Jak opodatkować prezent na święta od szefa, rodziny lub znajomych

Święta to czas, w którym obdarowujemy się prezentami. Niestety otrzymanie upominków od rodziny, znajomych, a nawet szefa nie zawsze jest obojętne podatkowo. Podarunkami o dużej wartości w niektórych przypadkach może się zainteresować fiskus.

Wprawdzie nie ma takiej praktyki i podatnicy nie muszą się obawiać poświątecznych masowych kontroli ze strony fiskusa. Warto jednak pamiętać o tym, że w przypadku wszczęcia u podatnika, np. za dwa, trzy lata kontroli w ramach nieujawnionych źródeł przychodów i powołania się na otrzymanie drogiego prezentu świątecznego urzędnik z pewnością sprawdzi, czy został odprowadzony od niego podatek od darowizny. Jeśli nie, podatnika można ukarać 20-proc. sankcyjną stawką podatku od spadków i darowizn.

Zwolnienie dla najbliższych

Darowizny między najbliższą rodziną - a zalicza się do niej małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę - zwolnione są z podatku od spadków i darowizn. Osoby takie darowizn do wysokości 9637 zł (limit pięcioletni) w ogóle nie muszą ujawniać fiskusowi. Jeżeli jednak wartość przekazanego prezentu przekracza ten limit, zwolnienie podatkowe uzależnione jest od poinformowania urzędu skarbowego o otrzymaniu darowizny na druku SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od jej otrzymania. W przypadku przekazania pieniędzy dodatkowym warunkiem skorzystania z preferencji jest udokumentowanie ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Drogie prezenty z podatkiem

Zwolnienie z podatku nie obejmuje zięcia, synowej i teściów (wraz z osobami zwolnionymi tworzą tzw. I grupę podatkową). Tym osobom bez podatku można przekazać prezent lub pieniądze do wysokości wspomnianej kwoty 9637 zł (kwota wolna od podatku). W przypadku droższych prezentów obdarowany powinien zapłacić podatek od nadwyżki, według skali podatkowej ze stawkami 3 proc., 5 proc. lub 7 proc. w zależności od tego, jak wysoka jest podstawa opodatkowania (jaka jest wartość rynkowa prezentu).

W II grupie podatkowej, kwota wolna wynosi 7276 zł, a stawki podatku w przypadku jej przekroczenia wynoszą 7 proc., 9 proc. i 12 proc. Grupa ta obejmuje: zstępnych rodzeństwa (np. siostrzeniec), rodzeństwa rodziców (ciocia i wujek), zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa (bratowa lub szwagier) i rodzeństwa małżonków (szwagier lub szwagierka), małżonków rodzeństwa małżonków (mąż szwagierki lub żona szwagra), małżonków innych zstępnych (np. żona wnuka).

Obdarowani, którzy nie są spokrewnieni, należą do III grupy podatkowej i powinni zapłacić podatek od podarunku, którego wartość przekracza 4902 zł. W tej grupie stawki podatku wynoszą 12 proc., 16 proc. i 20 proc.

Na złożenie zeznania w podatku od darowizny (SD-3) podatnicy mają miesiąc.

Prezent od pracodawcy

Obdarowywanie z okazji świąt pracowników w wielu firmach stało się już tradycją. W kontekście opodatkowania takich świadczeń istotny jest ich rodzaj oraz źródła finansowania.

Do przychodów ze stosunku pracy ustawodawca w art. 12 ust. 1 ustawy o PIT zaliczył nie tylko pieniądze, ale również wartość otrzymanych świadczeń w naturze, czy świadczeń nieodpłatnych. Przychód ze stosunku pracy powstaje w każdym przypadku, w którym mamy do czynienia z uzyskaniem przez pracownika realnej korzyści. Jednak nie oznacza to, że przychód taki podlega zawsze opodatkowaniu. Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT wolna od podatku dochodowego jest wartość otrzymywanych przez pracownika w związku z finansowaniem działalności socjalnej, o której mowa w przepisach o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, rzeczowych świadczeń oraz otrzymanych przez niego w tym zakresie świadczeń pieniężnych, sfinansowanych w całości ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) lub funduszy związków zawodowych, łącznie do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 380 zł. Rzeczowymi świadczeniami nie są jednak bony, talony i inne znaki uprawniające do ich wymiany na towary lub usługi.

Z przepisu tego wynika, że limit 380 zł odnosi się do wartości wszystkich otrzymanych w ciągu roku świadczeń pieniężnych i rzeczowych finansowanych z funduszy socjalnych i funduszy związków zawodowych. Badając zatem, czy świąteczny podarunek - czy to w formie pieniężnej, czy też świątecznej paczki - będzie objęty zwolnieniem podatkowym należy uwzględniać wszelkie podobne świadczenia, które dany pracownik otrzymał w roku podatkowym. Jeżeli było ich kilka i łącznie przekraczają 380 zł, to zwolniona z podatku może być tylko ta część wartości paczki, która mieści się w ustawowym limicie.

