Kiedy wystąpi transakcja powiązana

ekspert w Ernst & Young

Orzeczeniem z 17 maja 2010 r. (sygn. akt III SA /Wa 2132/09) WSA podjął próbę wyjaśnienia spornego przepisu. Przyznał on, że zgodnie z ratio legis obowiązek dokumentacyjny należy badać na podstawie łącznej kwoty zapłaconej przez jeden podmiot na rzecz drugiego w trakcie roku podatkowego (w podziale na towary/usługi). Zdaniem WSA zawarcie jednej lub wielu umów stanowi okoliczność stricte techniczną i pozostawioną arbitralnej ocenie kontrahentów, nie może natomiast determinować istnienia obowiązku dokumentacyjnego.

Ponadto WSA stwierdził, że rozpatrywanie obowiązku dokumentacyjnego odrębnie dla każdej transakcji może prowadzić do próby obejścia obowiązku dokumentacyjnego, np. przez takie określanie warunków w transakcjach, aby wartości poszczególnych typów usług nie przekraczały progów kwotowych. Co więcej, zdaniem WSA takie obejście zaprzecza ratio legis instytucji dokumentowania transakcji z podmiotem powiązanym i w efekcie umożliwia unikanie kontroli, czy zastosowane ceny transferowe odpowiadają warunkom rynkowym.

Zaprezentowane przez WSA podejście jest sprzeczne z art. 9a ustawy o CIT. Przepis ten nakłada obowiązek dokumentacyjny na konkretne transakcje/świadczenia. Zgodnie z definicjami słownikowymi (przytaczanymi w licznych interpretacjach) zarówno transakcja, jak i świadczenie są pojęciami odnoszącymi się do konkretnej, wyodrębnionej czynności. O odrębności decyduje ekonomiczna treść relacji pomiędzy kontrahentami, np. cel/strategia zawarcia transakcji, forma (umowa), sposób rozliczenia. To te czynniki determinują, czy jest uzasadnione w sensie biznesowym łączne rozpatrywanie określonych świadczeń/dostaw, czy też nie.

Nietrafny jest również argument WSA, który uzależnia możliwość weryfikacji cen od istnienia dokumentacji cen transferowych. WSA zdaje się więc przyznawać dokumentacji cen transferowych zbyt dużą moc dowodową. O ile dokumentacja ta ułatwia zrozumienie transakcji i wyjaśnia jej sens, jej brak nie uniemożliwia weryfikacji, czy rozliczenie zostało dokonane na warunkach rynkowych. Obowiązek zawarcia transakcji na warunkach rynkowych dotyczy bowiem wszystkich transakcji, a nie tylko tych, dla których sporządzane są dokumentacje cen transferowych.

W końcu ewentualne przerzucanie części ceny jednej usługi na inną, tak by uniknąć obowiązku sporządzania dokumentacji cen transferowych, nie wydaje się w żaden sposób racjonalne, gdyż może prowadzić do braku możliwości zaliczenia danego wydatku do kosztów uzyskania przychodu.

Oprac. EM

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397).