Gmina nie może obciążać mieszkańców kosztami projektu

Na gminie spoczywa obowiązek rozbudowy sieci wodociągowo-kanalizacyjnej.

Do UOKiK wpłynęła skarga z informacją o prawdopodobnym nadużywaniu pozycji monopolistycznej przez gminę M. Jednostka samorządu uzależniała rozpoczęcie budowy instalacji wodno-kanalizacyjnej w poszczególnych miejscowościach od powołania społecznego komitetu budowy, którego zadaniem było wykonanie projektu budowy instalacji i przekazanie go nieodpłatnie na rzecz gminy.

Urząd wszczął postępowanie wyjaśniające. Uprawdopodobnił w jego toku stosowanie przez gminę praktyki ograniczającej konkurencję. Polegała ona na nadużywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku organizowania przyłączania do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. Gmina rzeczywiście uzależniała rozpoczęcie realizacji inwestycji wodnokanalizacyjnej od zorganizowania przez właścicieli i współwłaścicieli nieruchomości społecznych komitetów budowy. Uzależniała też przyłączenie do sieci nieruchomości wielomieszkaniowych od zapłaty przez ich mieszkańców zryczałtowanej kwoty za budowę przyłącza wodno-kanalizacyjnego w wysokości nieodpowiadającej rzeczywistemu kosztowi budowy.

Ustawa o samorządzie gminnym wskazuje, że jednym z jej podstawowych zadań własnych jest zapewnienie kanalizacji, wodociągów oraz zaopatrzenia mieszkańców gminy w wodę. Zasada ta jest powtórzona w art. 3 ust. 1 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 r., nr 123, poz. 858 z późn. zm.). Bezsprzecznie zatem ustawodawca obciąża samorząd gminny obowiązkiem zapewnienia budowy wodociągów i kanalizacji.

Zadania gminy w zakresie obowiązku budowy sieci wodociągowych i kanalizacyjnych realizowane są przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne. Organizację tej budowy poprzez m.in. ustalenie kierunków rozwoju sieci, uchwalanie planów rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych będących w posiadaniu przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych wykonuje gmina. Przedsiębiorstwa zobligowane są do zapewnienia budowy urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych zgodnie z ustaleniami określonymi przez gminę.

Z powyższego wynika, że to na gminie spoczywa obowiązek rozbudowy sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. Powinność ta zawiera w sobie także obowiązek ponoszenia kosztów budowy sieci, w tym też sporządzenia projektu budowy. Gmina nie może przerzucać tego obowiązku w części odpowiadającej kosztom sporządzenia projektu danego odcinka sieci wodociągowej lub na kanalizacyjnej na mieszańców, którzy z tego odcinka będą bezpośrednio korzystać.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci realizuje jedynie budowę przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego. Wynika z tego, że odbiorca usług wodociągowo-kanalizacyjnych obowiązany jest ponieść rzeczywisty koszt budowy przyłącza do jego nieruchomości. W przypadku gminy M. w odniesieniu do danego odcinka sieci od każdej rodziny, która po zakończeniu budowy sieci i przyłączy stanie się odbiorcą usług wodociągowych lub kanalizacyjnych, pobierano natomiast taką samą opłatę na pokrycie kosztów budowy przyłącza. W rezultacie środki zgromadzone przez rodziny zamieszkujące budynki wielolokalowe są kilku- bądź kilkunastokrotnie byłyby wyższe od środków przeznaczonych na ten cel przez rodzinę zamieszkującą dom jednorodzinny. Gmina, narzucając pobieranie tych kwot od mieszkańców w drodze zawieranych z nią umów, mogła odnosić nieuzasadnione korzyści w postaci nadwyżki środków pobranych nad kosztami przeznaczonymi na budowę przyłącza.

radca prawny, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Delegatura w Bydgoszczy

Do pokrycia kosztów budowy sieci wodociągowej jest zobowiązana gmina. Mieszkańcy mają obowiązek pokrycia jedynie rzeczywistych kosztów przyłącza do swoich nieruchomości. Kiedy jednostka samorządu terytorialnego nie ma środków finansowych to dopuszczalne jest zawarcie umowy o zastępczą realizację sieci wodociągowej. Wtedy to mieszkańcy finansują inwestycję i zlecają jej wykonanie wybranemu podmiotowi. Następnie gmina ma obowiązek przejąć sieć i rozliczyć się z mieszkańcami. Może to zrobić na przykład wprowadzając zniżki w rachunkach na wodę. Mieszkańcy są wtedy zadowoleni, bo mają sieć wodociągową, a samorząd nie musi z góry wykładać dużej sumy pieniędzy.

Finansowanie budowy sieci i przyłączy wodociągowych może rodzić problemy w sytuacjach, kiedy samorząd zdecyduje się bezpodstawnie obciążyć przyszłych odbiorców dodatkowymi kosztami inwestycji, np. kosztem sporządzenia jej projektu. W ramach postępowań prowadzonych przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w pierwszej kolejności staramy się doprowadzić do tego, aby gmina jak najszybciej zaczęła postępować zgodnie z prawem. Wbrew pozorom samorządy najczęściej nie są do końca świadome naganności swojego postępowania. Długotrwałe i dotkliwe w skutkach łamanie prawa może uzasadniać nałożenie kary pieniężnej.

oprac. Katarzyna Sawicka