Wina przedsiębiorcy nie jest konieczna do nałożenia na niego kary

Brak jest podstaw do przyjęcia, że wina przedsiębiorcy jest wymogiem warunkującym nałożenie kary pieniężnej za nieprzestrzeganie obowiązku utrzymywania zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła do odbiorców.

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki decyzją z lipca 2008 r. orzekł, że Zespół Elektrowni SA nie przestrzega wynikającego z art. 10 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne obowiązku utrzymywania zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw energii elektrycznej i ciepła do odbiorców (określonej rozporządzeniem z 12 lutego 2003 r. w sprawie zapasów paliw w przedsiębiorstwach energetycznych). Ujawnione niedobory zapasów paliw w dwóch elektrowniach w 2007 roku wyniosły od ponad 8 tys. do ponad 117 tys. ton węgla kamiennego. Za powyższe wymierzona została kara pieniężna w wysokości 150 tys. zł (0,0103 proc. osiągniętego w 2007 roku przychodu z działalności koncesjonowanej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej i ciepła). Od decyzji odwołanie wniósł Zespół Elektrowni SA. Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem oddalił odwołanie powodowego Zespołu Elektrowni SA od decyzji pozwanego prezesa URE. Od wyroku apelację wniósł powód.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Uznał, że naruszony został obowiązek wynikający z art. 10 prawa energetycznego, więc nałożenie kary pieniężnej było uprawnione. Kara pieniężna, o której mowa w art. 56 ust. 1 pkt 2 prawa energetycznego, jest karą obligatoryjną, to znaczy, że ustawodawca nie przewidział możliwości odstąpienia od jej wymierzenia. Zdaniem sądu chybione jest stanowisko apelującego, że poprzez wykazanie braku zawinienia można zwolnić się od tej kary. Przepis art. 56 ust. 1 pkt 2 prawa energetycznego jako jedyną przesłankę nałożenia kary pieniężnej przewiduje fakt nieprzestrzegania obowiązku utrzymywania zapasów paliw, wprowadzonego na podstawie art. 10 ww. ustawy. Odmienna kwestia przesłanek nałożenia kary pieniężnej została uregulowana w art. 56 ust. 1 pkt 7a prawa energetycznego. Według niego - karze pieniężnej podlega ten, kto świadomie lub w wyniku niedbalstwa wprowadza w błąd prezesa URE w zakresie przedstawionych na jego żądanie informacji, o których mowa w art. 28. Zatem skoro w przepisie art. 56 ust. 1 pkt 7a prawa energetycznego wskazano winę przedsiębiorcy jako niezbędną przesłankę nałożenia kary pieniężnej, a w przepisie art. 56 ust. 1 pkt 2 prawa energetycznego nie zamieszczono takiej przesłanki, to brak jest podstaw do przyjęcia, iż wina przedsiębiorcy jest wymogiem warunkującym nałożenie kary pieniężnej za nieprzestrzeganie obowiązku wynikającego z art. 10 ww. ustawy.

W przepisach art. 56 ust. 1 pkt 4, 14, 15 i 16 prawa energetycznego przewidziano jako przesłankę zastosowania kary pieniężnej dopuszczenie się zachowań określonych w przepisach "z nieuzasadnionych powodów", a jest to przesłanka o innej treści niż zawinione postępowanie. W świetle zatem treści przepisu art. 56 ust. 1 prawa energetycznego nie ma podstaw do ustalenia, że zastosowanie kary przewidzianej w pkt 2 tego przepisu uwarunkowane jest zawinionym zachowaniem. Powyższy pogląd jest zbieżny ze stanowiskiem dotychczas wyrażonym w orzecznictwie sądu apelacyjnego. Także zbieżny jest on z poglądem Sądu Najwyższego, który wskazał, iż nie ma możliwości odstąpienia od wymierzenia kary. Jeżeli ustawodawca przewiduje możliwość odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej, musi wprowadzić instytucję odstąpienia od jej wymierzenia, jak np. w art. 109 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Ponadto ustawodawca może pozostawić kwestię nałożenia kary swobodnemu uznaniu organu regulacyjnego. W prawie energetycznym brak jest jednak podobnych albo analogicznych sformułowań. W tej sytuacji należy się zgodzić z sądem okręgowym, że w postępowaniu administracyjnym prezes URE ocenia wyłącznie, czy przedsiębiorca wypełnił obowiązki wynikające z ustawy - Prawo energetyczne, a w przypadku stwierdzenia, że ich nie wypełnia - wymierza karę pieniężną. Dopiero ustalając na podstawie art. 56 ust. 2 ww. ustawy wysokość kary pieniężnej, prezes URE uwzględnia stopień społecznej szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Trafnie zatem sąd I instancji uznał, że brak winy karanego przedsiębiorcy lub szkodliwości jego działania nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub też odstąpienia od wymierzenia kary, a może tylko decydować o wysokości wymierzanej przez prezesa URE kary. Niezależnie od powyższego nie sposób zgodzić się ze skarżącym, że jego zachowaniu nie można przypisać winy, bowiem powód jako przedsiębiorca prowadzący profesjonalną działalność gospodarczą obowiązany jest zgodnie z art. 355 par. 2 k.c. do dołożenia należytej staranności w zakresie jej prowadzenia, tym bardziej że działalność w zakresie wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła wymaga na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 prawa energetycznego uzyskania koncesji nakładającej szczególne rygory.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 10 ust. 1 prawa energetycznego przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub ciepła jest obowiązane utrzymywać zapasy paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła do odbiorców. W aktualnym stanie prawnym (od marca 2010 r.) przedsiębiorstwo energetyczne może obniżyć ilość zapasów paliw poniżej wymaganej wielkości w wyjątkowych, określonych ustawą przypadkach, np. wystąpienia, z przyczyn niezależnych od przedsiębiorstwa energetycznego, nieprzewidzianych, istotnych ograniczeń w dostawach paliw zużywanych do wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła. Uchybienie przez dostawcę energii i ciepła obowiązkowi utrzymywania normatywnego zapasu paliwa stanowi podstawę do nałożenia kary pieniężnej, stosownie do art. 56 ust. 1 pkt 2 prawa energetycznego.