Jakie zobowiązania ma podatnik, który zawiesił prowadzenie firmy

Przedsiębiorca, który nie zatrudnia pracowników, ma możliwość zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy, na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Zawieszenie następuje na pisemny wniosek złożony w ewidencji działalności gospodarczej urzędu gminy, w której firma jest zarejestrowana. Przedsiębiorcy podlegający wpisowi do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), np. spółki prawa handlowego, zawieszenie działalności zgłaszają w sądzie rejestrowym (szerzej zasady zawieszenia działalności omówiliśmy na pierwszej stronie Eksperta).

Okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku (nie wcześniej niż w dniu jego złożenia) i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej. W całym okresie zawieszenia firmy przedsiębiorca zwolniony jest z obowiązku bieżących rozliczeń z fiskusem, co oznacza, że nie musi płacić zaliczek na podatek dochodowy, czy też opłacać ryczałtu ewidencjonowanego. Podatnicy VAT - z pewnymi wyjątkami - zwolnieni są z konieczności składania deklaracji VAT.

Podstawowa zasada, której trzeba przestrzegać w okresie zawieszenia, stanowi, że przedsiębiorca nie może w tym czasie wykonywać działalności gospodarczej i osiągać z niej bieżących przychodów. Ich uzyskiwanie wbrew ustawowemu zakazowi skutkuje wznowieniem obowiązku rozliczeń z fikusem. Do wyjątków należą m.in. przychody ze zbycia środków trwałych lub wyposażenia wykorzystywanego wcześniej w działalności gospodarczej czy też z odsetek od środków finansowych zgromadzonych na firmowym rachunku bankowym. Tego rodzaju przychody przedsiębiorca rozlicza dopiero po wznowieniu działalności.

W stosunku do zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, a zatem przede wszystkim podatków, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wywiera skutki prawne od dnia, w którym rozpoczyna się zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, do dnia poprzedzającego dzień jej wznowienia. Zgodnie z przepisami ustaw o podatkach dochodowych, przedsiębiorcy w okresie zawieszenia działalności gospodarczej są zwolnieni z opłacania zaliczek w podatku dochodowym. Preferencja ta ma zastosowanie bez względu na formę rozliczeń, tj. zaliczki miesięczne, kwartalne czy uproszczone, czy sposób opodatkowania, tj. według skali podatkowej, czy 19-proc. stawki liniowej.

Jednak podatnicy będący wspólnikami osobowych spółek handlowych (jawnej, partnerskiej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej) muszą pamiętać, że skorzystanie ze zwolnień w opłacaniu zaliczek w związku z zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej przez spółkę uzależnione jest od zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego, w krótkim, 7-dniowym terminie, o okresie zawieszenia wykonywania działalności. Obowiązek powiadomienia fiskusa o czasowym wstrzymaniu działalności, które skutkuje wyłączeniem obowiązku opłacania zaliczek podatkowych, dotyczy też podatników CIT.

Wniosek o wpis informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej nie podlega żadnym opłatom. Płatne jest jednak zaświadczenie potwierdzające fakt zgłoszenia informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Opłata wynosi 17 zł.

Z podatkowych preferencji w okresie zawieszenia działalności korzystają również przedsiębiorcy opodatkowani w sposób zryczałtowany. Indywidualny przedsiębiorca rozliczający się ryczałtem ewidencjonowanym, który na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej zawiesił swoją firmę, jest zwolniony, w zakresie tej działalności, z obowiązku obliczania i wpłacania ryczałtu na rachunek urzędu skarbowego za okres objęty zawieszeniem. To samo dotyczy podatnika - wspólnika spółki jawnej, przy czym w tym wypadku zwolnienie z opłacania ryczałtu stosuje się pod warunkiem powiadomienia urzędu skarbowego o okresie zawieszenia, w ciągu siedmiu dni od złożenia wniosku.

Z kolei w przypadku zawieszenia działalności opodatkowanej kartą podatkową, od przedsiębiorcy nie pobiera się podatku opłacanego w tej formie za cały okres zawieszenia w wysokości 1/30 miesięcznej należności za każdy dzień zawieszenia. Kartowicze, zamiast zawieszać działalność w gminie (co skutkuje również zawieszeniem obowiązków wobec ZUS), mogą zgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego przerwę w prowadzeniu działalności, trwającą nieprzerwanie co najmniej 10 dni. W konsekwencji opłacają zmniejszony podatek (tak samo jak przy zawieszeniu o 1/30 miesięcznej należności za każdym dzień przerwy), ale muszą wywiązywać z obowiązków składkowych. Plusem jest jednak to, że przerwę w działalności może zgłosić również przedsiębiorca opodatkowany kartą, który zatrudnia pracowników.

Zawieszenie działalności gospodarczej jest równoznaczne z zawieszeniem amortyzacji środków trwałych. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wyraźne stanowią, że nie podlegają amortyzacji składniki majątku, będące środkami trwałymi lub wartościami niematerialnymi i prawnymi, które nie są używane na skutek zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, w której te składniki były używane. Wyłączenie amortyzacji ma zastosowanie od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono tę działalność.

Przedsiębiorcy opodatkowani VAT, którzy zawieszają działalność gospodarczą, zwolnieni są z obowiązku składania deklaracji za okresy rozliczeniowe, których dotyczy zawieszenie. Zawieszenie działalności gospodarczej dla podatników podatku od towarów i usług powoduje zatem, że nie mają oni obowiązku składania deklaracji np. VAT-7, VAT-7K za okresy rozliczeniowe, których to zawieszenie dotyczy.

Wyłączenie konieczności składania deklaracji w zakresie VAT nie obejmuje wszystkich przedsiębiorców zawieszających działalność, będących jednocześnie podatnikami tego podatku. Przywilej ten nie ma zastosowania do:

● podatników zarejestrowanych jako podatnicy VAT UE,

● podatników dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów,

● podatników dokonujących importu usług lub nabywających towary - w zakresie których są podatnikiem.

Dodatkowo, zwolnienie z obowiązku składania deklaracji VAT nie dotyczy:

● okresów rozliczeniowych, w których zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie dotyczyło pełnego okresu rozliczeniowego,

● okresów rozliczeniowych, za które podatnik jest obowiązany do rozliczenia podatku z tytułu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu oraz za które jest obowiązany dokonać korekty podatku naliczonego.

Mimo zawieszenia działalności gospodarczej, podmiot gospodarczy, który z tego uprawnienia korzysta, nie traci statusu przedsiębiorcy. Wprawdzie taki przedsiębiorca nie musi opłacać zaliczek na podatek (czy też ryczałtu), ale musi wykonywać pozostałe obowiązki względem fiskusa. Oznacza to, że powinien:

● złożyć roczne zeznanie podatkowe w podatku dochodowym,

● zapłacić podatek dochodowy albo ryczałt ewidencjonowany za rok podatkowy,

● dokonać rozliczenia VAT w przypadku wykonywania czynności dozwolonych, podlegających opodatkowaniu tym podatkiem.

Przedsiębiorca w okresie zawieszenia działalności jest także zobowiązany do regulowania innych danin publicznych, w szczególności podatku od nieruchomości, np. za lokal zajmowany na prowadzenie firmy. Może jednak stosować niższe stawki podatku dla budynków mieszkalnych lub ich części, które przed zawieszeniem objęte były stawką właściwą dla obiektów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Oznacza to, że przedsiębiorca, który przed zawieszeniem działalność prowadził w domu lub mieszkaniu, w okresie zawieszenia może opłacać podatek od całości nieruchomości według niższej stawki podatku właściwej dla nieruchomości mieszkalnych.

Obowiązek powiadomienia fiskusa o zawieszeniu działalności, co wiąże się z przerwą w opłacaniu zaliczek podatkowych, dotyczy także podatników CIT

Dwaj bracia wspólnie z trzecim wspólnikiem prowadzą działalność w ramach spółki jawnej. Jeden z nich na pewien czas chciałby zawiesić swój udział w spółce. Nie jest to możliwe. Zawieszenie działalności prowadzonej w formie spółki cywilnej w oparciu o przepisy ustawy o swobodzie działalności dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy wniosek taki złożą wszyscy wspólnicy tej spółki. Spółka cywilna jest tylko umową i nie posiada statusu przedsiębiorcy. Posiada go każdy z jej wspólników będący osobą fizyczną. Dlatego wszyscy wspólnicy muszą zgodnie podjąć decyzję o zawieszeniu spółki i zgłosić ten fakt w swoim urzędzie gminy. W przeciwnym wypadku spółka nie może zostać zawieszona.

