Okrągły stół - trzecia droga do reformy prokuratury

23 lutego w siedzibie Sądu Najwyższego pod patronatem jego I prezesa prawnicy zainaugurują debatę poświęconą realizacji projektu "Okrągłego stołu dla wymiaru sprawiedliwości." Jest to przedsięwzięcie od dawna popularyzowane przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia oraz Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP. Te dwie największe organizacje sędziów i prokuratorów są obecnie swojego rodzaju emanacją poglądów na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości większej części prokuratorów i sędziów.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że tak duże zainteresowanie obu środowisk kształtem ustroju sądownictwa i prokuratury nie jest pochodną chęci zabezpieczenia wysoce wątpliwych interesów korporacyjnych, ale bierze się ze szczerej troski o dobro wymiaru sprawiedliwości i skuteczne urzeczywistnienie zasad demokratycznego państwa prawnego.

Założeniem okrągłego stołu dla wymiaru sprawiedliwości jest uczestnictwo w nim jak największej reprezentacji możliwie wszystkich środowisk prawniczych. To przy ich udziale powinny powstać założenia ustaw regulujących funkcjonowanie sądownictwa i prokuratury. Sporną kwestią jest natomiast to, czy założenia takie powinny powstawać jednocześnie, czy też w ramach dwóch odrębnych, okrągłostołowych przedsięwzięć. Wydaje się, że ta druga z koncepcji zapewni sprawniejszą pracę. Dobrze byłoby również, aby skutkiem realizowanego projektu było utworzenie czegoś na wzór komisji ustrojowej, która zajęłaby się dalszymi szczegółowymi pracami w oparciu o stworzone przy okrągłym stole założenia. Wspomniana komisja, czy też komisje do spraw ustroju sądownictwa i prokuratury, będące w istocie roboczymi zespołami fachowców, potrafiłyby przekuć owe założenia na jednolite teksty projektów ustaw.

Tego rodzaju model, choć niewolny od wad, już funkcjonuje w zakresie dotyczącym prac nad reformą szeroko rozumianego prawa karnego. Nie tak dawno komisja powołana do tego celu zaprezentowała projekt gruntownej nowelizacji kodeksu postępowania karnego, który zapoczątkuje zapewne debatę o przyszłym modelu postępowania karnego w Polsce. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że dobre prawo ustrojowe i nowoczesne procedury to dwa warunki konieczne do sprawnego funkcjonowania sądownictwa i prokuratury, czy jak ktoś woli wymiaru sprawiedliwości. Dlatego między innymi z zainteresowaniem wysłuchaliśmy deklaracji nowego ministra sprawiedliwości Jarosława Gowina o chęci usprawnienia procesów i ich przyspieszeniu o jedną trzecią. Jako prokuratorzy i sędziowie praktycy znamy drogi do osiągniecia tego celu i jesteśmy w stanie je zaprezentować. 23 lutego w Sądzie Najwyższym stawi się praktycznie cały świat prawniczy, byłoby więc dobrze, aby w tej dyskusji przysłuchiwali się prokurator generalny i minister sprawiedliwości.

Obaj przedstawili ostatnio swoje propozycje kontynuowania reformy prokuratury zapoczątkowanej niespełna dwa lata temu rozdziałem prokuratury i ministerstwa. Prokurator generalny powołał zespół, którego zadaniem miało być stworzenie całkowicie nowej ustawy o prokuraturze. Jednak obserwując skład zespołu, w którym zabrakło miejsca dla prokuratorów liniowych oraz przedstawicieli Związku Zawodowego Prokuratorów i pracowników Prokuratury RP i trzech istniejących stowarzyszeń, mieliśmy mieszane uczucia. Były one spotęgowane treścią ankiety rozesłanej przez prokuratora generalnego do prokuratorów, która nie obejmowała kilku kluczowych dla prokuratorów zagadnień, jak chociażby kwestii konkursów na stanowiska funkcyjne, czy też takiej reformy samorządu prokuratorskiego, aby głos każdego prokuratora ważył tyle samo. W tej chwili ta niedemokratyczna struktura ma wręcz dyskryminacyjny kształt, bo głos prokuratora prokuratury apelacyjnej jest co najmniej dwukrotnie silniejszy od głosu prokuratora prokuratury rejonowej i okręgowej, a to właśnie ci ostatni prowadzą ponad 99 proc. wszystkich postępowań.

Odpowiedzią na inicjatywę Andrzeja Seremeta była ostatnia deklaracja ministra Jarosława Gowina, który zapowiedział szczątkową nowelizację ustawy o prokuraturze, której głównym celem ma być zniesienie Prokuratury Wojskowej. Jak dowiedzieliśmy się w ministerstwie już trwają prace nad realizacją tego projektu. W zaistniałej sytuacji prokuratorowi generalnemu nie pozostało nic innego, jak zawieszenie prac zespołu do spraw kompleksowej reformy, którego celem miało być stworzenie nowej ustawy o prokuraturze. Wydawałoby się, że mamy do czynienia z sytuacją patową, w której minister sprawiedliwości pokazał niemającemu przecież inicjatywy ustawodawczej prokuratorowi generalnemu miejsce w szeregu. Rodzi się zatem pytanie, czy pogrzebano szanse na nową ustawę o prokuraturze, która odesłałaby do archiwum dziś obowiązujący akt prawny, uchwalony w 1985 r? Chyba tak nie jest, gdyż Jarosław Gowin nie wykluczył, iż w przyszłości takie prace zostaną podjęte. Także zespół utworzony w Prokuraturze Generalnej nie został rozwiązany, a jego prace jedynie zawieszone.

Jako prokuratorzy skupieni w związku mamy dla ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego propozycje trzeciej drogi. Nie kwestionując prawa szefa resortu do szybkiej interwencji legislacyjnej i kolejnej nowelizacji ustawy o prokuraturze, ale także mając na uwadze deklaracje o możliwości prowadzenia prac nad nową ustawą w przyszłości, proponujemy podjęcie ich w ramach okrągłego stołu dla prokuratury pod niekwestionowanym patronatem ministerstwa i z czynnym udziałem prokuratora generalnego oraz Krajowej Rady Prokuratury z uwzględnieniem wszystkich podmiotów, które uczestniczyć będą w czwartkowej debacie w Sądzie Najwyższym o ustroju polskiego sądownictwa.

Zdajemy sobie bowiem sprawę z tego, że wszelkie inicjatywy pozbawione ministerialnego patronatu mogą zakończyć się jedynie wyartykułowaniem istniejących poglądów, ale już nie koniecznymi zmianami w prawie. Wierzę również, że tego rodzaju współpraca przybliży to, co dla obywateli jest najważniejsze, a o czym wspominał minister Gowin - usprawnienie organizacyjne wymiaru sprawiedliwości i przyspieszenie postępowań. Wreszcie, i to chyba najistotniejsze w całej idei okrągłego stołu dla wymiaru sprawiedliwości, jest to szansa na stworzenie prawa, które nie będzie rodzić konfliktów.

Założenia ustaw regulujących funkcjonowanie sądownictwa i prokuratury powinny powstawać przy udziale wszystkich środowisk prawniczych

@RY1@i02/2012/037/i02.2012.037.07000020a.802.jpg@RY2@

Jacek Skała, wiceprzewodniczący Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP

Jacek Skała

wiceprzewodniczący Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP