w polskim prawie brakuje precyzyjnej definicji "kursu faktycznie zastosowanego". Ze względu na fakt, iż w żadnej z ustaw nie zdefiniowano tego pojęcia, należałoby się odwołać do interpretacji prawnych i orzecznictwa. [przykład 4]

PRZYKŁAD 4

Przeliczenie na plus

Firma ma w tym samym banku rachunek walutowy oraz bieżący rachunek złotowy. 20 października 2014 r. na konto walutowe wpłynęły środki od kontrahenta zagranicznego za wykonaną usługę transportową w wysokości 1650 euro. Kurs kupna na ten dzień wynosił 4,2232zł/euro. Na rachunek bieżący zostało przelane 1 00 euro. Kurs kupna dla tej waluty na dzień przelewu środków wynosił 4,2263 zł/euro. Ustalono więc dodatnie różnice kursowe, które zaliczono do przychodów podatkowych i ujęto w księdze jako "Pozostałe przychody":

- wartość przelanych środków na dzień ich otrzymania: 1000 euro × 4,2232 zł/euro = 4223,20 zł,

- wartość przelanych środków na dzień ich wpływu na rachunek bieżący: 1000 euro × 4,2263 zł/euro = 4226,30 zł,

- dodatnia różnica kursowa: 4226,30 zł - 4223,20 zł = 3,10 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z 27 września 2011 r. (sygn. akt II FSK 524/10), wyjaśnił, że "faktycznie zastosowany kurs waluty to taki kurs, który był w istocie, rzeczywiście, naprawdę zastosowany (...), a w oparciu o wyrażoną w nim cenę waluty doszło do przeprowadzenia operacji finansowej przewalutowania". Z powyższego wyroku wynika zatem, że jest to kurs, po jakim podatnik rzeczywiście nabył bądź sprzedał walutę, a w przypadku gdy nie dochodzi do przewalutowania, podatnik powinien zastosować kurs średni, ogłaszany przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień.

Zapłata w walucie

Kurs zakupu waluty będzie istotny dla wyznaczenia różnic kursowych od własnych środków, a nie od zapłat w walucie. Dokonując zapłaty należności walutowych z rachunku walutowego, podatnik powinien dokonać przeliczenia przy zastosowaniu kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego. Nie ma przy tym znaczenia skąd wzięły się środki na rachunku walutowym. W sytuacji gdy podatnik ani nie kupuje, ani nie sprzedaje waluty, tylko otrzymuje na rachunek walutowy należność od kontrahenta lub płaci kontrahentowi z rachunku walutowego zobowiązanie, nie jest możliwe uwzględnienie faktycznie zastosowanych kursów waluty. W takim przypadku operacje wpływu i wypływu środków pieniężnych z rachunku walutowego przelicza się po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego odpowiednio dzień wpływu i wypływu waluty.

4. STRATY W TOWARACH

Strata w towarach handlowych może być uznana za koszt uzyskania przychodów, gdy jest następstwem normalnej i racjonalnej działalności gospodarczej, a jej powstanie musi być spowodowane działaniem niezawinionym przez podatnika. Niezbędne jest przy tym właściwe udokumentowanie powstałej straty (np. sporządzenie protokołu likwidacji towarów handlowych, które utraciły przydatność do spożycia). W takiej sytuacji wartość straty powstałej u przedsiębiorcy prowadzącego podatkową księgę przychodów i rozchodów należy wyksięgować z kolumny 10 tej księgi "Zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu" i na podstawie protokołu wpisać do kolumny 13 "Pozostałe wydatki" - z uwagi na zmianę charakteru tych kosztów.

Zaliczenie...

