Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (cz. VI)

(Dz.U. z 2013 r. poz. 21 i 888)

DZIAŁ VII - c.d.

Rozdział 5

Odpady pochodzące z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów

wPrzepisy tego rozdziału nowej ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2013 r. poz. 21 z późn. zm.; dalej: n.u.o.) dotyczące odpadów pochodzących z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz ich przetwarzania są analogiczne do poprzednio określonych w nieobowiązującej już starej ustawie z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 185, poz. 1243 z późn. zm.; dalej: s.u.o.). Co ciekawe, przepisy te dziś dotyczą w zasadzie jedynego w kraju producenta pigmentu bieli tytanowej (dwutlenku tytanu) przerabiającego surowce tytanonośne metodą siarczanową.

Dwutlenek tytanu wykorzystywany jest m.in. jako pigment w produkcji papieru, tworzyw sztucznych, kosmetyków, farmaceutyków, porcelany, farb i emalii oraz jako stabilizator koloru szkliw. Pigment ten wyparł ze stosowania inne białe pigmenty z powodu swoich dobrych własności fizykochemicznych - oprócz wysokiego współczynnika załamania światła, dzięki czemu ma dobrą siłę krycia i zdolność rozjaśniania. Ważną jego zaletą jest jego dobra stabilność chemiczna i duża odporność chemiczna oraz nietoksyczność.

Produkcja dwutlenku tytanu związana jest jednak z wytwarzaniem uciążliwych dla środowiska odpadów, których nie wolno odprowadzać do morza, w tym lokować na jego dnie.

wPrzepis art. 98 n.u.o. jest przepisem szczególnym w stosunku do ogólnych przepisów art. 41-48 n.u.o. dotyczących zezwoleń związanych z gospodarowaniem odpadami oraz art. 103-154 n.u.o. dotyczących składowania odpadów.

wWe wniosku o wydanie zezwolenia na przetwarzanie odpadów pochodzących z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów, polegającego na unieszkodliwianiu odpadów przez ich składowanie, oprócz danych określonych w art. 42 ust. 2 pkt 1-10 n.u.o. do ustalenia zagrożeń, jakie te odpady mogą powodować dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska, trzeba dodatkowo podać informacje szczegółowo wymienione w art. 98 ust. 1, a dotyczące:

- właściwości fizycznych łącznie z określeniem postaci (stała, szlam, płynna lub gazowa) oraz właściwości chemicznych, biochemicznych i biologicznych odpadów;

- toksyczności, trwałości fizycznej, chemicznej i biologicznej odpadów;

- akumulowania i biotransformacji składników odpadów w organizmach żywych lub osadach;

- podatności odpadów na zmiany fizyczne, chemiczne i biochemiczne oraz wzajemnego oddziaływania w danym środowisku z innymi substancjami organicznymi i nieorganicznymi;

- położenia geograficznego składowiska odpadów wraz z charakterystyką przyległych obszarów;

- sposobu opakowania oraz stosowanych sposobów ograniczania rozprzestrzeniania się odpadów;

- środków ostrożności podjętych w celu uniknięcia zanieczyszczenia środowiska.

wPosiadacz takich odpadów obowiązany jest prowadzić monitoring (zgodnie z rozporządzeniem wydanym na podstawie art. 100 ust. 2 n.u.o.):

- składowiska tych odpadów,

- miejsc magazynowania tych odpadów.

wMarszałek województwa może z urzędu wydać decyzję zobowiązującą posiadacza takich odpadów do prowadzenia dodatkowych badań wpływu tych odpadów na jakość wód oraz zwiększyć częstotliwość prowadzenia wszystkich badań.

wW rocznym sprawozdaniu o wytwarzanych odpadach i o gospodarowaniu odpadami (z art. 75 n.u.o.) wprowadzanym elektronicznie do 15 marca do bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (dalej: BDO) trzeba dodatkowo zamieścić informację o przypadających na tonę wyprodukowanego dwutlenku tytanu ilościach siarczanów lub chlorków w odpadach pochodzących z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów. Jednakże według art. 237 n.u.o. w latach 2012-2014 do zbiorczych zestawień danych należy jeszcze stosować przepisy dotychczasowe, a więc sporządzić je na podstawie rozporządzenia ministra środowiska z 8 grudnia 2010 r. w sprawie zakresu informacji oraz wzorów formularzy służących do sporządzania i przekazywania zbiorczych zestawień danych o odpadach (Dz.U. nr 249, poz. 1674) i przekazać do 15 marca do właściwego marszałka województwa.

