Co zrobić po odziedziczeniu firmy

Zgodnie z art. 551 kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Składniki przedsiębiorstwa stanowią jego majątek i z chwilą śmierci przedsiębiorcy wchodzą w skład masy spadkowej, podobnie jak wszystkie zobowiązania spadkodawcy zaciągnięte w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Konsekwencje w zakresie podatku od spadków i darowizn uzależnione są od grupy, w jakiej znajduje się spadkobierca. Jeżeli należy on do II lub III grupy podatkowej (obejmującej m.in. zstępnych i małżonków rodzeństwa czy znajomych), konieczne będzie uiszczenie podatku od spadku w wysokości uzależnionej od wartości spadku. Trochę inaczej będzie w przypadku najbliższych krewnych (I grupa). Przykładowo nabycie przez syna, a więc osobę fizyczną zaliczaną do tzw. I grupy podatkowej, przedsiębiorstwa w drodze spadkobrania podlegać będzie podatkowi od spadków i darowizn, tylko jeżeli nie dopełni on obowiązków o charakterze informacyjnym.

W przypadku takiej osoby możliwe będzie bowiem skorzystanie ze zwolnienia z podatku. W sytuacji nabycia w drodze dziedziczenia przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę co do zasady zwalnia się z podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych, jeżeli zgłoszą oni nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.

Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje jednak przypadków, gdy wartość majątku nabytego łącznie po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych nie przekracza 9637 zł lub gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego.

Regulacje ustawy o VAT nie precyzują wprost skutków prawnych związanych ze śmiercią podatnika VAT, jednak niewątpliwie śmierć jest jedną z form zakończenia bytu prawnego podmiotu prowadzącego działalność, a więc również zakończeniem występowania podmiotu w obrocie gospodarczym w charakterze podatnika VAT.

Z kolei zgodnie z art. 97 par. 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem par. 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Paragraf 2 przewiduje natomiast, że jeżeli na podstawie przepisów prawa podatkowego spadkodawcy przysługiwały prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców, pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek.

Jeżeli podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT zaprzestał wykonywania czynności podlegającej opodatkowaniu, jest on zobowiązany zgłosić zaprzestanie działalności naczelnikowi urzędu skarbowego. Zgłoszenie to stanowi dla naczelnika podstawę do wykreślenia podatnika z rejestru jako podatnika VAT. Zgłoszenia o zaprzestaniu działalności w wyniku śmierci podatnika dokonuje jego następca prawny. W takim przypadku konieczne jest zatem dla prawidłowego rozliczenia w VAT zgłoszenie faktu zaprzestania działalności przez zmarłego podatnika, którego musi dokonać następca prawny, czyli spadkobierca.

Każdy podatnik prowadzący działalność, która podlega VAT, w przypadku zaprzestania działalności, w związku z którą dokonał zgłoszenia do VAT, zobowiązany jest dokonać spisu z natury w celu identyfikacji towarów niesprzedanych. W takich sytuacjach przedsiębiorcę traktuje się jako konsumenta ostatecznego, który powinien ponieść ciężar VAT (w przeciwieństwie do przedsiębiorców, dla których VAT jest neutralny). Jednak w przypadku spadkobrania nie wystąpi konieczność sporządzenia przez spadkobiercę takiego spisu i opodatkowania towarów objętych tym spisem. Stanowisko to potwierdzają organy podatkowe, np. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, w interpretacji z 12 marca 2009 r., nr IPPP1/443-13/09-3/AP, w której czytamy, że do sporządzenia i złożenia spisu zobowiązani są podatnicy, którzy zaprzestali wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu w okolicznościach wymienionych w art. 14 ust. 1 i 3 tej ustawy. Wśród wymienionych okoliczności powodujących powstanie obowiązku sporządzenia spisu z natury nie wymienia się śmierci podatnika. Wobec tego następca prawny nie jest zobowiązany do sporządzenia remanentu likwidacyjnego i tym samym odprowadzenia z tego tytułu podatku należnego. Również na mocy przepisów Ordynacji podatkowej spadkobierca nie jest zobowiązany tego uczynić, gdyż przepisy te przewidują jedynie odpowiedzialność spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy, ale tylko tych powstałych za jego życia, zaś obowiązek sporządzenia remanentu powstaje po zaprzestaniu wykonywania czynności opodatkowanych, czyli po śmierci podatnika.

