Jak rozliczyć darowizny dla szkół

Przedsiębiorcy będący zarówno osobami fizycznymi, jak i osobami prawnymi mogą pomniejszyć dochód o wartość przekazanej darowizny na cele pożytku publicznego, ale tylko ściśle określonej grupie podmiotów. Kwestia odliczenia od dochodu wartości darowizny przekazanej dla szkoły czy placówki oświatowej uzależniona jest od statusu prawnego obdarowanej szkoły, w szczególności tego, czy jest ona finansowana ze środków publicznych.

O statusie organizacyjno-prawnym szkół stanowią przepisy ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z tą ustawą szkoła (w tym przedszkole) i placówka (placówki oświatowo-wychowawcze) może być szkołą i placówką publiczną albo niepubliczną.

Szkoła i placówka co do zasady może być zakładana i prowadzona przez: jednostkę samorządu terytorialnego, inną osobę prawną, osobę fizyczną.

Jednostka samorządu terytorialnego może zakładać i prowadzić jedynie szkoły i placówki publiczne.

Przedszkola, szkoły i placówki publiczne zakładane i prowadzone przez ministrów i jednostki samorządu terytorialnego są jednostkami lub zakładami budżetowymi. Jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe zgodnie z ustawą o finansach publicznych należą do sektora finansów publicznych.

Jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe stosują zasady gospodarki finansowej zgodnie z regulacjami ustawy o finansach publicznych. Jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych niemające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego.

Organizacjami, o których mowa w ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, są: organizacje pozarządowe, którymi są niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki niemające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia.

Biblioteka publiczna, na rzecz której została przekazana darowizna, jest jednostką sektora finansów publicznych, ponieważ zgodnie z art. 9 pkt 13 ustawy o finansach publicznych do sektora finansów publicznych zalicza się państwowe lub samorządowe instytucje kultury.

Oznacza to, że przekazana darowizna na rzecz biblioteki publicznej nie spełnia warunków odliczenia, a zatem nie podlega odliczeniu od dochodu darczyńcy.

Samorządowy zakład budżetowy odpłatnie wykonuje zadania, pokrywając koszty swojej działalności z przychodów własnych. Samorządowy zakład budżetowy może otrzymywać z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje przedmiotowe i dotacje celowe.

Darowizna przekazana publicznym szkołom czy innym placówkom oświatowym nie korzysta jednak z prawa do odliczenia, mimo że realizowane przez te szkoły zadania są związane z edukacją, oświatą i wychowaniem. O możliwości odliczenia nie decyduje bowiem tylko wykonywanie zadań publicznych w zakresie edukacji, oświaty i wychowania.

Zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zadania w sferze zadań publicznych są prowadzone przez organizacje pozarządowe. Tymi organizacjami są osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia, które nie są jednostkami sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych oraz nie działają w celu osiągnięcia zysku.

Działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Polsce, o stosunku państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego. Zadania te mogą wykonywać również stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego oraz spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

W związku z tym, aby można było dokonać odliczenia od dochodu darowizny, konieczne jest, aby darowizna była przekazana na zadania publiczne, a obdarowanym musi być organizacja określona w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Istotne jest przy tym, aby jednostka obdarowana prowadziła działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych i nie była jednostką sektora finansów publicznych.

Uczelnia niepubliczna nie należy do sektora finansów publicznych, nie działa w celu osiągnięcia zysku, a dochód przeznacza na realizację celów publicznych, a zatem wartość tej darowizny można odliczyć od dochodu.

W praktyce oznacza to, że jeśli szkoła publiczna prowadzona jest przez jednostkę samorządu (sektor finansów publicznych), to nie może być uznana za organizację pozarządową pożytku publicznego i tym samym darowizna dla takiej szkoły nie podlega odliczeniu od dochodu. Ponadto szkoła, która otrzymałaby taką darowiznę, ma obowiązek rozliczyć się z niej z organem stanowiącym. Darowizny na rzecz szkół niepublicznych spełniających warunki ustawowe mogą być odliczane. Z tym jednak zastrzeżeniem, że szkoła czy placówka oświatowa muszą działać w formie organizacji, które określone są w ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

Podatnicy często też przekazują darowizny (w tym pieniężne czy rzeczowe, takie jak komputery, oprogramowanie albo meble) na cele szkoły za pośrednictwem rady rodziców.

