Fundusze inwestycyjne stają się coraz bardziej atrakcyjne

W zależności od systemu prawnego fundusze inwestycyjne (instytucje zbiorowego inwestowania) mogą funkcjonować jako fundusze typu kontraktowego, trustowego czy też popularne w Europie spółki inwestycyjne o charakterze funduszy.

Utworzenie funduszu inwestycyjnego wymaga uzyskania w państwie macierzystym zgody właściwego organu. Funkcjonowanie takiego funduszu podlega zaś nadzorowi ze strony odpowiednich organów administracji, jak też wiąże się z ograniczeniami w bieżącym funkcjonowaniu podmiotu, w szczególności w polityce inwestycyjnej, jaką fundusz może prowadzić. Ta z kolei, jak podkreśla Monika Dziedzic, radca prawny, doradca podatkowy, partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy spółka doradztwa podatkowego, może różnić się zależnie od rodzaju funduszu. W wybranych jurysdykcjach istnieje możliwość utworzenia funduszy wyspecjalizowanych, mogących np. inwestować wyłącznie w inwestycje określonego rodzaju (np. wyłącznie na rynku nieruchomości) czy też dokonywać inwestycji o określonym charakterze (np. fundusze hedge).

- Zależnie od formy prawnej i lokalizacji, fundusze inwestycyjne korzystają z wielu udogodnień podatkowych, a najważniejsze to zwolnienie od podatku dochodowego w kraju siedziby. Pozwala to na wolne od podatku dochodowego w państwie siedziby funduszu reinwestowanie osiąganych przez fundusz dochodów - podpowiada Monika Dziedzic.

Ekspert jednocześnie dodaje, że w pewnych okolicznościach również dochody osiągane przez uczestników funduszy inwestycyjnych nie podlegają opodatkowaniu podatkami dochodowymi. Fundusze typu kontraktowego lub trustowego często nie są podatnikami podatku dochodowego (są transparentne podatkowo), co w określonych przypadkach może przesądzać o ich użyteczności z punktu widzenia danego inwestora.

Na czym polega sekret funduszy inwestycyjnych i ich rosnąca popularność? Wszak podmioty nieopodatkowane podatkami dochodowymi nie są w strukturach międzynarodowych nowością. Możliwość tworzenia takich wehikułów, często w formie prostych konstrukcji prawnych, jak np. odpowiedniki polskich spółek z o.o. czy nawet spółek osobowych, oferuje aktualnie wiele jurysdykcji podatkowych, w szczególności kraje i terytoria określane potocznie mianem rajów podatkowych. Niemniej jednak - jak podkreśla Monika Dziedzic - takie wehikuły inwestycyjne, co do zasady, nie funkcjonują w odosobnieniu i wyłącznie w kraju swojej siedziby. Prowadzenie inwestycji międzynarodowych przez te podmioty podlega ograniczeniom wynikającym najczęściej z faktu, że kraj siedziby takiego nieopodatkowanego podmiotu inwestycyjnego na ogół nie jest stroną umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Oczywiście można stwierdzić, że w strukturach międzynarodowych istnieje możliwość wykorzystania popularnych od dłuższego czasu spółek holdingowych, położonych w krajach niebudzących negatywnych skojarzeń, np. Cypr, Luksemburg czy Holandia, bądź innych, w szczególności będących członkami UE. Kraje takie najczęściej są stroną kilku lub kilkudziesięciu umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, co znacznie ułatwia planowanie podatkowe. Niemniej jednak, spółki holdingowe co do zasady są opodatkowane podatkiem dochodowym w kraju swojej siedziby. Przysługują im jedynie zwolnienia od podatku dochodowego w stosunku do niektórych kategorii dochodów (a i to nie zawsze bezwarunkowo), jak np. dywidend czy dochodów ze zbycia udziałów w spółkach lub papierów wartościowych. Z punktu widzenia danego inwestora tak funkcjonująca spółka holdingowa nie zawsze będzie wehikułem optymalnym dla planowanych inwestycji.

