Do końca września jest czas na publikację raportów za I półrocze 2017 roku

Większość jednostek sporządza sprawozdania finansowe na dzień bilansowy będący ostatnim dniem danego roku obrotowego. Prezentują w nich dane za cały rok. Jednak niektóre podmioty, na podstawie przepisów prawa lub dobrowolnie, przygotowują śródroczne sprawozdania finansowe. Robią to dość często na potrzeby oceny kondycji finansowej podmiotu przez bank czy pożyczkodawcę. Na ich podstawie jest bowiem podejmowana decyzja o udzieleniu kredytu, a następnie monitorowana kondycja kredytobiorcy.

Dla spółek będących emitentami papierów wartościowych, których rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym, zbliża się termin publikacji raportów za I półrocze 2017 r. Raport półroczny i skonsolidowany raport półroczny przekazuje się jednocześnie, w dniu określonym wcześniej przez emitenta w raporcie bieżącym, nie później jednak niż w terminie trzech miesięcy od zakończenia półrocza roku obrotowego, którego dotyczy. Co ważne, raport półroczny i skonsolidowany raport półroczny są przekazywane wyłącznie za pierwsze półrocze danego roku obrotowego.

PRZYKŁAD 1

Trzeba wskazać dzień publikacji

Zarząd ABC SA podaje do publicznej wiadomości terminy przekazywania raportów okresowych w 2017 r.

- skonsolidowany raport kwartalny za I kwartał 2017 r. - 29 maja 2017 r.

- skonsolidowany raport kwartalny za III kwartał 2017 r. - 27 listopada 2017 r.

- skonsolidowany raport półroczny za I półrocze 2017 r. - 27 września 2017 r.

Dla wszystkich jednostek przygotowujących sprawozdania śródroczne szczególnie istotne są kwestie prezentacji danych porównawczych oraz informacji o zdarzeniach, nad którymi zwykle pochylamy się na koniec roku, np. odpisy aktualizujące, rezerwy czy podatek dochodowy.

Na jaki dzień przygotować

Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1047 ze zm.; dalej: u.o.r.) sprawozdanie finansowe sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych, którym jest najczęściej dzień kończący rok obrotowy. Ale poza okolicznościami wskazanymi w art. 12 ust. 1 ustawy o rachunkowości sprawozdanie finansowe może być sporządzone również na inny dzień bilansowy określony odrębnymi przepisami. W szczególności należy tu wspomnieć o rozporządzeniu ministra finansów z 19 lutego 2009 r. w sprawie informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych oraz warunków uznawania za równoważne informacji wymaganych przepisami prawa państwa niebędącego państwem członkowskim (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 133 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie informacji), które określa obowiązki sprawozdawcze spółek giełdowych.

Ustawa o rachunkowości nie zawiera szczegółowych wytycznych dla sporządzania sprawozdań śródrocznych. Jedynie przepisy dotyczące poszczególnych elementów wskazują dane, za jaki okres powinny być w nich ujęte. Z kolei w myśl Międzynarodowego Standardu Rachunkowości nr 34 "Śródroczna sprawozdawczość finansowa" przez okres śródroczny rozumieć należy okres sprawozdawczy krótszy od pełnego roku obrotowego.

WAŻNE

Jednostka może sporządzić sprawozdanie finansowe na każdy inny dowolny dzień bilansowy przy zachowaniu odpowiednich zasad wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego.

W każdym sprawozdaniu, w tym śródrocznym, obok danych sprawozdawczych należy wykazać dane porównywalne. Mają one na celu ułatwienie oceny sytuacji majątkowej, finansowej i wyniku finansowego jednostki oraz zwiększają walory informacyjne sprawozdania finansowego. Możliwość porównania danych z różnych okresów wspomaga proces podejmowania decyzji, w szczególności pozwala analizować tendencje w prognozach finansowych.

Tabela 1. Zakres danych wykazywanych w sprawozdaniu śródrocznym ⒸⓅ

	Dane na dzień kończący okres sprawozdawczy.	Na dzień kończący rok obrotowy bezpośrednio poprzedzający ten dzień bilansowy.
	Oddzielnie przychody, koszty, zyski i straty oraz obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego za bieżący okres sprawozdawczy.	Przychody, koszty, zyski i straty oraz obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego za analogiczny okres sprawozdawczy.
	Przepływy pieniężne za bieżący okres sprawozdawczy.	Przepływy pieniężne za analogiczny okres sprawozdawczy.
	Zmiany poszczególnych pozycji kapitału własnego za bieżący okres sprawozdawczy.	Zmiany poszczególnych pozycji kapitału własnego za poprzedni rok obrotowy.

WAŻNE

Sprawozdanie za okres śródroczny to zwykle sprawozdanie za I kwartał, II kwartał lub I półrocze, III kwartał, IV kwartał.

Informacja dodatkowa obejmuje wprowadzenie do sprawozdania finansowego, które zawiera opis przyjętych zasad rachunkowości oraz przedstawia przyczyny i skutki ich ewentualnych zmian w stosunku do roku poprzedzającego, a także proponowany podział zysku lub pokrycia straty, podstawowe informacje dotyczące pracowników i organów jednostki oraz inne istotne informacje dla zrozumienia sprawozdania finansowego. Wynika z tego, że w przypadku sprawozdania śródrocznego nie będzie prezentowana nota w zakresie proponowanego podziału zysku lub pokrycia straty, gdyż ze swej istoty ma ona zastosowanie do sprawozdań obejmujących rok obrotowy. W odniesieniu do pozostałych informacji należy zaprezentować te, które przyczynią się do zrozumienia tego, co wydarzyło się w jednostce, pamiętając jednak o zasadzie przewagi korzyści informacyjnych nad kosztami ich pozyskania i przygotowania przez sporządzającego sprawozdanie.

