Dochody fundacji nie zawsze podlegają opodatkowaniu

Fundacja może zostać ustanowiona dla realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, w szczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami. Warto zaznaczyć, że nie musi ona utrzymywać się wyłącznie z darowizn. Może prowadzić działalność gospodarczą, uzyskiwać dochody np. z wynajmu pomieszczeń czy wydawania książek. Nabycie przez fundację w drodze spadku, zapisu lub darowizny pieniędzy lub innych rzeczy ruchomych albo praw majątkowych jest wolne od podatku od spadków i darowizn. Natomiast w sytuacji, gdy oprócz darowizn fundacja osiąga jeszcze inne dochody, to jako osoba prawna podlega reżimowi podatkowemu wynikającemu z ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Generalną zasadą wynikającą z tej ustawy jest powszechność opodatkowania. Wyjątki od tej reguły wynikają z regulacji zawartych w art. 17 ustawy o CIT, który wprowadza zwolnienia z podatku. Dotyczą one również fundacji.

Niektóre ze zwolnień mają charakter przedmiotowo-podmiotowy, tzn. skierowane są do podmiotów prowadzących określony rodzaj działalności. Do takich zwolnień zalicza się zwolnienie dochodów podatników w części przeznaczonej na określoną w ustawie działalność statutową. Ze zwolnienia tego najczęściej korzystają fundacje i stowarzyszenia. Ustawodawca określił zamknięty katalog celów, na które przeznaczone dochody podlegają zwolnieniu. Jak wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT, zwolnione z podatku są dochody podatników, których celem statutowym jest działalność:

● naukowa,

● naukowo-techniczna,

● oświatowa, w tym również polegającą na kształceniu studentów,

● kulturalna,

● w zakresie kultury fizycznej i sportu,

● ochrony środowiska,

● wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę,

● dobroczynności,

● ochrony zdrowia i pomocy społecznej,

● rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego.

Zwolnienie ma zastosowanie, jeżeli dochód jest przeznaczony i bez względu na termin wydatkowany na cele statutowe, w tym także na nabycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji tych celów oraz na opłacenie podatków niestanowiących kosztu uzyskania przychodów.

Z obowiązujących przepisów wynika, że jest to zwolnienie warunkowe, którego realizacja wymaga spełnienia przez fundację dwóch wymogów. Po pierwsze, celem statutowym fundacji musi być wymieniona przez ustawodawcę działalność. Warto przy tym pamiętać, że nie musi to być jedyny rodzaj działalności podatnika. Nie jest również istotna skala tej działalności. Nie musi to być zatem główna działalność podatnika. Po drugie, uzyskane przychody muszą być przeznaczone wyłącznie na cele działalności statutowej fundacji wskazane przez ustawę. Z punktu widzenia możliwości nabycia prawa do zwolnienia uprawniające do niego cele muszą jasno wynikać ze statutu, co pozwala stwierdzić, czy został spełniony warunek wyłączenia dochodu z opodatkowania.

Dochód fundacji przy spełnieniu powyższych warunków będzie podlegał zwolnieniu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT bez względu na źródło, z którego pochodzi. W praktyce oznacza to, że fundacja nabędzie prawo do zwolnienia niezależnie od tego, czy uzyskuje dochód z działalności gospodarczej, np. z odsetek, czy też nie. Na prawo do zwolnienia nie wpłynie także wielkość udziałów poszczególnych źródeł w całości dochodów fundacji. Jeżeli zatem np. 80 proc. dochodów fundacji pochodzi z działalności gospodarczej, a 20 proc. z darowizn, fundacja skorzysta ze zwolnienia dla uzyskiwanych dochodów bez względu na źródło ich pochodzenia, w części, w której przeznaczane są na cele statutowe.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6c ustawy o CIT wolne od podatku są dochody organizacji pożytku publicznego, o których mowa w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – w części przeznaczonej na działalność statutową, z wyłączeniem działalności gospodarczej. Ze zwolnienia tego korzystają fundacje, których celem jest prowadzenie działalności społecznie użytecznej w sferze zadań publicznych, jako organizacja pożytku publicznego. Przypomnijmy, że działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w art. 4 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, m.in. pomoc społeczna, działalność charytatywna, ochrona i promocja zdrowia, a także działania na rzecz osób niepełnosprawnych.

Ponieważ zwolnienie regulowane w tym przepisie stosuje się wyłącznie do dochodu uzyskiwanego w wyniku prowadzenia działalności pożytku publicznego, nie ma ono zastosowania do fundacji, której dochód przeznaczony na cele statutowe pochodzi z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W takiej sytuacji zastosowanie może mieć zwolnienie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT.

Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy o CIT podatnik, w tym również fundacja, ma obowiązek wpłacać na rachunek urzędu skarbowego zaliczki miesięczne w wysokości różnicy pomiędzy podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku podatkowego a sumą zaliczek należnych za poprzednie miesiące. Na podstawie art. 25 ust. 5 ustawy o CIT m.in. podatnicy, którzy nie osiągają przychodów z działalności wymienionej w art. 17 ust. 1a pkt 1 i nie dokonują wydatków na inne cele niż określone w art. 17 ust. 1b, mogą być zwolnieni przez urząd skarbowy z tego obowiązku. Oznacza to zatem, że fundacja, która prowadzi wyłącznie działalność statutową objętą zakresem zwolnienia podatkowego, może złożyć w urzędzie skarbowym oświadczenie, w którym stwierdzi, że jest zwolniona z obowiązku ustalania i wpłacania miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych.

W przypadku zmiany stanu faktycznego uzasadniającego to zwolnienie fundacja, bez wezwania, jest obowiązany stosować przepisy dotyczące opłacania zaliczek.