NSA podejmie uchwałę o zaliczaniu strat do kosztów

W dotychczasowym orzecznictwie są wątpliwości, czy w świetle art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o CIT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.) możliwe jest zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów straty odpowiadającej niezamortyzowanej wartości początkowej inwestycji w obcym środku trwałym niespełniającej przesłanek z art. 16 ust. 1 pkt 6 tej ustawy.

Spółka prowadząca kioski oraz saloniki prasowe na terenie kraju wystąpiła o interpretację w zakresie CIT. Pytała, czy strata odpowiadająca niezamortyzowanej wartości początkowej inwestycji w obcy środek trwały w postaci wydatków na dostosowanie zajmowanego na podstawie umowy najmu lokalu do prowadzonej działalności może zostać zaliczona przez spółkę do kosztów uzyskania przychodów.

W ocenie spółki analiza przepisów art. 15 i 16 ustawy o CIT pozwala przyjąć, że straty powstałe w związku z likwidacją nie w pełni umorzonych środków trwałych z innych przyczyn niż zmiana rodzaju działalności (czyli np. z powodu rozwiązania umowy najmu przed terminem, na jaki została zawarta) skutkują uznaniem straty związanej z likwidacją środka trwałego za koszt.

Minister finansów nie zgodził się z tym. W ocenie organu ani rozwiązanie umowy cywilnoprawnej za obopólną zgodą stron, ani też takie ukształtowanie warunków tej umowy, które pozbawia spółkę prawa do wynagrodzenia z tytułu poczynionych nakładów, nie może być traktowane na równi ze zdarzeniami wykluczającymi dalsze użytkowanie środka trwałego, następującymi z wyłączeniem woli przedsiębiorcy. Nie można zatem zakwalifikować nieumorzonej wartości środków trwałych czy też inwestycji w obcych środkach trwałych automatycznie jako straty w rozumieniu ustawy o CIT.

Spółka złożyła do WSA w Warszawie skargę, którą sąd uwzględnił. W uzasadnieniu podkreślił, że w katalogu wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów wymieniono m.in. straty powstałe w wyniku likwidacji nie w pełni umorzonych środków trwałych, jeżeli środki te utraciły przydatność gospodarczą na skutek zmiany rodzaju działalności - art. 16 ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT. Tym samym organ podatkowy w zaskarżonej interpretacji w sposób nieuprawniony ograniczył rozumienie pojęcia likwidacja środka trwałego do jego zniszczenia lub zużycia.

Minister finansów złożył skargę kasacyjną do NSA.

NSA postanowił przedstawić problem do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów, bowiem budzi on poważne wątpliwości.

Z jednej strony wskazać można na wyrok NSA z 4 listopada 2008 r. (sygn. akt II FSK 1035/07), w którym sąd stanął na stanowisku, że skoro stratę poniesioną w wyniku likwidacji szeroko rozumianego środka trwałego nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodów jedynie w przypadku zmiany rodzaju działalności, to w innych przypadkach stratę tę można zaliczyć w ciężar kosztów.

Podobnie NSA w wyrokach z 24 maja 2011 r. (sygn. akt II FSK 33/10) czy z 29 czerwca 2011 r. (sygn. akt II FSK 260/10) uznał, że opuszczając wynajmowaną nieruchomość przed zakończeniem umowy, przedsiębiorca może zaliczyć do kosztów niezamortyzowaną wartość inwestycji w obcym środku trwałym, pod warunkiem że nie zaprzestaje on prowadzenia tej działalności.

Z drugiej strony NSA w wyroku z 5 stycznia 2010 r. (sygn. akt II FSK 1269/08) przyjął odmienny pogląd. Według sądu zmiana i rozwiązanie umów najmu spowodowały natomiast skutek w postaci braku związku między poniesionymi przez skarżącą spółkę wydatkami inwestycyjnymi a jej przychodami. W świetle art. 16 ust. 1 pkt 5 oraz art. 15 ust. 1 ustawy o CIT nie ma więc podstaw, by w takich wypadkach uwzględniać w kosztach uzyskania przychodów niezamortyzowaną część nakładów inwestycyjnych w obcych środkach trwałych. Rozwiązanie umowy nie powoduje więc straty w środkach trwałych, która umożliwiałaby zaliczenie jej wartości do kosztów uzyskania przychodów.

Tezę tę poparł NSA w wyroku z 18 stycznia 2012 r. (sygn. akt II FSK 1380/10). Sąd uznał, że wobec faktu planowanego, przedwczesnego zakończenia umowy najmu związek między wydatkiem (kosztem) a działalnością spółki zostałby zerwany.

Oprac. Przemysław Molik

z 4 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II FSK 1312/11), prawomocne.