Składki z tytułu przynależności do organizacji zawodowych pomniejszą przychód

Odmienne zasady obowiązują w odniesieniu do składek członkowskich z tytułu dobrowolnego uczestnictwa w organizacjach. Zasadniczo bowiem - jak podkreśla Jarosław Żemantowski, doradca podatkowy w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy - wydatki te nie mogą być uznawane za koszty uzyskania przychodu, chyba że zostaną spełnione szczególne warunki wskazane w ustawie o CIT.

Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 37 ustawy o CIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów składek na rzecz organizacji, do których przynależność podatnika nie jest obowiązkowa. Poza zakresem tego wyłączenia pozostają więc składki na rzecz organizacji, do których przynależność podatnika jest obowiązkowa, które na zasadach ogólnych stanowić mogą koszt uzyskania przychodu.

- Obowiązek przynależności podatnika do organizacji powinien wynikać z przepisów prawa - podkreśla Jarosław Żemantowski.

Tym samym - jak dodaje ekspert - nawet jeżeli prowadzona przez przedsiębiorcę działalność wymaga w sferze faktycznej przynależności do organizacji albo też przynależność taka może mieć wpływ na zwiększenie wiarygodności lub pozycji rynkowej podatnika, wydatki na składki członkowskie nie będą mogły zostać uznane za koszt uzyskania przychodów.

Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 2010 r. (sygn. akt II FSK 1217/09). Sąd uznał, że sformułowanie "przynależność podatnika nie jest obowiązkowa" należy rozpatrywać i oceniać w kategoriach prawnych, to jest istnienia bądź nieistnienia obowiązku prawnego przynależności do danej organizacji, nie zaś w obszarze obowiązku faktycznego uzasadnianego racjami natury celowościowej, realiami i argumentami ekonomicznymi czy też związanymi z realizacją celów statutowych.

Jarosław Żemantowski zwraca uwagę, że art. 16 ust. 1 pkt 37 ustawy o CIT wprowadza jednocześnie dwa wyjątki pozwalające na zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów składek członkowskich związanych z dobrowolną przynależnością do organizacji. W pierwszej kolejności kosztami uzyskania przychodów mogą być składki organizacji spółdzielczych ponoszone na rzecz związków rewizyjnych i Krajowej Rady Spółdzielczej, z tym że górna granica składki, jaka może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, wynika z rozporządzenia ministra finansów, wydanego po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Spółdzielczej.

- Jako drugi wyjątek wskazane zostały w ustawie składki na rzecz organizacji zrzeszających przedsiębiorców i pracodawców, działających na podstawie odrębnych ustaw - podaje Jarosław Żemantowski.

W przypadku przynależności do związków rewizyjnych i Krajowej Rady Spółdzielczej przesłanki uznania składek za koszt uzyskania przychodów nie budzą większych wątpliwości. Problem pojawia się jednak w odniesieniu do organizacji zrzeszających przedsiębiorców i pracodawców działających na postawie odrębnych ustaw. Przynależność do takiej organizacji powinna być dobrowolna, co oznacza, że powodem przynależności mogą być np. korzyści ekonomiczne, zmierzanie do realizacji celów obranych przez podatnika lub inne okoliczności. Istotne jest natomiast, że na przedsiębiorcy nie ciąży prawny obowiązek przynależności do danej organizacji.

Krąg organizacji wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 37 lit. c) ustawy o CIT jest ograniczony do takich, które zrzeszają wyłącznie przedsiębiorców i pracodawców. Pojawia się zatem pytanie, czy organizacja jest zobowiązana zrzeszać zarówno przedsiębiorców, jak i pracodawców, czy też możliwe jest zrzeszanie wyłącznie pracodawców albo przedsiębiorców. W grupie pracodawców niekoniecznie muszą mieścić się bowiem wyłącznie podmioty będące przedsiębiorcami.