Podobnie będzie w podatku dochodowym - spadkobierca nie będzie zobowiązany do sporządzenia spisu z natury i ustalenia dochodu. Takie stanowisko, choć dotyczące stanu prawnego sprzed 1 stycznia 2011 r., potwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, w interpretacji z 19 marca 2009 r., nr IPPB1/415-1435/08-3/AM.

Poza wyrejestrowaniem spadkodawcy, konieczna jest rejestracja spadkobiercy dla celów podatkowych. W przypadku gdy działalność ma być kontynuowana przez następcę prawnego, który dotychczas nie prowadził samodzielnie działalności gospodarczej, ma on obowiązek zarejestrowania się jako odrębny podmiot gospodarczy. Przepisy ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników nie przewidują możliwości kontynuowania działalności z wykorzystaniem numeru identyfikacji podatkowej zmarłego podatnika, który prowadził działalność jednoosobowo.

W takiej sytuacji spadkobierca zobowiązany będzie zarejestrować działalność zgodnie z ustawą z o swobodzie działalności gospodarczej. Wymagane będzie zatem uzyskanie wpisu w ewidencji działalności gospodarczej, uzyskanie REGON, a także dokonanie zgłoszenia w ZUS. Następnie działalność należy zgłosić we właściwym urzędzie skarbowym. Tam też trzeba się zarejestrowaćdla celów identyfikacji podatkowej, zadeklarować wybór formy opodatkowania oraz zarejestrować się dla potrzeb VAT.

Naczelnik urzędu skarbowego informuje spadkobierców o wysokości dochodu lub przychodu spadkodawcy oraz o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek lub podatku, podając też przypadającą do zapłacenia kwotę podatku lub kwotę nadpłaty. Spadkobiercy mają wówczas prawo w terminie 30 dni od dnia otrzymania tej informacji zawiadomić organ o wysokości poniesionych przez spadkodawcę wydatkach uprawniających do ulg podatkowych. Po bezskutecznym upływie tego terminu organ podatkowy doręcza spadkobiercom decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego lub stwierdzającą nadpłatę. Wysokość zobowiązania podatkowego spadkodawcy zostanie określona przez organ podatkowy w decyzji.

Jednocześnie gdy spadkodawca zatrudniał pracowników i w związku z tym pełnił funkcję płatnika podatku, następca prawny będzie musiał złożyć deklarację oraz wpłacić podatek z tytułu zaliczek na podatek dochodowy zatrudnianych osób.

W razie nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w drodze spadku możliwa będzie amortyzacja nabytych składników majątkowych. W tej sytuacji łączną wartość początkową nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stanowi suma ich wartości rynkowej, nie wyższa jednak od różnicy pomiędzy wartością tego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowaną częścią a wartością składników mienia, niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi, określoną dla celów podatku od spadków i darowizn.

W zakresie prawa podatkowego spadkobiercy przejmują majątkowe prawa i obowiązki podatkowe spadkodawcy, m.in. prawo do zwrotu podatku czy też prawo do rozliczenia straty w następnych okresach rozliczeniowych. Wśród obowiązków majątkowych można wymienić np. obowiązek podatkowy, zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy.

W przypadku kontynuowania działalności na spadkobierców przechodzą też prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością, np. prawo do korekty zeznania, deklaracji, prawo do złożenia odwołania od decyzji podatkowej oraz prawa i obowiązki z tytułu sprawowanej przez spadkodawcę funkcji płatnika.

Na spadkobierców nie przechodzą natomiast niematerialne obowiązki związane z prowadzoną działalnością. Nie będą oni zobowiązani do złożenia zeznania i deklaracji podatkowej, prowadzenia ewidencji sprzedaży, sporządzenia spisu z natury.

Dla skutecznej realizacji odziedziczonych praw konieczna jest znajomość stanu zobowiązań podatkowych spadkodawcy. Warto zatem wystąpić do właściwych organów podatkowych z wnioskiem w wydanie zaświadczeń. Organ podatkowy na wniosek osoby, która uprawdopodobni, że może być spadkobiercą, wydaje zaświadczenie o wysokości znanych temu organowi zobowiązań spadkodawcy. Uzyskanie zaświadczeń bezpośrednio od organów podatkowych ułatwi prawidłową identyfikację praw i obowiązków spadkobiercy, wynikających z nabycia przedsiębiorstwa w formie spadku.

@RY1@i02/2011/084/i02.2011.084.086.012a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Hanna Kozłowska ekspert w KDA Kancelaria Doradców i Audytorów w Poznaniu

not. EM