Sprzedaż długu ze stratą

Część spółek, które nie mogą uzyskać należnych płatności od swoich kontrahentów, postanawia sprzedać własne wierzytelności profesjonalnym podmiotom. Sprzedaż następuje najczęściej po cenie niższej od wartości wierzytelności. Oznacza to, że spółka dokonująca sprzedaży ponosi stratę. Jednak zasady, na jakich powinna być rozliczana taka strata, często są powodem sporów.

Kwestią tą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 kwietnia 2014 r. (sygn. akt II FSK 1089/12). Sąd uznał że w rozpatrywanej sprawie sprzedaż wierzytelności własnych spółki przed upływem przedawnienia na rzecz profesjonalnych podmiotów zajmujących się obrotem wierzytelnościami w kwocie niższej od wartości brutto takiej zbywanej wierzytelności jest innym zdarzeniem prawnym niż sprzedaż towaru stanowiąca źródło powstania wierzytelności.

Przychód ze sprzedaży wierzytelności własnej spółki, a więc w okolicznościach, w których nie jest ona przedmiotem działalności gospodarczej, stanowią otrzymane pieniądze. Wartość ta wyraża się w cenie określonej w umowie zawartej między dotychczasowym wierzycielem a nabywcą wierzytelności. Cena ta może być niższa od wartości nominalnej wierzytelności.

Za koszty uzyskania przychodu ze sprzedaży wierzytelności uznać zatem należy wszystkie nakłady poniesione w celu osiągnięcia w ten sposób przychodu. W analizowanej sprawie kosztami uzyskania przychodu będzie więc nominalna wartość wierzytelności własnej, a więc wyrażona pierwotnie w cenie sprzedanych towarów. Natomiast przychodem ze sprzedaży wierzytelności będzie cena sprzedaży wierzytelności zaakceptowana przez jej nabywcę, która będzie niższa od pierwotnej. Wobec tego ujemna różnica między tymi wielkościami będzie stanowiła stratę spółki.

Zaliczenie straty ze sprzedaży wierzytelności możliwe jest w sytuacji, gdy wierzytelność została zarachowana uprzednio jako przychód należny, czyli należność. Wartość należności wykazywana jest łącznie z zawartym w niej podatkiem od towarów i usług. Dopiero w rachunku wyników przychód ze sprzedaży zostanie pomniejszony o kwotę tego podatku.

Zgodnie z kc wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, to spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie.

Dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Dłużnik może z przelanej wierzytelności potrącić wierzytelność, która mu przysługuje względem zbywcy, chociażby stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie. Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy wierzytelność przysługująca względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.

Krzysztof Tomaszewski