PRZYKŁAD 2

Publikacja

Spółka publikuje śródroczne sprawozdanie finansowe raz na pół roku. Jego poszczególne elementy obejmują następujące okresy (przy założeniu, że rok obrotowy jest równy kalendarzowemu):

● bilans: na 30 czerwca 2017 r. i 31 grudnia 2016 r.

● rachunek zysków i strat: za okresy sześciu miesięcy kończących się 30 czerwca 2017 r. i 30 czerwca 2016 r.

● zestawienie zmian w kapitale własnym: za okresy sześciu miesięcy kończących się 30 czerwca 2017 r. i 30 czerwca 2016 r.

● rachunek przepływów pieniężnych: za okresy sześciu miesięcy kończących się 30 czerwca 2017 r. i 30 czerwca 2016 r.

Podobne zasady prezentacji danych porównawczych obowiązują w przypadku, gdy jednostka stosuje Międzynarodowe Standardy Rachunkowości. Sprawozdanie takie składa się:

● ze skróconego sprawozdania z sytuacji finansowej (bilansu);

● ze skróconego sprawozdania z przychodów, kosztów i całkowitych dochodów przedstawionego w formie: skróconego pojedynczego sprawozdania albo skróconego oddzielnego rachunku zysków i strat oraz oddzielnego skróconego sprawozdania z całkowitych dochodów;

● ze skróconego sprawozdania ze zmian w kapitale własnym;

● ze skróconego sprawozdania z przepływów pieniężnych; oraz

● z wybranych dodatkowych informacji objaśniających.

W konsekwencji MSR nr 34 nakazuje prezentację w śródrocznym sprawozdaniu finansowym danych z następujących okresów sprawozdawczych:

● bilans: na koniec bieżącego okresu śródrocznego i bilans porównawczy na koniec bezpośrednio poprzedzającego go roku obrotowego,

● rachunki zysków i strat: za bieżący okres śródroczny i narastająco za bieżący rok obrotowy do danego dnia, wraz z porównawczym rachunkiem zysków i strat za porównywalne okresy śródroczne (bieżący i od końca roku do danego dnia) bezpośrednio poprzedzającego roku obrotowego,

● zestawienie zmian w kapitale własnym: narastająco za bieżący rok obrotowy do danego dnia, wraz z porównawczym zestawieniem za porównywalny okres od początku roku do danego dnia, bezpośrednio poprzedzającego roku obrotowego,

● rachunek przepływów pieniężnych: za bieżący rok obrotowy do danego dnia wraz z porównawczym rachunkiem za porównywalny okres od początku roku do danego dnia, bezpośrednio poprzedzającego roku obrotowego.

PRZYKŁAD 3

Raz na kwartał

Spółka publikuje śródroczne sprawozdanie finansowe raz na kwartał. Jego poszczególne elementy w sprawozdaniu sporządzonym na 30 czerwca 2017 r. obejmują następujące okresy (przy założeniu, że rok obrotowy jest równy kalendarzowemu):

● bilans: na 30 czerwca 2017 r. i 31 grudnia 2016 r.

● rachunek zysków i strat: za okresy sześciu miesięcy kończących się 30 czerwca 2017 r. i 30 czerwca 2016 r. oraz za okresy trzech miesięcy kończących się 30 czerwca 2017 r. i 30 czerwca 2016 r.

● zestawienie zmian w kapitale własnym: za okresy sześciu miesięcy kończących się 30 czerwca 2017 r. i 30 czerwca 2016 r.

● rachunek przepływów pieniężnych: za okresy sześciu miesięcy kończących się 30 czerwca 2017 r. i 30 czerwca 2016 r.

Podkreślić należy, że MSR nr 34 zezwala na ograniczenie zakresu danych prezentowanych w informacji dodatkowej śródrocznego sprawozdania finansowego. Standard ten wskazuje, że z racji, iż wszyscy odbiorcy śródrocznego sprawozdania danej spółki mają dostęp do jej ostatniego rocznego sprawozdania finansowego, żadne dane zawarte w informacji dodatkowej w tym rocznym sprawozdaniu finansowym nie powinny być powtarzane ani aktualizowane w śródrocznym sprawozdaniu. Informacja dodatkowa w śródrocznym sprawozdaniu powinna natomiast w myśl standardu zawierać głównie objaśnienia zdarzeń i zmian, które są znaczące, pod kątem zrozumienia zmian sytuacji majątkowej i wyniku finansowego jednostki mających miejsce od końca ostatniego roku obrotowego. Oznacza to istotne ułatwienie dla spółek raportujących częściej niż co rok, gdyż skraca istotnie czas przygotowania takiego śródrocznego sprawozdania finansowego. Rozwiązanie przyjęte przez standard jest racjonalne również z punktu widzenia odbiorcy śródrocznego sprawozdania, gdyż pozwala mu się skupić na najistotniejszych czynnikach mających wpływ na działalność i wyniki jednostki.

WAŻNE

Przy wzrastającej częstotliwości sporządzania (publikowania) śródrocznego sprawozdania finansowego rosną wymogi informacyjne odnośnie do rachunku zysków i strat, w którym, w przypadku sprawozdań kwartalnych, konieczne jest przedstawienie dwóch okresów bieżących i dwóch porównywalnych.

Z drugiej strony jednostki mogą życzyć sobie przedstawienia informacji dodatkowych. Na przykład podmioty, których działalność ma sezonowy charakter, zachęca się do ujawniania informacji finansowych za dwanaście miesięcy do dnia zakończenia śródrocznego okresu oraz informacji porównawczych za poprzedzający okres dwunastu miesięcy.