wW n.u.o. określono dopuszczalny wskaźnik dla ilości wytwarzanych odpadów w procesie siarczanowym wytwarzania dwutlenku tytanu. Jest on taki sam, jaki jest w rozporządzeniu wydanym na podstawie s.u.o. i wynosi 5,0 ton siarczanów na tonę wyprodukowanego dwutlenku tytanu.

wPodobnie jak dotychczas, na podstawie art. 100 n.u.o. będą wydane dwa rozporządzenia związane z dwutlenkiem tytanu, a określające:

- odpady, których nie można składować,

- monitorowanie składowisk odpadów i miejsc magazynowania odpadów.

wNa podstawie przepisu przejściowego art. 250 ust. 1 n.u.o. do czasu wydania i wejścia w życie nowych rozporządzeń, ale maksymalnie do 23 stycznia 2015 r., obowiązują dotychczasowe:

- rozporządzenie ministra środowiska z 21 października 2002 r. w sprawie odpadów pochodzących z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz przetwarzania tych odpadów, które nie mogą być unieszkodliwiane przez ich składowanie (Dz.U. nr 180, poz. 1513),

- rozporządzenie ministra środowiska z 8 października 2002 r. w sprawie składowisk odpadów oraz miejsc magazynowania odpadów pochodzących z procesów wytarzania dwutlenku tytanu oraz przetwarzania tych odpadów (Dz.U. nr 176, poz. 1456).

Rozdział 6

Odpady z wypadków

wWedług definicji art. 3 ust. 1 pkt 13 n.u.o. przez odpady z wypadków rozumie się odpady powstające podczas prowadzenia akcji ratowniczej lub gaśniczej, z wyłączeniem odpadów powstałych w wyniku poważnej awarii lub poważnej awarii przemysłowej oraz odpadów powstałych w wyniku szkody w środowisku. Nie są to więc odpady powstające w związku z eksploatacją instalacji, dlatego też nie jest wymagane uwzględnienie odpadów z wypadków w pozwoleniu na wytwarzanie odpadów.

Odpady z wypadków kwalifikuje się według obowiązującego maksymalnie do 23 stycznia 2015 r. dotychczasowego rozporządzenia ministra środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. nr 112, poz. 1206) do podgrupy 16 81 "Odpady powstałe w wyniku wypadków i zdarzeń losowych", kod i rodzaj:

- 16 81 01* - "Odpady wykazujące właściwości niebezpieczne",

- 16 81 02 - "Odpady inne niż wymienione w 16 81 01".

wPodobnie jak dotychczas, na sprawcę wypadku wolno nałożyć decyzją obowiązki dotyczące gospodarowania odpadami z wypadku, w tym wskazać, komu mają być one przekazane. Z tym że w przypadku odpadów z wypadków powodujących zanieczyszczenie morza za sprawcę wypadku uważa się armatora statku, który spowodował powstanie odpadu, o ile statek jest znany. W n.u.o. nie ma takiego zapisu jak w s.u.o., że "za wytwórcę odpadów z wypadków uważa się sprawcę wypadku", jednak status wytwórcy odpadów sprawcy wypadku nadaje ogólny przepis definicyjny art. 3 ust. 1 pkt 32 n.u.o.

wDecyzję taką, jeżeli będą wymagać tego względy ochrony życia, zdrowia ludzi lub środowiska, wyda z urzędu:

- regionalny dyrektor ochrony środowiska (dalej: RDOŚ) - w przypadku przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych (co jest nową regulacją),

- dyrektor urzędu morskiego właściwy ze względu na miejsce powstania odpadów - w przypadku odpadów z wypadków powodujących zanieczyszczenie morza,

- starosta właściwy ze względu na miejsce powstania odpadów z wypadków - w pozostałych przypadkach.

Decyzji takiej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności.

wW niektórych sytuacjach powyższy organ sam zajmie się odpadami z wypadków. Tak postąpi, gdy:

- nie może wszcząć postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku ich zagospodarowania,

- egzekucja dotycząca obowiązku ich zagospodarowania okazała się bezskuteczna,

- konieczne jest ich natychmiastowe zagospodarowanie ze względu na zagrożenie lub możliwość zaistnienia nieodwracalnych szkód.

Koszty gospodarowania odpadami z wypadków, oprócz tych powodujących zanieczyszczenie morza, są pokrywane (na wniosek organu) ze środków finansowych wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, ale tylko wtedy, gdy:

- nie sposób ustalić sprawcy wypadku,

- egzekucja wobec sprawcy wypadku okazała się bezskuteczna.