Zgodnie z ogólną definicją kosztów podatkowych zawartą w ustawie o PIT do kosztów uzyskania przychodów podatnik może zaliczyć wszelkie wydatki, które zostały przez niego poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem wymienionych art. 23 tej ustawy. Zakup towarów handlowych niewątpliwie ma na celu osiągnięcie przychodów, a zatem spełnione są przesłanki określone w ustawie o PIT. Straty w towarach handlowych nie zostały wyłączone z kosztów uzyskania przychodów. Mogą one zatem, co do zasady, stanowić element kosztowy w prowadzonej przez przedsiębiorcę pozarolniczej działalności gospodarczej. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny na tle okoliczności występujących w konkretnym stanie faktycznym. [przykład 5]

...ale pod warunkiem

Możliwość zaliczenia poniesionych strat w towarach handlowych do kosztów uzyskania przychodów zależy od łącznego spełnienia następujących warunków:

- strata musi być związana z całokształtem prowadzonej działalności,

- jej powstanie musi być spowodowane działaniem niezawinionym przez podatnika,

- musi być właściwie udokumentowana,

- podatnik powinien podjąć właściwe działania zabezpieczające przed powstaniem tejże straty.

Co na to fiskus

Dla celów podatkowych tylko stratę powstałą na skutek zdarzeń nieprzewidywalnych, nie do uniknięcia przez racjonalnie działający podmiot, można uznać za zdarzenie, które uzasadnia zaliczenie powstałej straty w ciężar kosztów uzyskania przychodów. Należy podkreślić, iż jedynie straty w środkach obrotowych powstałe w trakcie normalnego, racjonalnego działania podatnika, ze szczególnym uwzględnieniem dochowania należytej staranności w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, mogą być uznane za koszt uzyskania przychodu.

z 18 stycznia 2013 r., nr ILPB3/423-423/12-5/AO.

PRZYKŁAD 5

Upływ terminu ważności

Podatnik prowadzący sklep spożywczy stwierdził, że kilka artykułów przechowywanych w chłodni utraciło przydatność do spożycia wskutek upływu terminu ważności. Podatnik sporządził wykaz tych towarów oraz protokół z wyjaśnieniem przyczyn powstania strat. Wartość straty w towarach handlowych będzie stanowić koszt uzyskania przychodów, gdyż warunki ich przechowywania potwierdzają należytą staranność ze strony podatnika.

Jeżeli zatem straty w towarach handlowych są następstwem normalnej i racjonalnej działalności prowadzonej przez podatnika, który dołożył wszelkich starań w celu ich uniknięcia, to wówczas wartość tych strat wynikającą ze sporządzonego protokołu należy wyksięgować z kolumny 10 księgi "Zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu" ze znakiem minus bądź zapisem czerwonym, a następnie zaksięgować w kolumnie 13 księgi "Pozostałe wydatki".

WAŻNE

To na podatniku ciąży obowiązek wykazania, że strata w towarach handlowych została spowodowana czynnikami od niego niezależnymi i nie jest rezultatem zaniedbań czy brakiem należytej staranności

W sytuacji gdy u podatnika prowadzącego PKPiR wydatek poniesiony na nabycie towarów handlowych przed zaistniałą stratą został już zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, to w dacie powstania straty nie obciąża się nią kosztów po raz drugi, lecz dokonuje przekwalifikowania kosztów (poprzez przeniesienie kwoty straty z kolumny kosztów zakupu towarów do kolumny pozostałych wydatków), z uwagi na zmianę charakteru tych kosztów. W konsekwencji zakupione towary handlowe pozostaną w kosztach podatkowych, zmieni się tylko ich kwalifikacja, jako rodzaju kosztów. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z 12 maja 1999 r. (sygn. akt I SA/Wr 1813/97), a także w wyjaśnieniach organów podatkowych (m.in. w interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 23 sierpnia 2013 r., nr IBPBI/1/415-467/13/AP).