Zaznaczyć należy, że polskie przepisy mówią o śródrocznym sprawozdaniu finansowym, a MSR 34 o skróconym śródrocznym sprawozdaniu finansowym. Oznacza to, że jednostka sporządzająca to sprawozdanie zgodnie z ustawą o rachunkowości prezentuje dane ze szczegółowością wskazaną w stosowanym przez nią załączniku do ustawy (z uwzględnieniem art. 50 ust. 1 ustawy o rachunkowości, który pozwala pominąć pozycje niewystępujące zarówno w bieżącym, jak i poprzednim okresie sprawozdawczym). W szczególności dla emitentów papierów wartościowych będzie to załącznik nr 1.

Natomiast wyznaczając minimalną zawartość sprawozdania, MSR 34 używa zwrotu "wszystkie grupy pozycji i sumy cząstkowe", co oznacza, że nie wszystkie pozycje wierszy prezentowanych w ostatnim rocznym sprawozdaniu finansowym muszą koniecznie być wymagane. W praktyce jednak prezentuje się pozycje wierszy występujące w ostatnich rocznych sprawozdaniach finansowych jednostki, ponieważ i tak już bywają one wysoce zagregowane. Zgodnie z MSR 34 par. 10 dodatkowe pozycje wierszy sprawozdania należy uwzględnić wtedy, gdy ich pominięcie powodowałoby, że skrócone sprawozdania finansowe wprowadzałyby użytkownika w błąd. Dlatego pojawienie się nowej kategorii aktywów, zobowiązań, przychodów, kosztów, kapitału własnego lub przepływów pieniężnych może wymagać prezentacji jako dodatkowa pozycja w skróconych sprawozdaniach finansowych.

Szczególne wymogi dla emitentów papierów wartościowych

Rozporządzenie w sprawie informacji określa:

1) rodzaj, zakres i formę informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych, dla których Rzeczpospolita Polska jest państwem macierzystym, dopuszczonych do obrotu na rynku oficjalnych notowań giełdowych w rozumieniu przepisów ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 94) lub na rynku regulowanym innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego, oraz

2) częstotliwość i terminy przekazywania tych informacji.

Zgodnie z par. 82 ust. 1 rozporządzenia emitent jest zobowiązany do przekazywania raportów okresowych:

● kwartalnych;

● półrocznych;

● rocznych.

Podmioty będące jednostką dominującą są zobowiązane dodatkowo do przekazywania raportów okresowych w formie skonsolidowanego raportu kwartalnego, skonsolidowanego raportu półrocznego i skonsolidowanego raportu rocznego, chyba że na podstawie odrębnych przepisów nie mają obowiązku lub mogą nie sporządzać skonsolidowanych sprawozdań finansowych. Te podmioty mogą nie przekazywać (par. 83 ust. 1 rozporządzenia) odrębnego raportu kwartalnego pod warunkiem zamieszczenia w skonsolidowanym raporcie kwartalnym informacji finansowej kwartalnej zawierającej określone informacje dotyczące podmiotu dominującego oraz pod warunkiem przekazania, w formie raportu bieżącego, oświadczenia o zamiarze przekazywania skonsolidowanych raportów kwartalnych zawierających tę kwartalną informację finansową. Analogiczne zasady dotyczą raportów półrocznych.

Rozporządzenie w sprawie informacji wskazuje, jakie dane powinien zawierać śródroczny raport. Inna jest zawartość raportu kwartalnego i raportu półrocznego. Jego zawartość jest wskazana w par. 89 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem raport powinien obejmować nie tylko wybrane dane finansowe zawierające podstawowe pozycje półrocznego sprawozdania finansowego (również przeliczone na euro) za półrocze bieżącego i poprzedniego roku obrotowego, a w przypadku bilansu - na koniec półrocza bieżącego roku obrotowego i na koniec poprzedniego roku obrotowego, półroczne sprawozdanie finansowe obejmujące okres pierwszych sześciu miesięcy roku obrotowego sporządzone zgodnie z obowiązującymi zasadami rachunkowości i poddane przeglądowi przez podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych zgodnie z obowiązującymi przepisami i standardami zawodowymi, lecz także raport tego podmiotu z przeglądu półrocznego sprawozdania finansowego.

PRZYKŁAD 4

Emitent papierów

Spółka ANB SA jest emitentem papierów wartościowych i sporządza skonsolidowane sprawozdanie za I półrocze 2017 r. Nie musi prezentować odrębnie swojego jednostkowego sprawozdania za ten okres, pod warunkiem że zamieści w skonsolidowanym raporcie półrocznym półroczne skrócone sprawozdania finansowe wraz z raportem podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych z przeglądu lub opinią o badanym sprawozdaniu finansowym dotyczącą tego sprawozdania. Musi ono zawierać bilans, rachunek zysków i strat, zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych oraz skróconą informację dodatkową. Informacja dodatkowa zawierać musi te informacje i dane, które są istotne dla właściwej oceny sytuacji majątkowej, finansowej i wyniku finansowego emitenta, a nie zostały zamieszczone w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym.

Zaznaczyć należy, że w przypadku jednostek dominujących, które prezentują swe dane jednostkowe łącznie ze skonsolidowanym raportem:

● sprawozdania zarządu lub osoby zarządzającej oraz odpowiednio ich oświadczenia mogą być sporządzone w formie jednego dokumentu,

● raporty podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych z przeglądu lub opinie o badanych sprawozdaniach finansowych mogą być sporządzone w formie jednego dokumentu.

WAŻNE

W przypadku stosowania MSR kwartalne lub półroczne sprawozdanie finansowe sporządza się co najmniej w wersji skróconej, zgodnie z zakresem określonym w tych standardach, a przede wszystkim w MSR 34.