Rozdział 7

Odpady metali

wChociaż skierowany do Sejmu projekt n.u.o. nie przenosił już z s.u.o. przepisów dotyczących złomowisk, to jednak w trakcie dalszych prac legislacyjnych powrócono do nich m.in. ze względu na kradzieże elementów urządzeń telekomunikacyjnych, elektroenergetycznych, kolejowych i wodno-kanalizacyjnych.

Tak więc, podobnie jak dotychczas, prowadzący punkt zbierania odpadów metali musi wypełnić formularz przyjęcia odpadów metali (w dwóch egzemplarzach - dla siebie i dla przekazującego), jeżeli złom ten przekazuje osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą.

W formularzu należy m.in. podać dane przekazującego złom (imię i nazwisko, adres zamieszkania oraz numer dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość), a także informacje dotyczące złomu (rodzaj odpadów, rodzaj produktu, z którego powstał odpad, oraz źródło pochodzenia). Jeżeli osoba przekazująca złom nie okaże dokumentu stwierdzającego tożsamość, to prowadzący punkt zbierania odpadów metali musi odmówić przyjęcia złomu. Za nieprzestrzeganie tych przepisów prowadzącemu złomowisko grozi kara aresztu albo grzywny (art. 188 n.u.o.).

wProwadzący złomowisko musi przechowywać wypełnione formularze przez 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym je sporządził, oraz przedstawić je na żądanie organów przeprowadzających kontrolę, policji, straży miejskiej i służb ochrony kolei.

wWzór formularza określi rozporządzenie (jest projekt). Na podstawie przepisu przejściowego art. 250 ust. 1 n.u.o. do czasu wydania i wejścia w życie nowego, ale maksymalnie do 23 stycznia 2015 r., obowiązuje dotychczasowe rozporządzenie ministra środowiska z 30 sierpnia 2004 r. w sprawie wzoru formularza przyjęcia odpadów metali (Dz.U. nr 197, poz. 2033).

wPrzepisy art. 102 n.u.o. nie dotyczą jedynie metalowych opakowań po produktach żywnościowych.

DZIAŁ VIII

Wymagania dotyczące prowadzenia procesów przetwarzania odpadów

Rozdział 1

Składowanie odpadów

wRozdział 1 w dziale VIII n.u.o. obejmujący art. 103-154 dotyczy składowania odpadów. Większość przepisów w nim zawartych jest podobna do tych w s.u.o., ale są też istotne zmiany i nowości. Resort środowiska 19 czerwca 2013 r. zamieścił na swojej stronie internetowej wyjaśnienia dotyczące tych przepisów, do których są poniżej odniesienia.

wW celu usystematyzowania rodzajów instalacji do składowania odpadów wprowadzono przepis, że odpady składuje się:

- na składowisku odpadów,

w przez które rozumie się obiekt budowlany przeznaczony do składowania odpadów (art. 3 ust. 1 pkt 25 n.u.o.), a więc składowisko odpadów jest "instalacją" w rozumieniu art. 3 pkt 6 lit. c ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 z późn. zm.; dalej: p.o.ś.), gdyż jest budowlą (według ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 z późn. zm., budowla to obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury) i jego eksploatacja może spowodować emisję,

w przy czym do składowania odpadów na składowisku odpadów stosuje się przepisy n.u.o., w szczególności art. 104-154;

- w podziemnym składowisku odpadów,

w przez które rozumie się część górotworu, w tym podziemne wyrobisko górnicze, wykorzystywaną w celu unieszkodliwiania odpadów przez ich składowanie (art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, Dz.U. nr 163, poz. 981 z późn. zm.; dalej: p.g.g.),

w przy czym do podziemnego składowania odpadów stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, 106, art. 107 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 108, 119, 120, art. 121 ust. 1, art. 128 pkt 3, art. 129, art. 130 ust. 1, art. 134 pkt 3 i 4, art. 135 ust. 2 i 3 oraz art. 137 ust. 1 n.u.o. (art. 127 p.g.g.);

- w obiekcie unieszkodliwiania odpadów wydobywczych,

w przez który rozumie się obiekt przeznaczony do składowania odpadów wydobywczych w formie stałej, ciekłej, w roztworze lub zawiesinie, w tym hałdy i stawy osadowe, obejmujący tamy lub inne konstrukcje służące do powstrzymywania, zatrzymywania, ograniczania lub umacniania takiego obiektu - oprócz wyrobisk górniczych wypełnianych odpadami wydobywczymi w celach rekultywacyjnych i technologicznych (art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych - t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1136; dalej: u.o.w.),

w przy czym do składowania odpadów wydobywczych w obiekcie unieszkodliwiania odpadów wydobywczych nie stosuje się rozdziału 1 działu VIII n.u.o. (art. 1 ust. 3 u.o.w.).