Prawidłowe udokumentowanie

Strata powstała w towarach handlowych musi być właściwie udokumentowana. Na okoliczność jej powstania podatnik powinien sporządzić protokół likwidacji zepsutych lub przeterminowanych towarów handlowych. W protokole należy zatem zamieścić m.in. datę zdarzenia, wykaz towarów handlowych podlegających likwidacji (wycofaniu ze sprzedaży), ich ilość i wartość, przyczynę likwidacji, łączną wartość zniszczonych towarów (wartość straty) oraz podpis osoby sporządzającej protokół. Prawidłowo sporządzony protokół stanowi podstawę do dokonania omawianych zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów.

5. KOSZTY NA PRZEŁOMIE ROKU

W końcu roku firmy ponoszą wiele kosztów, które mogą dotyczyć w części lub w całości roku następnego, np. koszty najmu, prenumeraty czasopism czy energii elektrycznej lub usług telekomunikacyjnych. Właściwa ich kwalifikacja jest niezbędna nie tylko do sporządzenia poprawnie sprawozdania finansowego, ale też właściwego zakwalifikowania kosztów w ujęciu podatkowym. Poniesione w tym czasie wydatki należy sprawdzić przede wszystkim w aspekcie momentu (daty) ich poniesienia, a także okresów, których dotyczą.

Moment ujęcia wydatku w kosztach przez podmioty prowadzące PKPiR zależy od metody, jaka została przyjęta. Jeśli podatnik ewidencjonuje koszty uzyskania przychodów tzw. metodą uproszczoną, wpisuje je do księgi podatkowej w momencie ich poniesienia. Za dzień poniesienia kosztu w przypadku podatników prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów przyjmuje się dzień wystawienia faktury (rachunku) lub innego dowodu stanowiącego podstawę do zaksięgowania (ujęcia) kosztu. [przykład 6]

PRZYKŁAD 6

Faktura za energię

Spółka w styczniu 2015 r. otrzyma fakturę za energię elektryczną, która będzie zawierała koszt energii za okres od grudnia 2014 r. do stycznia 2015 r. Spółka stosuje metodę uproszczoną do ewidencjonowania kosztów uzyskania przychodów. Koszty z faktury za energię ujmie zatem w kolumnie 13 księgi "Pozostałe wydatki" pod datą jej wystawienia (w styczniu 2015 r.).

Natomiast jeśli podatnik przy ewidencji kosztów stosuje metodę memoriałową, koszty w księdze podatkowej ujmuje w zależności od tego, czy są bezpośrednio, czy pośrednio związane z uzyskiwanymi przychodami. Koszty opłat za energię zaliczyć można do kosztów pośrednio związanych z osiąganymi przychodami. Koszty pośrednie, co do zasady, należy potrącać w dacie ich poniesienia (czyli ujmować w księdze podatkowej pod datą wystawienia faktury). Jednak w przypadku gdy koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, wówczas stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą. Koszt z faktury za energię, w przypadku stosowania metody memoriałowej należy wpisać do księgi w kolumnie 13 w części dotyczącej grudnia 2014 r. pod datą 31 grudnia 2014 r., natomiast w części dotyczącej stycznia 2015 r. pod datą wystawienia faktury w styczniu 2015 r.

Towar handlowy

Jeśli materiał lub towar handlowy, którego zakup dokumentowany jest fakturami dostawców, został dostarczony do odbiorcy w grudniu, należy sporządzić szczegółowy opis otrzymanego materiału lub towaru handlowego i wpisać do księgi podatkowej koszt ich zakupu. Zapis powinien być dokonany w kolumnie 10 "Zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu". Opis lub specyfikację przechowuje się jako dowód zakupu i łączy następnie z otrzymaną fakturą styczniu roku następnego. Ewentualna różnica w stosunku do wartości podanej w fakturze musi być wpisana do księgi podatkowej w dniu otrzymania faktury. I na tej podstawie dokonać zapisu w księdze. W przypadku, gdy wartość otrzymanej faktury będzie różnić się od wartość towarów wykazanych w opisie i wpisanych do księgi podatkowej w grudniu, należy ją odpowiednio ująć w księdze. Ponieważ zdarzenie nastąpi na przełomie roku, korekta kosztu zakupu powinna być, naszym zdaniem, dokonana w grudniu 2014 r. [przykład 7]