Badanie w przypadku sprawozdań rocznych i odpowiednio w przypadku sprawozdań półrocznych, przegląd sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych przeprowadza podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych, zgodnie z obowiązującymi przepisami i standardami zawodowymi. W przypadku gdy podmiot uprawniony do badania sprawozdania (firma audytorska) wyraził opinię, zastrzeżenie lub odmówił wydania raportu z przeglądu półrocznego sprawozdania finansowego, do raportu półrocznego należy dołączyć stanowisko organu zarządzającego wraz z opinią organu nadzorującego emitenta odnoszące się do tych zastrzeżeń opinii negatywnej lub odmowy wyrażenia opinii o półrocznym skróconym sprawozdaniu finansowym. Takie stanowisko powinno zawierać:

● wskazanie wpływu, w ujęciu ilościowym i jakościowym, przedmiotu zastrzeżenia lub odmowy wydania raportu z przeglądu, a w przypadku gdy półroczne skrócone sprawozdanie finansowe podlegało badaniu przez podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych - przedmiotu zastrzeżenia, opinii negatywnej lub odmowy wyrażenia opinii, na półroczne sprawozdania finansowe, w tym na wyniki oraz inne dane finansowe, z przedstawieniem w każdym przypadku oceny istotności,

● przedstawienie podjętych lub planowanych przez emitenta działań w związku z zaistniałą sytuacją.

Zasady rachunkowości

Przy sporządzaniu śródrocznych sprawozdań finansowych należy zastosować takie same zasady rachunkowości jak przy sprawozdaniach rocznych, z uwzględnieniem zmian, jakie zostały wprowadzone po zakończeniu poprzedniego roku obrotowego, i które znajdą odzwierciedlenie w kolejnym rocznym sprawozdaniu finansowym. Pamiętać należy o przestrzeganiu w szczególności zasady rzetelnej prezentacji i zgodności, zasady kontynuacji działalności, zasady memoriału i współmierności przychodów i kosztów, istotności i agregowania danych oraz zakazu kompensowania. Ciągłość stosowanych zasad rachunkowości jest niezbędna, aby informacje za kolejne lata wynikające ze sprawozdań finansowych były porównywalne. Brak odrębnych szczegółowych regulacji dla sprawozdań śródrocznych w u.o.r. oznacza, że przy ich sporządzaniu należy się kierować zasadami obowiązującymi przy sporządzaniu rocznych (statutowych) sprawozdań. Stanowi to często duży wysiłek dla służb księgowych jednostek, gdyż wiąże się m.in. z koniecznością dokonania prawidłowej i kompletnej wyceny pozycji bilansowych. Oznacza to również powielenie sposobu prezentacji sprawozdania z wzoru określonego przez załącznik do ustawy, co dotyczy również informacji dodatkowej.

PRZYKŁAD 5

Bez kontynuacji

Spółka Agat sporządza sprawozdanie śródroczne na 30 czerwca 2017 r. Kierownictwo jednostki w lipcu 2017 r. złożyło wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Oznacza to, że sprawozdanie za I półrocze 2017 r. powinno być sporządzone przy założeniu, iż działalność spółki nie będzie kontynuowana.

Także dla emitentów rozporządzenie w sprawie informacji wskazuje w par. 86, że skrócone sprawozdania finansowe, kwartalne informacje finansowe i skrócone skonsolidowane sprawozdania finansowe będące składnikami kwartalnych i półrocznych raportów oraz skonsolidowanych kwartalnych i półrocznych raportów sporządza się zgodnie z obowiązującymi zasadami rachunkowości mającymi zastosowanie przy sporządzaniu rocznego sprawozdania finansowego lub skonsolidowanego rocznego sprawozdania finansowego emitenta za rok obrotowy, którego dotyczą te śródroczne sprawozdania lub informacje finansowe.

Rozwiązania czasem można zmieniać

Ogólna zasada wskazana w art. 8 ust. 2 ustawy o rachunkowości mówi, że w celu rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji jednostka może, ze skutkiem od pierwszego dnia roku obrotowego, bez względu na datę podjęcia decyzji, zmienić dotychczas stosowane rozwiązania na inne, przewidziane ustawą. Przepis wskazuje, że zmiana dotychczas stosowanych rozwiązań wymaga również określenia w informacji dodatkowej wpływu tych zmian na sprawozdania finansowe wymagane innymi przepisami prawa, jeżeli zostały one sporządzone za okres, w którym powyższe rozwiązania uległy zmianie. Należy wtedy w sprawozdaniu finansowym jednostki za rok obrotowy, w którym zmiany te nastąpiły, podać przyczyny tych zmian, określić liczbowo ich wpływ na wynik finansowy oraz zapewnić porównywalność danych sprawozdania finansowego dotyczących roku poprzedzającego rok obrotowy, w którym dokonano zmian.

PRZYKŁAD 6

Zamiast FIFO średni koszt ważony

Kierownik jednostki 30 maja 2017 r. podjął decyzję o zmianie metody rozchodu zapasów z metody FIFO na średni koszt ważony. Zmiana ta będzie obowiązywała od 1 stycznia 2017 r. Z racji tego, że spółka sporządza sprawozdania śródroczne, musi przekształcić informacje w już opublikowanych raportach. Dotychczas spółka opublikowała raport za I kwartał 2017 r.

Prezentacja danych w bilansie związanych z tym faktem będzie następująca

Zapasy	1 032 191,00	908 328,08	1 248 951,11
1. Materiały	25 326,00	22 286,88	30 644,46
2. Półprodukty i produkty w toku	125 630,00	110 554,40	152 012,30
3. Produkty gotowe	856 235,00	753 486,80	1 036 044,35
4. Towary	25 000,00	22 000,00	30 250,00
5. Zaliczki na dostawy i usługi		-	-

PRZYKŁAD 7

Porównywalność danych

W niniejszym śródrocznym sprawozdaniu finansowym za okres od 1 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. wprowadzono zmiany w prezentacji wybranych danych finansowych. W celu zapewnienia porównywalności danych finansowych w okresie sprawozdawczym dokonano zmiany ich prezentacji za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r. oraz za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016 r., a także na 31 grudnia 2016 r. Dane prezentowane są po następujących korektach:

- w sprawozdaniu w bilansie na 31 grudnia 2016 r., w rachunku z przepływów pieniężnych za okres od 1 stycznia do 30 września 2016 r. oraz w rachunku z przepływów pieniężnych za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016 r. dokonano zmiany prezentacyjnej kosztów tworzenia gier poniesionych przed rozpoczęciem sprzedaży. W wyniku powyższej korekty zmianie uległy następujące pozycje:

● nakłady na prace rozwojowe - zwiększenie o kwotę 33 581 tys. zł

● zapasy - zmniejszenie o kwotę 33 581 tys. zł

● amortyzacja związana z nakładami na prace rozwojowe - zwiększenie o kwotę 74 830 tys. zł

● amortyzacja związana ze środkami trwałymi oraz aktywami niematerialnymi - zmniejszenie o kwotę 1280 tys. zł

● nakłady na prace rozwojowe - zwiększenie o kwotę 31 632 tys. zł

● zmiana stanu zapasów - zmniejszenie o kwotę 41 918 tys. zł

● amortyzacja związana z nakładami na prace rozwojowe - zwiększenie o kwotę 12 501 tys. zł. Amortyzacja związana ze środkami trwałymi oraz aktywami niematerialnymi - zmniejszenie o kwotę 410 tys. zł

● nakłady na prace rozwojowe - zwiększenie o kwotę 10 121 tys. zł

● zmiana stanu zapasów - zmniejszenie o kwotę 1970 tys. zł

Zmiany nie wpłynęły na wartość wyniku finansowego oraz kapitału własnego.

PRZYKŁAD 8

Prezentacja nakładów na środki trwałe

W rachunku z przepływów pieniężnych za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2017 r. zmieniono prezentację nakładów na środki trwałe w budowie. W wyniku powyższej korekty zmianie uległy następujące pozycje:

● wydatki na nabycie aktywów niematerialnych oraz rzeczowych aktywów trwałych - zwiększenie o kwotę 2 000 000 zł

● inne wydatki inwestycyjne - zmniejszenie o kwotę 2 000 000 zł.

Należy też zwrócić uwagę na przeliczanie pozycji wyrażonych w walutach obcych. Informacje finansowe podlegające przeliczeniu i ujawnieniu w raportach okresowych przelicza się na złote lub euro według następujących zasad:

● poszczególne pozycje bilansu przelicza się na złote lub euro według średniego kursu obowiązującego na dany dzień bilansowy (w tym wypadku śródroczny), ogłoszonego dla danej waluty przez Narodowy Bank Polski;

● poszczególne pozycje rachunku zysków i strat oraz rachunku przepływów pieniężnych przelicza się na złote lub euro według kursu stanowiącego średnią arytmetyczną średnich kursów ogłoszonych przez Narodowy Bank Polski dla waluty, w której zostały sporządzone informacje finansowe podlegające przeliczeniu, obowiązujących na ostatni dzień każdego zakończonego miesiąca roku obrotowego, a w uzasadnionych przypadkach obliczonego jako średnia arytmetyczna kursów obowiązujących na ostatni dzień danego okresu i ostatni dzień okresu go poprzedzającego.

PRZYKŁAD 9

Wycena

Spółka Astra sporządza półroczne i kwartalne sprawozdania śródroczne, teraz półroczne na 30 czerwca 2017 r. Posiada w księgach rachunkowych należność z tytułu sprzedaży w dniu 18 grudnia 2016 r. Należność ta będzie wyceniana:

● w sprawozdaniu rocznym według kursu obowiązującego na 31 grudnia 2016 r.

● w sprawozdaniu za I kwartał 2017 r. według kursu obowiązującego na 31 marca 2017 r.

● w sprawozdaniu za II półrocze 2017 r. według kursu obowiązującego na 30 czerwca 2017 r.

PRZYKŁAD 10

Przeliczenia według kursów

W spółce Astra SA pozycje skonsolidowanego rachunku zysków i strat oraz skonsolidowanego sprawozdania z przepływów środków pieniężnych przeliczono według kursów stanowiących średnią arytmetyczną średnich kursów ogłoszonych przez Narodowy Bank Polski dla euro, obowiązujących na ostatni dzień każdego miesiąca w danym okresie sprawozdawczym. Kursy te wynosiły odpowiednio: od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r. 4,3688 EUR/PLN oraz od 1 stycznia do 30 czerwca 2017 r. 4,1585 EUR/PLN,

Pozycje aktywów i pasywów skonsolidowanego sprawozdania z sytuacji finansowej przeliczono według kursów ogłoszonych przez Narodowy Bank Polski dla euro, obowiązujących na ostatni dzień okresu sprawozdawczego. Kursy te wynosiły odpowiednio 4,3020 EUR/PLN na 30 czerwca 2017 r. i 4,2222 EUR/PLN na 31 grudnia 2016 r.

Ujęcie rezerw i inne dane szacunkowe

Jednostki sporządzające roczne sprawozdanie na koniec okresu obrotowego zwracają szczególną uwagę na wszelkie okoliczności związane z tworzeniem rezerw i dokonywaniem odpisów aktualizujących aktywa. W przypadku podmiotów sporządzających sprawozdania śródroczne analiza tych danych musi być dokonywana regularnie w trakcie roku. Ani przepisy ustawy, ani MSR nie przewidują w przypadku takich informacji możliwości odstąpienia od ich ujmowania czy stosowania szczególnych uproszczeń związanych z faktem, że przygotowywane sprawozdanie nie dotyczy całego roku. W procesie stosowania polityki rachunkowości wobec takich zagadnień największe znaczenie, oprócz szacunków księgowych, ma profesjonalny osąd kierownictwa, który wpływa na wielkości wykazywane w śródrocznym skróconym sprawozdaniu finansowym, w tym w dodatkowych notach objaśniających. Założenia tych szacunków powinny się opierać na najlepszej wiedzy kierownictwa odnośnie do bieżących i przyszłych działań i zdarzeń w poszczególnych obszarach.