wSkładowanie odpadów to szczególna forma procesu unieszkodliwiania odpadów, który tak jak proces odzysku odpadów nazywany jest według n.u.o. przetwarzaniem odpadów. Załącznik nr 2 do n.u.o. zawiera wykaz procesów unieszkodliwiania nieco odbiegający od tego w s.u.o., m.in.:

- D1 - "Składowanie w gruncie lub na powierzchni ziemi (np. składowiska itp.)" zamiast nazwanego w s.u.o. "Składowanie na składowiskach odpadów obojętnych";

- D5 - "Składowanie na składowiskach w sposób celowo zaprojektowany (np. umieszczanie w uszczelnionych oddzielnych komorach, przykrytych i izolowanych od siebie wzajemnie i od środowiska itd.)" zamiast nazwanego w s.u.o. "Składowanie na składowiskach odpadów niebezpiecznych lub na składowiskach odpadów innych niż niebezpieczne";

- D12 - "Trwałe składowanie" (np. umieszczanie pojemników w kopalniach itd.) zamiast nazwanego w s.u.o. "Składowanie odpadów w pojemnikach w ziemi (np. w kopalni)".

Przy czym:

- według hierarchii postępowania z odpadami (art. 17-18 n.u.o.) składować można wyłącznie te odpady, z których uprzednio wysegregowano odpady nadające się do odzysku i których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych lub nie jest uzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych; naruszenie tej hierarchii grozi wstrzymaniem takiej działalności w drodze decyzji wydanej przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (dalej: WIOŚ);

- składowanie odpadów ulegających biodegradacji na składowisku odpadów nie jest traktowane jako recykling organiczny, lecz jako unieszkodliwianie odpadów (art. 18 ust. 4 n.u.o.);

- odpady przeznaczone do składowania mogą być magazynowane wyłącznie w celu zebrania odpowiedniej ilości tych odpadów do transportu na składowisko odpadów, nie dłużej jednak niż przez rok (art. 25 ust. 5 n.u.o.).

wTak jak dotychczas, według n.u.o. składowiska odpadów dzieli się na:

- składowiska odpadów niebezpiecznych,

- składowiska odpadów obojętnych,

- składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne.

Przy czym:

- odpady niebezpieczne to według art. 3 ust. 4 n.u.o. odpady wykazujące co najmniej jedną spośród właściwości niebezpiecznych określonych w załączniku nr 3 do n.u.o., a więc te zakwalifikowane w katalogu odpadów (Dz.U. z 2001 r. nr 112, poz. 1206) jako odpady niebezpieczne poprzez oznakowanie indeksem górnym w postaci gwiazdki "*" przy kodzie rodzaju odpadów;

- odpady obojętne to według art. 3 ust. 3 pkt 9 n.u.o. odpady, które nie ulegają istotnym przemianom fizycznym, chemicznym lub biologicznym; są nierozpuszczalne, nie wchodzą w reakcje fizyczne ani chemiczne, nie powodują zanieczyszczenia środowiska lub zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi, nie ulegają biodegradacji i nie wpływają niekorzystnie na materię, z którą się kontaktują; ogólna zawartość zanieczyszczeń w tych odpadach oraz zdolność do ich wymywania, a także negatywne oddziaływanie na środowisko odcieku są nieznaczne, a w szczególności nie stanowią zagrożenia dla jakości wód powierzchniowych, wód podziemnych, gleby i ziemi.

Informacje o wszystkich składowiskach odpadów według art. 79 ust. 2 n.u.o. gromadzone będą w BDO, z podziałem na informacje o:

- składowiskach w fazie eksploatacyjnej i poeksploatacyjnej,

- zamkniętych składowiskach odpadów w trakcie monitoringu,

- zamkniętych składowiskach odpadów, dla których został zakończony monitoring,

- współrzędnych położenia granic obszaru składowisk,

- rodzajach składowanych odpadów,

- składowiskach odpadów, na których są składowane odpady zawierające azbest,

- wydzielonych częściach na terenie składowisk zaliczonych do składowisk innych niż niebezpieczne i obojętne, przeznaczonych do składowania wyłącznie odpadów zawierających azbest.

wSkładowisko jest obiektem budowlanym przeznaczonym do składowania odpadów, a więc z definicji nie może służyć do magazynowania odpadów albo ich zbierania. W związku z tym, że w praktyce nie rozdzielano tych pojęć, to w n.u.o. wprowadzono wyraźny przepis zakazujący magazynowania odpadów i zbierania odpadów na składowisku odpadów. Według wyjaśnień resortu środowiska przepis ten został wprowadzony ze względu na konieczność zapobieżenia takim praktykom, ale zakaz ten dotyczy jedynie kwater, a nie terenu poza kwaterami (wokół składowiska). Nie jest to więc nowy zakaz, gdyż wynika z dotychczasowej i obecnej definicji składowiska.