Nadwyżka będzie podlegać opodatkowaniu jako przychód ze stosunku pracy. Może się także zdarzyć tak, że mimo iż prezent został sfinansowany z ZFŚS, to pracodawca nie może w ogóle zastosować zwolnienia, gdyż wartość innych świadczeń otrzymanych przez pracownika przekroczyła już limit 380 zł warunkujący zastosowanie art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT.

Także sfinansowanie prezentów dla pracowników z innych środków niż ZFŚS, np. ze środków obrotowych, nie pozostaje obojętne podatkowo. Trzeba jednak pamiętać, że zastrzeżenie mówiące o sfinansowaniu świadczenia (w tym przypadku prezentu) w całości dotyczy środków pracodawcy. Zatem świadczenie sfinansowane przez niego w części z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz ze środków obrotowych nie spełnia warunków zwolnienia. Zwolnienie natomiast można stosować w przypadkach, gdy część kosztów określonego świadczenia pokrywa pracownik, natomiast część pracodawcy finansowana jest z funduszy socjalnych.

Ostatnia ważna i praktyczna uwaga odnosi się do osób obdarowywanych przez pracodawcę. Omawiane zwolnienie może znaleźć zastosowanie do wartości prezentu w sytuacji, gdy jest on przekazywany pracownikowi. Zwolnienie nie przysługuje zatem np. w sytuacji przekazania takiego prezentu osobie współpracującej, np. zleceniobiorcy, czy też osobie wykonującą pracę w oparciu o umowę o dzieło.

Bony podarunkowe są przychodem

Podatkowe konsekwencje powinien brać również pod uwagę pracodawca, który zamierza pracownikom podarować bony zakupowe. Niestety w dalszym ciągu przekazanie pracownikowi bonów czy talonów uprawniających do wymiany na towary lub usługi pozostaje w całości poza zakresem podatkowego zwolnienia. Wynika to wyraźnie z art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT. W konsekwencji wartość takich upominków jest traktowana jak przychód ze stosunku pracy podlegający opodatkowaniu według skali podatkowej ze stawkami 18 lub 32 proc. W praktyce oznacza to, że pracodawca powinien pobrać zaliczkę na podatek dochodowy od wartości przekazanych bonów.

Z tego względu zamiast bonów lepszym z podatkowego punktu widzenia rozwiązaniem jest podarowanie pracownikom świadczenia pieniężnego, zwolnionego do 380 zł z PIT, po spełnieniu opisanych powyższej warunków.

Przychodem podatkowym pracownika, oprócz świadczeń płacowych, są wszelkie świadczenia, które pracownik otrzymuje od pracodawcy. Dotyczy to m.in. paczek okolicznościowych od pracodawcy. Jednak ich sfinansowanie z funduszy socjalnych pozwala nie płacić podatku od paczki od wartości do 380 zł

W opisanej sytuacji podatek od darowizny nie wystąpi. Osoby niespokrewnione mogą sobie przekazywać nieodpłatnie majątek w ramach kwoty wolnej od podatku. Wynosi ona 4902 zł. W opisanym przypadku wartość prezentu kwoty tej nie przekracza. Należy przy tym mieć na uwadze, że jeżeli nabycie własności rzeczy od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.

Finansowanie pracownikom z funduszy socjalnych świadczeń, które podlegają zwolnieniu z PIT do 380 zł, rządzi się określonymi prawami. Przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu oraz zasady przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej pracodawca określa w regulaminie. Trzeba zatem brać pod uwagę, że sfinansowanie wszystkim pracownikom świątecznych prezentów o równej wartości niesie za sobą pewne ryzyko podatkowe.

Żeby się przed nim uchronić, można pomyśleć o zróżnicowaniu (w regulaminie przyznawania świadczeń socjalnych) wartości podarunków przyznawanych pracownikom według np. kryterium zarobków czy też sytuacji rodzinnej (m.in. posiadanej liczby dzieci) i przyznać niektórym pracownikom świadczenia w wysokości np. 300 zł, a innym - 380 zł.

Wartość przekazanych pracownikom świadczeń w naturze podlega opodatkowaniu jako przychód ze stosunku pracy. W przypadku ich finansowania ze środków obrotowych firmy pracownik nie ma prawa do skorzystania z podatkowego zwolnienia, które dotyczy wyłącznie świadczeń fundowanych z funduszy socjalnych i funduszy związków zawodowych. Zatem w opisanym przypadku wartość paczek w całości podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Kwotę tę pracodawca ma obowiązek doliczyć do wynagrodzenia pracownika w danym miesiącu i od łącznej kwoty dochodu pobrać zaliczkę na podatek dochodowy oraz przekazać ją do właściwego urzędu skarbowego. Obowiązki takie nakłada na pracodawcę art. 31, art. 32 i art. 42 ust. 1 ustawy o PIT.

Wszelkie nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorcy będącego podatnikiem VAT podlega opodatkowaniu, jeżeli przysługiwało mu prawo do odliczenia podatku naliczonego przy ich nabyciu.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 12 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 4a, art. 15, art. 17a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).