WAŻNE

Jeśli w okresie objętym śródrocznym sprawozdaniem finansowym miały miejsce istotne zmiany wielkości szacunkowych oraz metodologii dokonywania szacunków, które miałyby wpływ na okres bieżący lub na okresy przyszłe, to należy je szczegółowo objaśnić.

W zakresie danych szacunkowych szczególną uwagę należy zwrócić na:

● odpisy aktualizujące wartość aktywów, w szczególności zapasów, należności i papierów wartościowych,

● wycenę niektórych aktywów finansowych,

● tworzenie rezerw.

Analizując potrzebę i wartość odpisu z tytułu utraty wartości udziałów i akcji, należy pamiętać, że niektóre dane niezbędne do dokonania odpisu z tytułu utraty wartości, np. w spółkach nienotowanych, są dostępne właśnie w połowie roku. Są to informacje pochodzące z zatwierdzanych do 30 czerwca sprawozdań finansowych, odnoszą się jednak one do stanu na koniec poprzedniego okresu sprawozdawczego. Nie zwalnia to jednak jednostki z analizy, czy spółka, w której jednostka posiada udziały, nie przeżywa obecnie znaczących i trwałych trudności finansowych, które wskazywałyby na konieczności aktualizacji wyceny.

PRZYKŁAD 11

Udziały w innej spółce

Spółka Astra posiada udziały w spółce Beta sp. z o.o. Wartość udziałów to 250 000 zł. Są one wyceniane w cenie nabycia, pomniejszonej o odpis z tytułu utraty wartości. Beta w czerwcu 2017 r. utraciła koncesję na wykonywanie swojej działalności i zarząd rozważa jej likwidację. Zadłużenie spółki przekracza wartość jej majątku. W tej sytuacji spółka Astra, sporządzając sprawozdanie finansowe za I półrocze 2017 r., powinna dokonać odpisu aktualizacyjnego od posiadanych udziałów w kwocie 250 000 zł.

PRZYKŁAD 12

Rezygnacja z odpisu

Spółka Eden posiada udziały w spółce Wera. Wartość udziałów to 370 000 zł i są one wyceniane w cenie nabycia, pomniejszonej o odpis z tytułu utraty wartości. Spółka Wera wykazała w sprawozdaniu za 2016 rok stratę w wysokości 750 000 zł. Ponadto wskazywała na problemy z pozyskaniem kapitału. Sprawozdanie to zostało zatwierdzone 29 czerwca. Na zgromadzeniu wspólników zarząd spółki zaprezentował informacje z pierwszego półrocza 2017 r., z których wynika, że kondycja spółki się poprawiła, uzyskano nowych odbiorców i osiągnięto zyski na sprzedaży. Dla spółki Eden jako udziałowca te informacje są podstawą do tego, aby nie obejmować udziałów w WERA odpisem z tytułu utraty wartości, ponieważ nie ma do tego trwałych jej przesłanek.

Odpis aktualizujący zapasy na koniec roku jest powiązany z informacjami uzyskiwanymi w czasie rocznej inwentaryzacji zapasów, która może się rozpocząć na trzy miesiące przed końcem roku obrotowego. W raportach śródrocznych należy wykorzystać informacje z inwentaryzacji doraźnych, wyrywkowych. Jeśli w jednostce przeprowadzana jest inwentaryzacja ciągła, to oczywiście informacje uzyskane w czasie tych prac powinny być wykorzystywane przy dokonywaniu odpisów. W praktyce jednak odpisy śródroczne na zapasy opierają się przede wszystkim na statystycznych analizach stanów magazynowych i wskaźników rotacji.

PRZYKŁAD 13

Inwentaryzacja a sprawozdanie

Spółka RITA na 30 czerwca 2017 r. przeprowadziła inwentaryzację w jednym z 10 swoich magazynów w związku z podejrzeniem zawłaszczenia mienia. Wykryto także niedobory wynikające z niewłaściwego przechowywania części towarów. Spółka na podstawie wyników tej inwentaryzacji ujęła odpis na zapasach w wysokości 52 000 zł w sprawozdaniu na koniec I półrocza zapisem:

Wn Pozostałe koszty operacyjne,

Ma Odpisy aktualizujące zapasy.

W przypadku odpisów aktualizujących należności sposób postępowania jest analogiczny jak na koniec roku. Wykorzystuje się informacje o indywidualnych przesłankach, jak i dane z wiekowania należności.

PRZYKŁAD 14

Wypowiedzenie umów kredytowych

Spółka Wsad posiada należność od kontrahenta Trud w kwocie 365 200 zł. Spółka Trud w czerwcu 2017 r. utraciła dwa swoje rynki zbytu, a banki wypowiedziały jej umowy kredytowe. Zdarzenia te powodują, że spółka Wsad powinna dokonać odpisu z tytułu utraty wartości tej należności na 30 czerwca 2017 r.

Instrumenty finansowe, które są ujmowane w wartości godziwej (np. w cenie rynkowej), należy przeszacować na dzień sprawozdania śródrocznego, stosując tę samą metodologię co na koniec rocznego okresu sprawozdawczego. Podobnie wartość bilansowa instrumentów finansowych ujmowana według zamortyzowanego kosztu nabycia również wymaga przeszacowania na dzień sprawozdania śródrocznego. W przypadku wyceny pochodnych instrumentów finansowych pamiętać należy, że niektóre założenia do wyceny według modeli statystycznych i ekonometrycznych uwzględniają okres 12 miesięcy. W takim wypadku do wyceny pochodnych instrumentów trzeba zastosować uproszczenia.