Zakaz ten powinien być uwzględniany przy wydawaniu zezwolenia na zbieranie odpadów i wszelkich decyzji związanych z gospodarką odpadami na terenie nieruchomości, na której zlokalizowane jest składowiska odpadów, w których należy określić miejsce i sposób magazynowania odpadów oraz rodzaj magazynowanych odpadów.

wNa składowisku odpadów (tzn. na kwaterach) jest też zakaz przetwarzania odpadów w inny sposób niż unieszkodliwianie odpadów poprzez ich składowanie. Wyjątkowo, w przypadkach określonych w rozporządzeniu ministra środowiska z 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz.U. poz. 523), można na składowisku wykorzystywać odpady (proces odzysku odpadów w instalacji) do:

- wykonania warstwy izolacyjnej,

- budowy tymczasowych dróg dojazdowych,

- budowy skarp, w tym obwałowań, kształtowania korony składowiska,

- porządkowania i zabezpieczenia przed erozją wodną i wietrzną skarp i powierzchni korony,

- rekultywacji składowiska odpadów lub jego wydzielonej części, wykonywania okrywy rekultywacyjnej (biologicznej).

Przy czym odpady przeznaczone do składowania na składowisku odpadów muszą być określone w pozwoleniu na budowę tego składowiska. Z kolei odpady przeznaczone do składowania oraz odpady, które mogą zostać użyte na danym składowisku odpadów, zamiast innych materiałów, w fazie eksploatacyjnej i poeksploatacyjnej, oraz sposób ich użycia muszą zostać określone w instrukcji prowadzenia składowiska odpadów, a także w pozwoleniu zintegrowanym albo zezwoleniu na przetwarzanie odpadów wydanym zarządzającemu składowiskiem odpadów.

wZakazy dotyczące składowania odpadów określa art. 122 n.u.o.

wOdpady przed umieszczeniem w kwaterze składowiska odpadów trzeba tak przekształcić (fizycznie - włącznie z segregacją, chemicznie, termicznie lub biologicznie), aby:

- ograniczyć zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi,

- ograniczyć zagrożenia dla środowiska (w szczególności wskutek emisji do powietrza, gleby, wód powierzchniowych i gruntowych),

- ograniczyć ilości lub objętości składowanych odpadów,

- ułatwić postępowanie z odpadami,

- ułatwić prowadzenie odzysku (w przypadku późniejszego wydobywania odpadów ze składowiska).

Przy czym według wyjaśnień resortu środowiska: "składowanie zmieszanych odpadów komunalnych (po uprzednio wysegregowaniu odpadów nadających się do recyklingu, co może być również zapewnione przez selektywne zbieranie u źródła) na składowisku, które ma ważną decyzję pozwalającą na składowanie takich odpadów i zostało wyznaczone jako instalacja zastępcza - jest dopuszczalne".

wJeżeli cele te nie zostałyby osiągnięte, to nie jest wymagane przekształcanie odpadów przed składowaniem. Nie trzeba też przed składowaniem przekształcać odpadów obojętnych.

wPodobnie jak dotychczas, odpady niebezpieczne mogą być składowane wyłącznie:

- na składowisku odpadów niebezpiecznych,

- na wydzielonych częściach składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne (spełniających wymagania określone dla składowiska odpadów niebezpiecznych), ale tylko w przypadku stałych odpadów niebezpiecznych.

Przy czym na składowiskach odpadów niebezpiecznych i na takich wydzielonych częściach składowisk nie można składować innych odpadów.

wSkładowisko odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne przeznaczone może być do składowania:

- odpadów komunalnych,

- odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne,

- stałych odpadów niebezpiecznych,

- odpadów powstałych w wyniku przekształcenia odpadów niebezpiecznych.

Przy czym w dwóch ostatnich przypadkach:

- odpady te muszą spełniać kryteria dopuszczenia do składowania na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, które określi nowe rozporządzenie, a do czasu jego wydania i wejścia w życie, ale maksymalnie do 23 stycznia 2015 r., warunki te na podstawie przepisu przejściowego art. 250 ust. 1 n.u.o. określa dotychczasowe rozporządzenie ministra gospodarki z 8 stycznia 2013 r. w sprawie kryteriów oraz procedur dopuszczania odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu (Dz.U. poz. 38);

- odpady te nie mogą być składowane na wydzielonych częściach takiego składowiska przeznaczonych do składowania ulegających biodegradacji odpadów innych niż niebezpieczne.