Przedsiębiorca w okresie zawieszenia dokonał sprzedaży środków trwałych. Jest podatnikiem VAT. Trzeba pamiętać, że przedsiębiorcy będący podatnikami VAT zobowiązani są w okresie zawieszenia na bieżąco rozliczać podatek należny z tytułu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, a zatem również od sprzedaży środków trwałych i wyposażenia. Okresów, w których nastąpiły takie czynności, nie dotyczy zwolnienie z obowiązku składania deklaracji VAT-7. Niezależnie od zawieszenia trzeba też złożyć deklarację za okresy, za które podatnik zobowiązany jest dokonać korekty podatku naliczonego, w przypadku otrzymania od kontrahentów faktur korygujących. Deklaracje trzeba też będzie złożyć za okresy rozliczeniowe, w których zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie dotyczyło pełnego okresu rozliczeniowego.

Podatniczka zamierza w listopadzie zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą. W okresie zawieszenia nie będzie mogła dokonywać amortyzacji środków trwałych. Okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej. Jednak wyłączenie amortyzacji ma zastosowanie od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono tę działalność. Oznacza to, że składniki majątku nie będą podlegały amortyzacji od grudnia. Ponowne odpisy amortyzacyjne zostaną naliczone dopiero od wznowienia tej działalności.

Podatnik w trakcie zawieszenia ponosi koszty związane z utrzymaniem firmy, tj. czynsz, opłaty za użytkowanie wieczyste, podatek od nieruchomości. Tego rodzaju wydatki mogą być rozliczane w czasie zawieszenia. Są to bowiem koszty związane z zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodów. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej wyraźnie stanowi, że w okresie zawieszenia ma on prawo wykonywać wszelkie czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Tym samym ustawodawca zezwala przedsiębiorcom w trakcie zawieszenia ponosić tzw. pośrednie koszty działalności, tj. jak czynsze czy opłaty, jeżeli są one niezbędne w celu zabezpieczenia źródła przychodów na przyszłość.

Podatnik prowadzi własną firmę handlową. Zatrudnia dwie osoby na pół etatu. Zamierza zawiesić działalność i na ten okres udzielić pracownicom urlopu bezpłatnego. Z instytucji zawieszenia działalności gospodarczej może korzystać tylko przedsiębiorca niezatrudniający pracowników, czyli taki, który nie nawiązał stosunku pracy z pracownikami w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Jedynie współpraca przedsiębiorcy np. z wykonawcami w oparciu o nawiązywane umowy cywilnoprawne, tj. umowy zlecenia czy o dzieło, prowadzenie firmy z pomocą członków rodziny w charakterze osób współpracujących nie wyłącza prawa przedsiębiorcy do zawieszenia działalności gospodarczej. Pracownicy będący na urlopie bezpłatnym w dalszym ciągu pozostają w stosunku pracy, dlatego podatnik nie może zawiesić prowadzonej działalności w oparciu o przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Fakt niezatrudniania pracowników każdy przedsiębiorca, który zawiesza działalność, zobowiązany jest potwierdzić w składanym wniosku o zawieszenie.

Podatnik prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Jest w okresie zawieszenia działalności. Mimo tego u przedsiębiorcy pojawiła się kontrola podatkowa. Taka sytuacja jest możliwa. Zawieszenie działalności gospodarczej nie pozbawia podatnika statusu przedsiębiorcy, w związku z tym nie ma przeszkód, aby w okresie zawieszenia w firmie przeprowadzona została kontrola. Takie uprawnienie wyraźnie wynika również z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, która stanowi, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca może zostać poddany kontroli na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm.).

Art. 22c pkt 5, art. 44 ust. 10-13 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Art. 16c pkt 5, art. 25 ust. 5a-5d ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 21 ust. 1d-1j, art. 34 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. nr 144, poz. 930 z późn. zm.).

Art. 99 ust. 7a i 7b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).