Zgodnie z ustawą o systemie oświaty w szkołach i placówkach działają rady rodziców, które reprezentują ogół rodziców uczniów. Rada rodziców w celu wspierania działalności statutowej szkoły lub placówki może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek oraz innych źródeł. Zasady wydatkowania funduszy rady rodziców określa regulamin.

Zgodnie jednak ze stanowiskiem organów podatkowych rada rodziców jest jedynie społecznym organem szkoły lub przedszkola i nie można jej uznać za organizację pozarządową w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Oznacza to, że darowizny przekazywane na rzez rady rodziców na realizowane przez te organy cele oświatowe nie podlegają odliczeniu od dochodu.

Przekazanie pieniężnego wsparcia nie podlega VAT, ponieważ nie jest dostawą towaru.

W przypadku jednak gdy przedmiotem darowizny jest towar opodatkowany VAT, w kwocie darowizny uwzględnia się należny VAT. Jeżeli przedmiotem darowizny są towary opodatkowane VAT, za kwotę darowizny uważa się wartość towaru wraz z podatkiem od towarów i usług, w części przekraczającej kwotę podatku naliczonego, którą podatnik ma prawo odliczyć zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej darowizny.

Dostawą towarów, o której mowa w ustawie o podatku od towarów i usług, jest również przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, w szczególności darowizny - jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Świadczenie tego rodzaju usługi, co do zasady, powinno być dokumentowane fakturą VAT. Ponieważ zastosowane jest zwolnienie z opodatkowania, usługodawca nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego w związku z nabyciem towarów i usług pozostających w związku z wykonaną usługą.

W przypadku natomiast darowizny sprzętu komputerowego, takiego jak: jednostki centralne, serwery, monitory, zestawy komputerów stacjonarnych, drukarki, skanery, urządzania komputerowe do pism Braille’a, urządzenia do transmisji danych cyfrowych), darowizna dokonywana na rzecz szkół, przedszkoli publicznych i niepublicznych, szkół wyższych i placówek opiekuńczo-wychowawczych podlega opodatkowaniu stawką 0 proc. Określa to art. 83 ust. 1 pkt 26 ustawy o VAT. Warunkiem jest jednak, aby placówka oświatowa złożyła sprzedawcy odpowiednie zamówienie, które będzie potwierdzone przez organ nadzorujący daną placówkę oświatową. Dodatkowo darczyńca ma obowiązek przekazania do właściwego urzędu skarbowego kopii zamówienia otrzymanego od placówki oświatowej. Dostawa ta również podlega dokumentowaniu fakturą VAT, z tym że z uwagi na to, że dostawa podlega opodatkowaniu stawką 0 proc., sprzedawca zachowuje prawo do odliczenia podatku naliczonego przy zakupie towarów i usług wykorzystywanych do wykonywania sprzedaży sprzętu komputerowego.

Osoba prawna może obniżyć dochód będący podstawą opodatkowania o wartość przekazanych darowizn do 10 proc. dochodu, a przedsiębiorca będący osobą fizyczną do 6 proc.

Podatnicy dokonujący darowizny powinni również pamiętać o odpowiednim udokumentowaniu takiej darowizny.

W przypadku darowizny pieniężnej dokumentem jest dowód wpłaty środków pieniężnych na rachunek bankowy obdarowanego.

W przypadku natomiast dokonania darowizny rzeczowej przekazanie takiej darowizny powinno być potwierdzone umową darowizny lub innym dokumentem, w którym uwidocznione będą dane darczyńcy i obdarowanego. Taka darowizna powinna być też udokumentowana oświadczeniem obdarowanego o jej przyjęciu.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 2; art. 16 ust. 1 pkt 14; art. 18 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 7 ust.2; art. 43 ust.1 pkt 13, 16; art. 83 ust.1 pkt 26 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Art. 3; art. 5; art. 50- 53; art. 79 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.)

Art. 9; art. 15 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.).

Art.3; art. 4 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96 poz. 873 z późn. zm.).