Należy mieć przy tym na uwadze, że według definicji art. 3 ust. 1 pkt 7 n.u.o.:

- przez odpady komunalne rozumie się odpady powstające w gospodarstwach domowych, z wyłączeniem pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych;

- zmieszane odpady komunalne pozostają zmieszanymi odpadami komunalnymi, nawet jeżeli zostały poddane czynności przetwarzania odpadów, która nie zmieniła w sposób znaczący ich właściwości.

wSkładowisko odpadów obojętnych przeznaczone jest do składowania wyłącznie odpadów obojętnych. Nie można więc na nim wydzielać części do składowania innych odpadów.

wW n.u.o. wyraźnie zostało doprecyzowane, że dane odpady mogą być dopuszczone do składowania na składowisku odpadów przez zarządzającego składowiskiem odpadów wyłącznie wtedy, gdy:

- przed przekazaniem odpadów dostarczono mu następujące dokumenty ewidencyjne:

w podstawową charakterystykę odpadów sporządzoną dla tych odpadów,

w podstawową charakterystykę odpadów sporządzoną dla tych odpadów,

w testy zgodności (o ile według art. 113 są wymagane) przeprowadzone w celu potwierdzenia informacji zawartych w podstawowej charakterystyce dla tych odpadów,

- dokonał weryfikacji odpadów polegającej na oględzinach przed i po ich rozładunku oraz sprawdzeniu zgodności z informacjami zawartymi w podstawowej charakterystyce tych odpadów,

- odpady spełniają kryteria dopuszczenia odpadów do składowania na składowisku odpadów określone w rozporządzeniu (obecnie - Dz.U. z 2013 r. poz. 38).

wProcedury te zostały przeniesione do ustawy z dotychczasowego rozporządzenia. Nieprzestrzeganie ich grozi zarządzającemu składowiskiem odpadów karą aresztu albo grzywny (art. 189 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 n.u.o.).

wPodstawowa charakterystyka odpadów, tak jak dotychczas, jest jednym z dodatkowych dokumentów ewidencyjnych w przypadku odpadów przekazywanych do składowania na składowisko odpadów. Sporządza ją:

- w przypadku odpadów komunalnych - podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości (o którym mowa w ustawie z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 391 z późn. zm.),

- w pozostałych przypadkach - wytwórca lub inny posiadacz odpadów (odpowiedzialny za gospodarowanie odpadami).

wNie było i nie ma wzoru dla sporządzenia podstawowej charakterystyki odpadów, ale art. 110 ust. 2 n.u.o. określa, podobne jak dotychczas, informacje, jakie powinna zawierać, a mianowicie:

- dane podmiotu (imię i nazwisko lub nazwa oraz adres zamieszkania lub siedziby),

- rodzaj odpadów,

- krótki opis procesu wytwarzania odpadów uwzględniający podstawowe użyte surowce i wytworzone produkty,

- oświadczenie, że nie są to odpady wymienione w art. 122 ust. 1 n.u.o. objęte zakazem składowania,

- opis zastosowanego procesu przetwarzania i segregowania odpadów lub oświadczenie o przyczynie, dla której te działania nie zostały wykonane,

- opis koloru, postaci fizycznej oraz zapachu odpadów,

- wykaz właściwości wymienionych w załączniku nr 3 do n.u.o. powodujących, że odpady są odpadami niebezpiecznymi, w odniesieniu do tych odpadów, które mogą zostać przekwalifikowane na odpady inne niż niebezpieczne zgodnie z art. 7 i art. 8 n.u.o.,

- wskazanie, po przeprowadzeniu badań laboratoryjnych potwierdzających spełnienie kryteriów dopuszczenia do składowania określonych w rozporządzeniu (obecnie - Dz.U. z 2013 r. poz. 38), właściwego do składowania typu składowiska odpadów,

- oświadczenie o braku możliwości odzysku, w tym recyklingu odpadów,

- podanie częstotliwości przeprowadzania testów zgodności,

- dodatkowe informacje, jeżeli są istotne dla eksploatacji danego typu składowiska odpadów, dotyczące fizykochemicznego składu oraz podatności odpadów na wymywanie, a także zachowania środków ostrożności na składowisku odpadów.

wTak jak dotychczas, nie trzeba sporządzać podstawowej charakterystyki odpadów, gdy w pozwoleniu zintegrowanym albo pozwoleniu na wytwarzanie odpadów zawarte są wszystkie informacje, jakie się w niej podaje. Jeżeli ich tam nie ma, to wymagane jest sporządzenie podstawowej charakterystyki odpadów w zakresie ograniczonym do elementów brakujących w decyzji informacji.