Omawiane przepisy wyraźnie wskazują, że organizacja musi działać na podstawie odrębnych ustaw. Jarosław Żemantowski stwierdza, że ustawa o CIT nie zawiera jednak nawet przykładowej listy takich organizacji ani regulujących ich działalność ustaw, wobec czego w konkretnych przypadkach pojawiać się może wątpliwość, czy działalność organizacji, na rzecz której opłacane są składki, posiada dostateczne oparcie ustawowe. Do odrębnych ustaw, o których mowa w analizowanym przepisie, zaliczyć można m.in. ustawę z 30 maja 1989 r. o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców, ustawę z 22 marca 1989 r. o rzemiośle, ustawę z 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych oraz ustawę z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców.

- Wskazane ustawy zawierają przepisy, na podstawie których działają organizacje zrzeszające przedsiębiorców i pracodawców - wyjaśnia Jarosław Żemantowski.

W praktyce często pojawia się problem kwalifikacji składek członkowskich związanych z przynależnością do stowarzyszeń działających na podstawie ustawy z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach. Jeżeli bowiem stowarzyszenie zrzesza wyłącznie przedsiębiorców i pracodawców, wówczas istnieją przesłanki, aby uznać je za organizację, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 37 lit. c) ustawy o CIT. Stanowisko takie zostało przedstawione w indywidualnej interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 26 stycznia 2010 r. (nr IPPB5/423-838/09-2/JC). Organ podatkowy stwierdził, że składki członkowskie płacone z tytułu przynależności do konkretnie wskazanego we wniosku stowarzyszenia są kosztem uzyskania przychodów, gdyż przedmiotowe stowarzyszenie jest organizacją przedsiębiorców i pracodawców, działającą na podstawie odrębnych ustaw, w tym przypadku ustawy - Prawo o stowarzyszeniach.

- Wskazane stanowisko organu podatkowego nie jest jednak poglądem dominującym - ostrzega Jarosław Żemantowski.

Stwierdza też, że przeważnie organy podatkowe uznają, że sformułowanie "działania organizacji na podstawie odrębnych ustaw" obejmuje tylko te organizacje, które ze swej natury mogą zrzeszać tylko przedsiębiorców i pracodawców. W indywidualnej interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 29 grudnia 2010 r. (nr IBPBI/2/423-1280/10/MS) organ stwierdził, że z przedstawionych we wniosku okoliczności wynika, że podstawą działania stowarzyszenia, do którego planuje przystąpić podatnik, nie będzie odrębna dla kategorii podmiotów, o których mowa w powołanym przepisie ustawa, lecz ustawa z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach. Organ podatkowy wskazał, że prawo o stowarzyszeniach jest zbiorem regulacji prawnych skierowanym do ogółu społeczeństwa, stwarzającym warunki do realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji RP wolności zrzeszania się, a tym samym nie można uznawać jej za odrębną ustawę dotyczącą organizacji zrzeszających przedsiębiorców i pracowników. Organ podatkowy podkreślił jednocześnie, że nie kwestionuje, że członkostwo w stowarzyszeniu można oceniać w aspekcie możliwości osiągnięcia z tego tytułu przez podatnika przychodów czy też zachowania lub zabezpieczenia ich źródła, jednak jednoznaczne postanowienia ustawy o CIT przesądzają, że poniesione z tego tytułu składki nie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

- Organy podatkowe zajmowały negatywne stanowisko również w odniesieniu do wpłat dokonywanych przez podatników na rzecz fundacji - podaje Jarosław Żemantowski. W indywidualnej interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 23 czerwca 2010 r. (nr ILPB3/423-238/10-4/MC) wskazano, że fundacja, chociaż zrzesza przedsiębiorców, nie działa na podstawie odrębnej ustawy w rozumieniu przepisów art. 16 ust. 1 pkt 37 lit. c) ustawy CIT.

Niekorzystne dla podatników stanowiska zostały potwierdzone prawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku z 4 listopada 2010 r. (sygn. akt I SA/Gd 799/10). Jarosław Żemantowski zwraca uwagę, że w powołanym orzeczeniu sąd stwierdził, że z przepisów ustawy - Prawo o stowarzyszeniach wynika, że stowarzyszenie może zrzeszać różne podmioty. Cechą wspólną wszystkich stowarzyszeń jest to, że podlegają obowiązkowej rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym i funkcjonują na podstawie tej samej ustawy, a nie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania poszczególnych organizacji.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).