Dokonując ujęcia rezerw w sprawozdaniu śródrocznym, należy przeanalizować wszystkie informacje przydatne dla dokonania szacunków kwot przyszłych zobowiązań. Konieczne jest także uwzględnienie zmian z tytułu odwracania dyskonta za okresy śródroczne. Pamiętać należy, że ustalenie odpowiedniej kwoty rezerwy (takiej jak rezerwy na naprawy gwarancyjne, na koszty związane ze środowiskiem naturalnym, rekultywacji terenu) może być złożone, a często także kosztowne i czasochłonne. Jednostki czasem do pomocy przy wykonaniu wyliczeń corocznych angażują zewnętrznych ekspertów. Dokonanie podobnych szacunków na dni śródroczne może się zatem wiązać z aktualizacją wartości rezerwy za rok poprzedni, a nie z angażowaniem zewnętrznych ekspertów do przeprowadzenia nowego wyliczenia. Nie wolno jednak odraczać tworzenia rezerwy ani rezygnować z jej tworzenia, zakładając, że będzie ona uwzględniona w sprawozdaniu rocznym. Na przykład przy tworzeniu rezerw na świadczenia pracownicze należy przeanalizować obowiązki pracodawcy dotyczące wypłaty w przyszłości nagród, ekwiwalentów pracowniczych czy odpraw. W odniesieniu do pozostałych rezerw przeanalizować należy wszystkie toczące się spory, których stroną jest spółka.

Sporządzając sprawozdanie finansowe za I półrocze należy też zwrócić uwagę na przychody i koszty, które nie są uzyskiwane (ponoszone) równomiernie w czasie roku, szczególnie jeśli działalność jednostki ma charakter sezonowy. Nie jest właściwe ich liniowe estymowanie i ujmowanie w sprawozdaniu, jeśli nie są spełnione warunki ujęcia aktywów lub zobowiązań z nich wynikających. A więc jednostka prowadząca sprzedaż detaliczną nie dzieli prognozowanego przychodu na dwa w celu ustalenia swoich przychodów za okresy półroczne. Zamiast tego podaje w sprawozdaniu faktyczne wyniki za okres sześciu miesięcy, ponieważ w takim wypadku należy w sprawozdaniu za I półrocze ująć osiągnięte przychody i przypadające koszty, pamiętając oczywiście o rozliczeniach międzyokresowych przychodów i kosztów zgodnie z art. 41 i 39 ustawy o rachunkowości. W informacji dodatkowej trzeba objaśnić, dlaczego prezentowane wartości nie są reprezentatywne dla oceny roku. Jeżeli zatem prowadzący sprzedaż detaliczną chce pokazać cykliczność swoich przychodów, to może przedstawić - jako informację dodatkową - wielkość swoich przychodów za 12 miesięcy do końca śródrocznego okresu sprawozdawczego i informację porównawczą za analogiczny, poprzedni okres 12-miesięczny.

PRZYKŁAD 15

Dostawa z przesunięciem zafakturowania

Spółka Warta podpisała w maju 2017 r. umowę na dostawę towarów z kontrahentem niemieckim. Z umowy wynika, że dostawy będą realizowane od czerwca do grudnia 2017 r. W czerwcu będzie dostarczone 60 proc. towarów, które jednak zafakturowane będą po ich przetestowaniu w sierpniu. Wartość całego kontraktu to 2 000 000 zł. Spółka WARTA, sporządzając sprawozdanie finansowe na koniec I półrocza, nie ujmuje w nim ani przychodów, ani kosztów sprzedanych towarów z tytułu tego kontraktu. Może w informacji dodatkowej wskazać jako przykład zdarzenia po dniu bilansowym akceptację przyjęcia towarów przez kontrahenta. Prezentacja taka będzie miała miejsce, jeśli spółka uzna, że wartość przychodów jest istotna dla oceny działalności spółki.

PRZYKŁAD 16

Nowy model produktów

Spółka sporządza półroczne sprawozdania finansowe. W drugim kwartale roku obrotowego jednostka wprowadza nowe modele swoich produktów, które będzie sprzedawać w ciągu całego roku. W tym czasie poniosła znaczne koszty przeprowadzenia szeroko zakrojonej kampanii reklamowej (zakończonej na koniec kwartału), która przyczyni się do sprzedaży w ciągu całego roku. Cały ten koszt ujmuje się w wyniku finansowym za drugi kwartał, ponieważ wydatki na działania reklamowe i promocyjne należy ujmować w ciężar kosztów w momencie ich ponoszenia. Koszt ten nie spełnia definicji składnika aktywów na koniec okresu śródrocznego, więc nie podlega rozliczeniu w czasie.

PRZYKŁAD 17

Sezonowe dostawy

Dostawy wyrobów gotowych spółki Astra mają charakter wysoce sezonowy (rozkład sprzedaży w czterech kwartałach roku obrotowego wynosi odpowiednio: 15 procent, 10 procent, 10 procent i 65 procent). Produkcja jest natomiast rozłożona równomiernie w ciągu całego roku. Jednostka ponosi znaczące koszty stałe, w tym koszty stałe związane z produkcją, sprzedażą i ogólnym zarządem. Kierownictwo spółki zastanawia się, czy rozłożyć wszystkie swoje koszty stałe na cztery kwartały, odpowiednio do udziału każdego kwartału w szacunkowej wielkości sprzedaży w skali całego roku. Jest to nieprawidłowe, ponieważ koszty ponoszone nierównomiernie w ciągu roku obrotowego jednostki należy antycypować lub przesuwać do rozliczenia w czasie dla celów sprawozdawczości śródrocznej wtedy i tylko wtedy, gdy jest również właściwe, aby antycypować lub przesuwać tego rodzaju koszty na koniec roku obrotowego.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o rachunkowości koszty pośrednie zarządu i administracji, które nie przyczyniają się do doprowadzenia zapasów do ich obecnego miejsca i stanu, oraz koszty doprowadzenia do sprzedaży (bez względu na to, czy są kosztami zmiennymi, czy stałymi), są wyłączone z kosztów zapasów i ujmowane w ciężar kosztów okresów, w których są ponoszone. Zatem jednostka musi wykazywać swoje nieprodukcyjne koszty stałe w rachunku zysków i strat w miarę ich ponoszenia w poszczególnych czterech kwartałach.