wNowością jest przepis określający, że wyjątkowo, gdy odpady pochodzą od jednego wytwórcy odpadów i stanowią jeden strumień odpadów, to podstawową charakterystykę odpadów sporządza się bez przeprowadzenia badań laboratoryjnych potwierdzających spełnienie kryteriów dopuszczenia do składowania określonych w rozporządzeniu (obecnie Dz.U. z 2013 r. poz. 38). Dotyczy to jednak tylko odpadów:

- komunalnych (z tym że za jeden strumień odpadów uznaje się odpady pochodzące z jednego regionu gospodarki odpadami komunalnymi);

- o--bojętnych, które będą określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 118 n.u.o. (nie są określone w dotychczasowym - Dz.U. z 2013 r. poz. 38);

- dla których wszelkie informacje niezbędne do sporządzenia podstawowej charakterystyki są znane i uzasadnione, zgodnie z wymaganiami dotyczącymi składowania odpadów, określonymi w decyzjach właściwych organów;

- dla których przekazujący odpady do składowania przedstawi zarządzającemu składowiskiem odpadów udokumentowane odpowiednio uzasadnienie, że:

w wykonywanie badań jest niepraktyczne,

w testy zgodności nie mogą zostać wykonane ze względów technicznych,

w właściwe metody badań poszczególnych kryteriów dopuszczenia są niedostępne.

Dla takich odpadów nie trzeba przeprowadzać testów zgodności (art. 113 n.u.o.).

wNowością jest przepis określający, że w przypadku odpadów wytwarzanych regularnie (przez co rozumie się odpady powstające w instalacjach jednego rodzaju pod względem technologicznym, przy zastosowaniu surowców charakterystycznych dla tego procesu technologicznego) podstawowa charakterystyka odpadów musi dodatkowo wskazywać:

- zmiany mogące wystąpić w składzie odpadów,

- zmiany cech charakterystycznych odpadów,

- podatność odpadów na wymywanie ustalane podczas testu wymywania przeprowadzonego dodatkowo na partii odpadów, o ile test jest uzasadniony,

- główne zmieniające się właściwości odpadów.

wNiezależnie od powyższego trzeba sporządzić nową podstawową charakterystykę odpadów, jeżeli w instalacji wprowadzono zmiany:

- związane z zastosowaniem innych surowców, materiałów;

- powodujące zmniejszenie albo zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko.

wDo n.u.o. przeniesiono przepis z dotychczasowego rozporządzenia, że trzeba sporządzić odrębną podstawową charakterystykę odpadów dla przekazywanej na składowisko odpadów każdej partii odpadów wytwarzanych nieregularnie.

Przy czym przez odpady wytwarzane nieregularnie rozumie się odpady:

- powstające w instalacjach i procesach różnego rodzaju,

- których skład nie może zostać jednoznacznie scharakteryzowany,

- w szczególności powstające wskutek wstępnego przetwarzania, mieszania lub innych działań powodujących zmianę charakteru lub składu tych odpadów.

wPrzekazujący odpady do składowania na składowisko odpadów danego typu wskazanego w podstawowej charakterystyce odpadów musi poddać je testowi zgodności, podczas którego sprawdza dopuszczalne graniczne wartości wymywania oraz wybrane parametry charakterystyczne dla danego rodzaju odpadów.

Testy zgodności przeprowadza się dla odpadów wytwarzanych regularnie.

Nie przeprowadza się testów zgodności dla odpadów, dla których na podstawie art. 110 ust. 5 n.u.o. podstawową charakterystykę odpadów sporządza się bez przeprowadzenia badań laboratoryjnych potwierdzających spełnienie kryteriów dopuszczenia do składowania.

wDla odpadów o danej podstawowej charakterystyce odpadów test zgodności powinien być przeprowadzony:

- minimum raz na 12 miesięcy lub częściej, jeżeli wynika to z podstawowej charakterystyki odpadów;

- w przypadku zmian w procesie produkcji (w szczególności dotyczących zmiany użytych surowców lub materiałów).

wJeżeli wynik testu zgodności odbiega od informacji zawartych w podstawowej charakterystyce odpadów, to należy sporządzić nową podstawową charakterystykę odpadów.

wTen, kto przekazuje odpady na składowisko, musi wcześniej dostarczyć zarządzającemu składowiskiem odpadów:

- podstawową charakterystykę odpadów,

- testy zgodności.

w Zarządzający składowiskiem odpadów musi przeprowadzić weryfikację odpadów poprzez:

- oględziny odpadów przed i po rozładunku,

- sprawdzenie zgodności z informacjami zawartymi w podstawowej charakterystyce odpadów.