Zdaniem Moniki Dziedzic fundusze inwestycyjne stają się pewną alternatywą dla rajów podatkowych, a często nawet spółek holdingowych w pozostałych jurysdykcjach. Tworzone w krajach, które nie stosują szkodliwej konkurencji podatkowej, fundusze inwestycyjne niejednokrotnie korzystają z ochrony umów międzynarodowych regulujących zasady podwójnego opodatkowania. Jednak, jak wskazuje Monika Dziedzic, zarówno wymienione okoliczności, jak i fakt zwolnienia funduszu z podatku dochodowego w państwie siedziby nie przesądzają jeszcze o użyteczności takiego wehikułu z punktu widzenia potencjalnego inwestora. Dlatego też przy projektowaniu struktury międzynarodowej z wykorzystaniem funduszu inwestycyjnego, nadal zagadnieniami mającymi szczególne znaczenie będą - z jednej strony - opodatkowanie dochodów osiąganych przez fundusz inwestycyjny poza krajem jego siedziby, z drugiej - opodatkowanie dochodów osiąganych przez inwestora z tytułu uczestnictwa w takim wehikule.

W polskim systemie prawnym funkcjonowanie funduszy inwestycyjnych reguluje ustawa z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych. Określa ona zasady tworzenia i działania funduszy mających siedzibę w Polsce, oraz zasady prowadzenia w Polsce działalności przez fundusze zagraniczne i spółki zarządzające. Fundusze inwestycyjne działające na podstawie ustawy o funduszach są podatnikami CIT, przy czym są zwolnione od tego podatku. Podatek dochodowy pojawia się dopiero w sytuacji realizacji zysków przez uczestnika funduszu, chociaż nie jest to regułą. Monika Dziedzic podpowiada, że można zastosować struktury wykorzystujące zarówno polski fundusz inwestycyjny, jak i spółkę holdingową położoną w kraju, z którym Polska zawarła umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania. Na przykładzie większości takich umów dochody realizowane przez spółkę holdingową mogą nie podlegać opodatkowaniu w Polsce. Jednocześnie mogą być zwolnione od podatku dochodowego w państwie siedziby spółki holdingowej. Spółka holdingowa może tak osiągnięte dochody przeznaczyć na realizację innych inwestycji lub wypłacić w postaci dywidendy do udziałowców - polskich rezydentów podatkowych. Taka dywidenda również może być opodatkowana po stronie udziałowców korzystniej, niż w przypadku wpłaty bezpośrednio przez polską spółkę.

- W rezultacie ostateczny ciężar opodatkowania dochodów z funduszu podatkami dochodowymi, z punktu widzenia inwestora - polskiego rezydenta podatkowego może być niższy, niż przy bezpośredniej inwestycji w fundusz - tłumaczy Monika Dziedzic.

Mimo zalet funduszy inwestycyjnych nie należy zapominać, że chociaż nie są one opodatkowane podatkami dochodowymi, to pozostają, co do zasady, wehikułami, których funkcjonowanie jest relatywnie kosztowne. Jak wskazuje Monika Dziedzic, począwszy od nakładanego w wielu państwach podatku, np. od odpowiednio kalkulowanej wartości aktywów funduszu, poprzez opłaty administracyjne ponoszone na rzecz instytucji państwowych, na wynagrodzeniu podmiotów zarządzających, banków, giełd itp. skończywszy. Uwzględnienie funduszu w planowaniu podatkowym będzie więc uzasadnione dopiero od określonego pułapu wartości inwestycji, a projektowaniu i implementacji struktury międzynarodowej wykorzystującej fundusz inwestycyjny powinna przyświecać zasada - korzyści podatkowe przewidywane w związku z funkcjonowaniem struktury międzynarodowej powinny przewyższać koszty jej wdrożenia i funkcjonowania.

Oprócz funduszy stanowiących wehikuły zbiorowego inwestowania w pełnym tego słowa znaczeniu, tj. funduszy oferujących emitowane przez siebie tytuły uczestnictwa nieograniczonemu kręgowi inwestorów w ofercie publicznej, w wielu państwach istnieje możliwość utworzenia wehikułów inwestycyjnych zbliżonych nieco w swej idei do spółek holdingowych. Taki fundusz na ogół przewidziany jest jako wehikuł inwestycyjny wykorzystywany przez konkretną, często zamkniętą grupę inwestorów. Inwestycje takiego funduszu oraz sposób ich prowadzenia najczęściej również są z góry określone.

ewa.matyszewska@infor.pl