PRZYKŁAD 7

Usługi telekomunikacyjne

Faktura obejmująca opłatę za rozmowy telefoniczne za grudzień 2014 r. i abonament za styczeń 2015 r. wystawiona zostanie w grudniu 2014 r. Koszty uzyskania przychodów w firmie ewidencjonowane są metodą uproszczoną. Koszt z tytułu usług telekomunikacyjnych należy wpisać w kolumnie 13 w dacie poniesienia, tj. pod datą faktury, w grudniu 2014 r.

Wynagrodzenie wypłacane w następnym miesiącu

Należności ze stosunku pracy wypłacane pracownikom stanowią koszty uzyskania przychodów w miesiącu, za który są należne, pod warunkiem że zostały wypłacone lub postawione do dyspozycji w terminie wynikającym z przepisów prawa pracy lub umowy o pracę. Tak więc wynagrodzenia ze stosunku pracy mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów i wpisane do księgi podatkowej w miesiącu, za które są należne (memoriałowo), pod warunkiem terminowego ich wypłacenia. Jeżeli przedsiębiorca spóźni się z wypłatą wynagrodzenia, wówczas będzie mógł uwzględnić je w kosztach podatkowych dopiero w miesiącu, w którym zostaną one wypłacone (postawione do dyspozycji). [przykład 8]

PRZYKŁAD 8

Spóźnione wypłaty

Przedsiębiorca wypłaca pracownikom wynagrodzenie za dany miesiąc w terminie do 10. dnia miesiąca następnego zgodnie w zapisem w umowie o pracę. Należność ze stosunku pracy wypłacona 14 stycznia będzie uchybieniem terminowi i przedsiębiorca będzie mógł zaliczyć wypłacone wynagrodzenie w koszty stycznia.

6. ROCZNE ZAMKNIĘCIE

Roczne zamknięcie księgi jest ostatnią czynnością związaną z rozliczeniem podatku dochodowego od osób fizycznych, obejmująca cały rok podatkowy. W istocie zamknięcie to polega na przeprowadzeniu inwentaryzacji (spisu towarów z natury) oraz rocznym podsumowaniu kolumn księgi. Spis z natury powinien odpowiadać stanowi rzeczywistemu, czyli ujmować faktyczny stan towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadów.

Ostatnia strona

Strona z podsumowaniem powinna być ostatnią stroną księgi w danym roku podatkowym. Działanie to ma na celu poprawne wyliczenie dochodu osiągniętego w danym roku podatkowym. Dochodem wynikającym z PKPiR jest różnica między przychodem a kosztami, powiększona o różnicę między wartościami remanentów (z początku i końca roku).

Zmiana formy opodatkowania

Po głębszej analizie może się okazać, że pozostawione przez ustawodawcę w gestii samego podatnika możliwości zmian w formie opodatkowania będzie dla niego korzystne. Niezależnie od przyczyny, wszystkie je łączy wspólny mianownik: zmian tych dokonuje się tylko z początkiem nowego roku podatkowego. Jeżeli podatnik zamierza zmienić formę opodatkowania na kolejny rok podatkowy, stosownego zgłoszenia w urzędzie skarbowym powinien dokonać do 20 stycznia roku, którego zmieniona forma ma dotyczyć. Podobnie w sytuacji, gdy podatnik zamierza zmienić metodę płacenia zaliczek na podatek dochodowy (z kwartalnej na miesięczną lub odwrotnie) musi pisemnie zawiadomić o tym swój urząd skarbowy do 20 lutego.

Halina Zabrocka

ekspert podatkowy

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 152, poz. 1475 ze zm.). Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.). Ustawa z 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (Dz.U. 2012 poz. 1342).