Stosowanie KSR 9 sprzyja poprawie jakości sporządzanych sprawozdań

W tym roku Komitet Standardów Rachunkowości opublikował dwa nowe Krajowe Standardy Rachunkowości (KSR). Oznacza to, że KSR obejmują obecnie swoim zakresem 9 obszarów. Najnowszy z nich dostarcza wsparcia osobom zarządzającym przy sporządzaniu sprawozdania z działalności jednostki.

Obowiązki

Przypomnijmy, że zgodnie z ustawą o rachunkowości obligatoryjnie sprawozdanie z działalności sporządzane jest przez spółki kapitałowe, spółki komandytowo-akcyjne, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, towarzystwa reasekuracji wzajemnej, spółdzielnie oraz przedsiębiorstwa państwowe. Obowiązek ten dotyczy wszystkich wymienionych podmiotów, z wyłączeniem tych, które zgodnie z nowelizacją ustawy o rachunkowości spełniają definicję jednostek mikro oraz których rok obrotowy rozpoczął się po dacie wejścia w życie nowelizacji ustawy o rachunkowości (Dz.U. z 2014 r. poz. 1100) i wykazały wymagane nowelizacją informacje. Nowela weszła w życie 5 września 2014 r.

Cel i zakres

Z uwagi na fakt, że w art. 49 ust. 2 ustawy o rachunkowości wymieniony jest jedynie zakres sprawozdania z działalności, to celem KSR 9 jest dostarczenie wskazówek oraz promowanie dobrych praktyk, które zapewnią sporządzenie takiego sprawozdania kierownika jednostki z działalności, które odpowiada oczekiwaniom użytkowników.

Sprawozdanie z działalności sporządzone zgodnie z KSR 9 ma za zadanie wzbogacenie wiedzy o jednostce dzięki dostarczaniu jego użytkownikom istotnych informacji uzupełniających sprawozdanie finansowe, z którym jest powiązane. Sprawozdanie takie powinno również dostarczać dodatkowych informacji ułatwiających ocenę jej działalności, sytuacji oraz zamierzeń. Sprawozdanie z działalności, które stanowi uzupełnienie do sprawozdania finansowego, zgodnie ze standardem powinno być sporządzone w taki sposób, by informacje w nim zawarte objaśniały warunki, zdarzenia oraz okoliczności, które kształtowały działalność jednostki oraz jej bieżące wyniki i sytuację. Jako że sprawozdanie finansowe przedstawia dane wyłącznie w ujęciu historycznym, głównym celem wymagającym zrozumienia celu sporządzania sprawozdania z działalności jest taka prezentacja dodatkowych ujawnień, by pomogły one w zrozumieniu, w jaki sposób bieżące działania mogą wpływać na przyszłe funkcjonowanie jednostki. Dobrą praktyką rekomendowaną przez komisję powinno być zatem przedstawianie wszelkich użytecznych, zdaniem kierownictwa jednostki, informacji ilościowych i jakościowych, danych finansowych i niefinansowych, na temat działalności, wyników i sytuacji jednostki, które nie są zawarte w sprawozdaniu finansowym lub nie są w nim dostatecznie wyeksponowane, które są istotne dla oceny uzyskanych wyników, aktualnej sytuacji oraz ich zmian w przyszłości.

Punkt widzenia kierownika

Kluczowy z punktu widzenia sporządzenia sprawozdania z działalności jest fakt, że służyć powinno ono zrozumieniu funkcjonowania podmiotu. W związku z tym powinno ono przedstawiać punkt widzenia kierownika jednostki zarówno na wydarzenia okresu objętego sprawozdaniem finansowym, jak i ich skutki w następnych okresach działalności jednostki. Podejście to wymaga w wielu przypadkach zmiany światopoglądowej, gdyż zmusza, by kierownik jednostki omówił w sprawozdaniu znane mu w momencie sporządzania informacje o zdarzeniach, decyzjach i czynnikach, które mogą mieć istotny wpływ na przyszłe funkcjonowanie jednostki. Oznacza to, że co do zasady sprawozdanie to ma bardziej funkcje analizy prospektywnej funkcjonowania jednostki na podstawie danych pochodzących z przeszłości niż dublowania danych, które zostały zamieszczone w sprawozdaniu finansowym i tam zostały opisane.

Znamienne jest, że w wielu przypadkach sprawozdanie sporządzane jest w taki sposób, że nie daje ono żadnej wartości poznawczej zarówno dla właściciela jednostki, jego pracowników, a tym bardziej podmiotów zewnętrznych. Założeniem oraz rekomendacją zawartą w standardzie jest takie sporządzanie sprawozdania z działalności, by spełniało ono łącznie dwa warunki. Po pierwsze powinno ono być użyteczne, a więc powinno prezentować takie informacje, które są wiarygodne, przydatne, zrozumiałe i porównywalne, oraz powinno być wiarygodne to jest rzetelne oraz obiektywne.

Standard zaleca dla lepszego zrozumienia zmian, jakie zachodziły w jednostce, omówienia ich w horyzoncie trzech do pięciu lat wstecz. Standard nie narzuca jednak kolejności prezentacji danych, zaleca natomiast i podkreśla, by dane te były prezentowane z wymaganą szczegółowością zapewniającą realizację cech określonych powyżej.

