Na jakie preferencje podatkowe mogą liczyć holdingi, które działają w Polsce

• Kluczowe pojęcia. Grupa spółek została zdefiniowana w k.s.h. jako spółka dominująca i spółki zależne kierujące się wspólną strategią w celu realizacji wspólnego interesu. Realizacja wspólnej strategii uzasadnia sprawowanie przez spółkę dominującą „jednolitego kierownictwa” nad spółkami zależnymi. Co istotne, nowy system nie znajduje automatycznego zastosowania – grupy kapitałowe mogą stosować go dobrowolnie. Na podstawie art. 211 par. 2 k.s.h. organ właścicielski (zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzanie) spółki zależnej powinien podjąć w tym celu uchwałę o uczestnictwie w grupie spółek wraz ze wskazaniem spółki dominującej. Pojęcie „interesu grupy spółek” uznać należy za podstawową zasadę i przyczynę funkcjonowania wielopodmiotowych struktur. Przepisy k.s.h. wprost wskazują, że spółki uczestniczące w grupie powinny kierować się „obok interesu spółki, interesem grupy spółek”. Powyższa zasada doznaje ograniczeń, tj. jej zastosowanie nie może doprowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli lub wspólników mniejszościowych albo akcjonariuszy mniejszościowych spółki zależnej. Interes grupy spółek niejednokrotnie wskazywać będzie wzorzec odpowiedniego zachowania funkcjonariuszy spółki. Będzie on czasem również przesłanką warunkującą skuteczność pewnych czynności prawnych. Pamiętać należy, że rada nadzorcza spółki dominującej uzyskała kompetencję, ale i obowiązek sprawowania stałego nadzoru nad realizacją interesu grupy spółek przez spółki zależne uczestniczące w grupie (o ile takiej kontroli nie wyłączono w umowie lub statucie spółki dominującej lub spółki zależnej).

• Dostęp do informacji. Znowelizowane przepisy k.s.h. zapewniają jawność informacji o pozostawaniu danego podmiotu w grupie spółek. W tym celu fakt uczestnictwa w grupie jest ujawniany w rejestrze przedsiębiorców. Sam wpis odpowiedniej wzmianki w rejestrze stanowi warunek konieczny do skutecznego korzystania z niektórych mechanizmów, takich jak na przykład przymusowy odkup udziałów lub akcji wspólników lub akcjonariuszy mniejszościowych spółki zależnej. Dodatkowo fakt uczestnictwa w grupie spółek powinien być wskazywany w pismach i zamówieniach handlowych spółki, a także na jej stronie internetowej. Niezależnie od stałej kontroli nad realizacją interesu grupy spółek, rada nadzorcza spółki dominującej wyposażona została w możliwość bezpośredniego zwrócenia się z żądaniem przedstawienia informacji, udostępnienia ksiąg i dokumentów przez spółki zależne. Spółka dominująca może też w każdym czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki zależnej oraz żądać udzielenia informacji, bez możliwości odmowy zarządu takiej spółki zależnej. Gdyby jednak spółka dominująca spotkała się z taką odmową, może ona zwrócić się do sądu rejestrowego w celu zobowiązania zarządu sprzeciwiającej się spółki do udzielenia odpowiednich informacji czy przedstawienia dokumentów. Zarazem wspólnicy lub akcjonariusze spółek zależnych uczestniczących w grupie spółek, posiadający co najmniej 10 proc. kapitału zakładowego, zyskali uprawnienie zapewniające im dostęp do informacji o działalności grupy spółek. Mogą oni złożyć odpowiedni wniosek do sądu rejestrowego o wyznaczenie firmy audytorskiej w celu zbadania rachunkowości oraz działalności grupy spółek.

• Przymusowy wykup i odkup. Wprowadzone przepisy w wyraźny sposób regulują pozycję spółki dominującej jako centralnie kontrolującego ośrodka zarządzania i nadzoru nad całą grupą spółek. Konsekwencją powyższego jest możliwość wyeliminowania niechcianych udziałowców lub akcjonariuszy mniejszościowych, co do tej pory zarezerwowane było jedynie dla spółek akcyjnych. W przypadku gdy spółka dominująca posiada bezpośrednio co najmniej 90 proc. kapitału zakładowego danej spółki zależnej uczestniczącej w grupie spółek, może ona przeprowadzić przymusowy wykup udziałów lub akcji wspólników mniejszościowych posiadających pozostałe 10 proc. (squeeze out). Umowa lub statut spółki zależnej może zawierać postanowienie uprawniające do przeprowadzenia takiego wykupu w przypadku posiadania przez spółkę dominującą bezpośrednio lub pośrednio minimum 75 proc. kapitału zakładowego. Po przeciwnej stronie znalazło się również uprawnienie dla wspólników mniejszościowych mających zamiar opuszczenia spółki. Udziałowcy lub akcjonariusze mniejszościowi, posiadający nie więcej niż 10 proc. kapitału zakładowego spółki zależnej uczestniczącej w grupie spółek, raz w roku obrotowym mogą żądać umieszczenia w porządku obrad najbliższego zgromadzenia wspólników albo rocznego walnego zgromadzenia punktu dotyczącego podjęcia uchwały o przymusowym odkupie ich udziałów lub akcji. Warunkiem umożliwiającym przedstawienie takiego żądania jest, aby spółka dominująca reprezentowała bezpośrednio, pośrednio lub na podstawie porozumień z innymi osobami co najmniej 90 proc. kapitału zakładowego danej spółki. Dość zastanawiające pozostaje, że możliwości przeprowadzenia przymusowego wykupu, jak i przymusowego odkupu pozbawione zostały proste spółki akcyjne. Przepisy regulujące nowe mechanizmy w grupie spółek posługują się przesłanką w postaci odpowiedniego stanu posiadania kapitału zakładowego. Z uwagi na to, że proste spółki akcyjne zamiast kapitału zakładowego posiadają kapitał akcyjny, zgodnie z wykładnią literalną przepisów należałoby stwierdzić, że niemożliwe jest przeprowadzenie w ramach tej formy prawnej przymusowego wykupu lub odkupu. ©℗