WAŻNE

Amortyzacja środków trwałych i wartości niematerialnych za okres śródroczny odnosi się tylko do aktywów będących w posiadaniu jednostki gospodarczej w trakcie tego okresu. Nie uwzględnia się nabycia i zbycia aktywów planowanych w terminie późniejszym w roku obrotowym.

Terminy przygotowywania raportów

Zgodnie z ustawą o rachunkowości sprawozdania finansowe przygotowuje się w ciągu trzech miesięcy od dnia bilansowego. Jednak w przypadku emitentów giełdowych te terminy są krótsze.

Jak wskazuje par. 101 ust. 7 rozporządzenia w sprawie informacji, raport półroczny i skonsolidowany raport półroczny przekazuje się jednocześnie w dniu określonym wcześniej przez emitenta w raporcie bieżącym, nie później jednak niż w terminie trzech miesięcy od zakończenia półrocza roku obrotowego, którego dotyczy. Raport półroczny i skonsolidowany raport półroczny jest przekazywany wyłącznie za pierwsze półrocze danego roku obrotowego.

Zaznaczyć należy, że poprzednio był na to czas tylko dwóch miesięcy.

Rozporządzenie w sprawie informacji wskazuje, że:

● raport kwartalny i skonsolidowany raport kwartalny przekazuje się jednocześnie nie później niż w terminie 60 dni od zakończenia kwartału roku obrotowego, którego dotyczy,

● emitent nie ma obowiązku przekazywania raportu kwartalnego i skonsolidowanego raportu kwartalnego za drugi i ostatni kwartał roku obrotowego,

● emitent zapewnia publiczną dostępność raportów kwartalnych i skonsolidowanych raportów kwartalnych oraz śródrocznych raportów zarządu przez okres co najmniej pięciu lat od dnia przekazania ich do publicznej wiadomości, przez zamieszczenie ich na swojej stronie internetowej,

● raport roczny i skonsolidowany raport roczny przekazuje się jednocześnie, nie później niż cztery miesiące od dnia zakończenia roku obrotowego, którego dotyczy. ⒸⓅ

AGP

Emitenci są zobowiązani do wskazania w raporcie bieżącym kalendarza przekazywania raportów śródrocznych z zachowaniem terminów wskazanych wyżej. Ten raport bieżący powinien być, zgodnie z par. 103 ust. 1 rozporządzenia, przekazany do końca pierwszego miesiąca danego roku obrotowego i zawierać stałe daty przekazywania w danym roku obrotowym raportów okresowych, z uwzględnieniem dni uznanych na podstawie odrębnych przepisów za dni wolne od pracy. W sytuacji gdy koniec terminu przekazania raportu okresowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, sobotę lub dodatkowy dzień wolny od pracy określony odrębnymi przepisami, termin ten upływa pierwszego dnia roboczego następującego po tym dniu.

Zaznaczyć należy, że zmiana dat przekazywania raportów okresowych jest przekazywana też w formie raportu bieżącego. Raport bieżący zawierający informację o zmianie daty przekazania raportu okresowego powinien być przekazany nie później niż na dwa dni przed:

● przekazaniem raportu okresowego w nowym terminie, oraz

● datą przekazania raportu okresowego wyznaczoną w raporcie bieżącym lub w poprzednim raporcie bieżącym zawierającym informację o zmianie daty, o ile raport okresowy ma zostać przekazany po tej dacie.

Weryfikacja danych

W przypadku emitentów papierów wartościowych Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) pełniąca nadzór w zakresie obowiązków informacyjnych, wykonuje analizy raportów bieżących i okresowych. Wykrycie nieprawidłowości skutkuje rozpoczęciem kontroli i postępowania wyjaśniającego, a następnie administracyjnego. W przypadku niewłaściwego wykonywania obowiązków informacyjnych komisja nakłada odpowiednią karę.

Jak wskazuje analiza raportów KNF, do najczęstszych nieprawidłowości występujących w raportach okresowych - wpływających na spadek zaufania inwestorów do spółek publicznych - należą:

● błędne wyliczenie skutków transakcji przejęć,

● nieprawidłowe zawiązanie rezerw,

● złe oszacowanie przychodów lub kosztów ze sprzedaży,

● nieprawidłowa wycena instrumentów finansowych,

● rozbieżności danych publikowanych w raportach kwartalnych narastająco, z danymi z raportów okresowych.

Zaznaczyć należy, że nie są traktowane jako nieprawidłowości zmiana założeń do danych szacunkowych lub zmiana polityki rachunkowości wprowadzona w trakcie roku, ale ze skutkiem od pierwszego dnia roku obrotowego oraz poprawienie błędu w uprzednio opublikowanym raporcie, o ile w kolejnym raporcie zostanie to zdarzenie wskazane i objaśnione. Obowiązkiem spółki jest też wskazanie rozbieżności wartościowych pomiędzy uprzednio opublikowanymi danymi a danymi zmienionymi. Paragraf 6 ust. 4 rozporządzenia nakłada bowiem na emitenta w przypadku konieczności dokonania korekty raportu okresowego lub skonsolidowanego raportu okresowego obowiązek przekazania do publicznej wiadomości raportu bieżącego informującego o przedmiocie i charakterze dokonanej korekty oraz skorygowanego okresowego lub skonsolidowanego raportu okresowego za okres, którego dotyczyła korekta. Przepisy nie zakazują takiej korekty po upływie  terminu na złożenie raportu okresowego.

@RY1@i02/2017/151/i02.2017.151.05000010a.807.jpg@RY2@

dr Katarzyna Trzpioła

specjalista ds. finansów i rachunkowości, Wydział Zarządzania UW