W praktyce wielu jednostek część danych wymaganych zakresem ustawy jest pomijanych lub podawanych w sposób wielce niekompletny, niewnoszących żadnej wartości dodanej. Jednocześnie o ile w przeważającej mierze informacje dotyczące punktów 1-6 z naszej ramki są wyodrębnione w sprawozdaniu, o tyle większość jednostek pomija informację dotyczące zrozumienia ryzyka działalności jednostki jako całości, a także wymaganych i wymienionych w punkcie 7 ramki, informacji w zakresie instrumentów finansowych. Bardzo często tak oczywiste elementy jak należności, kredyty lub pożyczki nie są rozpoznawane jako instrumenty finansowe. Tymczasem standard wymaga, by wskazać i skwantyfikować możliwe ryzyka oraz zasady zarządzania ryzykiem dla wszelkich zidentyfikowanych grup instrumentów finansowych.

Zaleca się, by dla zrozumienia ryzyk opisać ich wpływ na sprawozdanie finansowe za pomocą miar wrażliwości, zmienności lub zagrożenia. Zaleca się również, by opis celów i metod zarządzania ryzykiem opisywał sposób, w jaki jednostka chroni się przed stwierdzonymi ryzykami, na które jest narażona. Wymaga się również, co jest zgodne z treścią ustawy o rachunkowości, by w sprawozdaniu z działalności ujawnić klasyfikację i charakter transakcji zabezpieczających stosowanych przez jednostkę wraz ze wskazaniem instrumentów służących zabezpieczeniu poszczególnych rodzajów ryzyka.

Ograniczenia stosowania

KSR 9, podobnie jak inne standardy KSR, są jedynie rekomendacją stanowiącą element polskich standardów rachunkowości. Wola ich stosowania zależy więc od chęci oraz zaangażowania służb księgowych oraz kierownictwa w sporządzenie wysokiej jakości oraz wartości poznawczej sprawozdań finansowych oraz sprawozdań z działalności. Ogólnikowość ustawy o rachunkowości, w jej literalnym brzmieniu, jej nierepresyjność, w wielu przypadkach pozwala na zbyt dużą liczbę uproszczeń w sporządzanych sprawozdaniach, co prowadzi do licznych pominięć, które w konsekwencji nie dają pełnego obrazu funkcjonowania oraz zmian zachodzących w jednostce.

Stosowanie KSR mimo ich fakultatywnego charakteru (art. 10 ust. 3 ustawy o rachunkowości) może sprzyjać istotnej poprawie jakości sporządzanych sprawozdań. Sporządzenie sprawozdania kierownika jednostki z działalności w sposób zgodny z KSR 9 pozwala na takie sporządzenie danych uzupełniających do sprawozdania finansowego, które pozwolą zainteresowanemu czytelnikowi na obiektywną ich analizę dając wartościowy materiał poznawczy dla zrozumienia funkcjonowania jednostki w przeszłości oraz kierunków jej rozwoju w przyszłości.

WAŻNE

Standard pozwala tak przygotować dane uzupełniające, że można lepiej zrozumieć funkcjonowanie jednostki w przeszłości, a także wyznaczyć kierunki jej rozwoju w przyszłości

Analiza informacji

Zgodnie z zakresem wymaganym ustawą o rachunkowości standard wymaga, by jednostka wykazała i opisała w sprawozdaniu z działalności szczegółowe informacje liczbowe oraz opisowe, pozwalające na zrozumienie funkcjonowania działalności jednostki, poprzez analizę informacji w zakresie:

1) zdarzeń istotnie wpływających na działalność jednostki, jakie nastąpiły w roku obrotowym, a także po jego zakończeniu, do dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego,

2) przewidywanych kierunków rozwoju jednostki,

3) ważniejszych osiągnięć w dziedzinie badań i rozwoju,

4) aktualnej i przewidywanej sytuacji finansowej,

5) informacji o nabyciu udziałów bądź akcji własnych, a w szczególności celu ich nabycia, liczbie i wartości nominalnej, ze wskazaniem, jaką część kapitału zakładowego reprezentują, cenie nabycia oraz cenie sprzedaży tych udziałów (akcji) w przypadku ich zbycia,

6) posiadanych przez jednostkę oddziałach (zakładów),

7) instrumentów finansowych dotyczących:

a) ryzyka: zmiany cen, kredytowego, istotnych zakłóceń przepływów środków pieniężnych oraz utraty płynności finansowej, na jakie narażona jest jednostka,

b) przyjętych przez jednostkę celów i metod zarządzania ryzykiem finansowym, łącznie z metodami zabezpieczenia istotnych rodzajów planowanych transakcji, dla których stosowana jest rachunkowość zabezpieczeń

8) stosowania zasad ładu korporacyjnego w przypadku jednostek, których papiery wartościowe zostały dopuszczone do obrotu na jednym z rynków regulowanych Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

@RY1@i02/2014/218/i02.2014.218.00800030i.804.jpg@RY2@

Marcin Krupa biegły rewident, menedżer w Departamencie Rewizji Finansowej BDO

Marcin Krupa

biegły rewident, menedżer w Departamencie Rewizji Finansowej BDO

Podstawa prawna

z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.).