Organy podatkowe mogą samodzielnie oceniać skutki umów cywilnych

Ze względu na autonomię prawa podatkowego organy podatkowe mogą dokonywać oceny skutków podatkowych czynności cywilnoprawnych podatników. Dokonując ustalenia treści stosunków prawnych, organy podatkowe powinny stosować się do dyrektyw interpretacyjnych wynikających z art. 199a par. 1 Ordynacji podatkowej. Ustawodawca podatkowy w przepisie tym nakazał uwzględnić w pierwszej kolejności zamiar stron i cel czynności prawnej. Interpretacja umowy nie może zatem ograniczać się tylko do jej analizy językowej.

Spółka w zamian za objęcie nowych udziałów nabyła prawo użytkowania wieczystego, własność nieruchomości oraz własność dwóch dwukondygnacyjnych budynków handlowo-usługowych. W umowie strony postanowiły, że zbywca będzie prowadzić działalność w obiektach do końca 2008 roku, kiedy nastąpi ich przekazanie. Wartość środków trwałych wniesionych w formie aportu ustalono łącznie na kwotę 9 mln zł. Środki trwałe spółka (nabywca) przyjęła do ewidencji środków trwałych w wysokości wartości początkowej określonej w ewidencji środków trwałych zbywcy, pomniejszonej o dotychczasowe umorzenie. Zachowano też stosowane przez tę firmę metody oraz stawki amortyzacyjne. Spółka amortyzację środków trwałych zaksięgowała w koszty jednorazowo w grudniu 2008 r.

W ocenie organów podatniczka nie mogła stosować metody kontynuacji wartości początkowej środków trwałych oraz amortyzacji. Taka metoda jest dopuszczalna jedynie w razie przekształcenia formy prawnej, połączenia albo podziału podmiotów, a także nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Organy zakwestionowały też skutki podatkowe transakcji oraz jej rozliczenie.

Ostatecznie sprawa trafiła na wokandę sądu, ale Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie przyznał racji skarżącej. Sąd zauważył, że kwestia sporną w sprawie, która została podniesiona przez skarżącą spółkę po raz pierwszy dopiero w skardze, jest charakter umowy łączącej ją i kontrahenta odnośnie do użytkowania przez niego nieruchomości. Organy podatkowe przyjęły bowiem, że umowa ta była umową najmu.

Sąd podzielił to stanowisko. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że ze względu na autonomię prawa podatkowego organy administracji podatkowej władne są dokonywać oceny skutków podatkowych czynności cywilnoprawnych podatników. Co prawda w ocenie sądu dokonując ustalenia treści stosunków prawnych organy podatkowe powinny stosować się do dyrektyw interpretacyjnych wynikających z art. 199a par. 1 Ordynacji podatkowej. Ustawodawca podatkowy w przepisie tym nakazał uwzględnić w pierwszej kolejności zamiar stron i cel czynności prawnej. Interpretacja umowy nie może zatem ograniczać się tylko do jej analizy językowej. Sąd podkreślił, że przepis ten nie tylko uprawnia, ale obliguje organy podatkowe do ustalenia rzeczywistej treści czynności cywilnoprawnej. Jednak w opinii sądu organy podatkowe w niniejszej sprawie podjęły ustalenia pozwalające na wyciagnięcie właściwych skutków podatkowych ze spornych czynności cywilnoprawnych.

Ponadto sąd zgodził się, że między spółkami zachodziły powiązania kapitałowe. W tym kontekście kwestia, czy spółki łączyła umowa najmu czy inna umowa nienazwana, dla rozstrzygnięcia sprawy ma znaczenie drugorzędne. Decydujące jest ustalenie, że gdyby podobna umowa została zawarta przez podmioty niezależne, zawierałaby postanowienia dotyczące odpowiedniego wynagrodzenia za możliwość korzystania z udostępnianych nieruchomości. Organy podatkowe są uprawnione do nieuznawania skutków tak określonych działań, które wprawdzie mieszczą się w granicach swobody umów, jednak poprzez rezygnację z dochodu (i jego przerzucenie na inny podmiot) odbiegają od ogólnie przyjętych stosunków gospodarczych. Udowodnienie przez organy podatkowe, że spółki były powiązane, uprawniały je do określenia dochodu w drodze oszacowania.

opracowała Aleksandra Tarka