Przy czym w przypadku składowania odpadów na swoim składowisku przez ich wytwórcę weryfikację można przeprowadzić w miejscu wytwarzania.

wNiedokonanie tej weryfikacji grozi zarządzającemu składowiskiem odpadów karą aresztu albo grzywny (art. 189 ust. 2 pkt 1 n.u.o.).

wDo n.u.o. przeniesiono dotychczasowe obowiązki określone w rozporządzeniu zobowiązujące zarządzającego składowiskiem odpadów do:

- pobierania próbek odpadów dostarczonych do składowania minimum raz w miesiącu,

- przechowywania próbek minimum przez miesiąc.

wNiedopełnienie tych obowiązków grozi zarządzającemu składowiskiem odpadów karą aresztu albo grzywny (art. 189 ust. 2 pkt 2 n.u.o.).

wObowiązki te nie dotyczą odpadów, dla których nie jest wymagane przeprowadzanie badań do sporządzenia podstawowej charakterystyki odpadów (przypadki określa art. 110 ust. 5 n.u.o.), a więc i przeprowadzanie testów zgodności (art. 113 n.u.o.).

wPodstawowa charakterystyka odpadów oraz wyniki testów zgodności są dodatkowymi (poza kartą ewidencji odpadów i kartą przekazania odpadów) dokumentami ewidencji składowanych odpadów na składowisku odpadów. Dokumenty te (tak samo jak według art. 78 n.u.o. dokumenty, na podstawie których sporządzane są roczne sprawozdania do marszałka województwa) powinny być:

- przekazane przez zarządzającego składowiskiem odpadów następnemu zarządzającemu składowiskiem odpadów lub władającemu powierzchnią ziemi,

- przechowywane przez zarządzającego składowiskiem odpadów (w przypadku jego braku - przez władającego powierzchnią ziemi) do czasu zamknięcia składowiska odpadów.

wJednym z warunków dopuszczenia danych odpadów do składowania na składowisku odpadów jest wykazanie poprzez badania laboratoryjne, że spełniają one kryteria dopuszczania takich odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu, określone w rozporządzeniu (obecnie w Dz.U. z 2013 r. poz. 38), obejmujące:

- dopuszczalne graniczne wartości wymywania,

- parametry charakterystyczne dla danego rodzaju odpadów.

wBadania potwierdzające spełnienie kryteriów muszą być wykonane przez laboratorium wymienione w art. 147a p.o.ś.), a więc przez:

- akredytowane laboratorium w rozumieniu ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz.U. z 2010 r. nr 138, poz. 935 z późn. zm.),

- certyfikowaną jednostkę badawczą, o której mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. z 2011 r. nr 63, poz. 322 z późn. zm.), tj. mającą certyfikat Dobrej Praktyki Laboratoryjnej i wpisaną do wykazu jednostek badawczych certyfikowanych w zakresie Dobrej Praktyki Laboratoryjnej,

- własne laboratorium, jeżeli posiadacz odpadu ma certyfikat systemu zarządzania jakością, pod warunkiem że laboratorium to jest również objęte systemem zarządzania jakością.

Przepis art. 147a p.o.ś. będzie doprecyzowany wedle planowanych zmian poprzez wskazanie, że pomiar dotyczy również pobierania próbek.

wNowe rozporządzenie w sprawie dopuszczania odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu określi:

- odpady obojętne, dla których podstawową charakterystykę odpadów sporządza się bez przeprowadzania badań (nowość),

- kryteria dopuszczenia odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu,

- zakres badań niezbędnych do potwierdzenia spełnienia tych kryteriów przez odpady kierowane na składowisko (nowość, według projektu rozporządzenia zakres będzie obejmował: skład chemiczny, wartości wymywania, parametry dodatkowe i cechy charakterystyczne).

Do czasu jego wydania i wejścia w życie, ale maksymalnie do 23 stycznia 2015 r., obowiązuje dotychczasowe rozporządzenie ministra gospodarki z 8 stycznia 2013 r. w sprawie kryteriów oraz procedur dopuszczania odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu (Dz.U. poz. 38).

wDo obowiązków zarządzającego składowiskiem odpadów, przed przyjęciem odpadów do składowania, należy także:

- ustalenie masy odpadów,

- sprawdzenie zgodności odpadów z danymi zawartymi w karcie przekazania odpadów lub (nowość) dokumentach wymaganych przy międzynarodowym przemieszczaniu odpadów,

- sprawdzenie (nowość) pojemników i certyfikatów w przypadku odpadów rtęci metalicznej.

wNiedopełnienie tych obowiązków grozi zarządzającemu składowiskiem odpadów karą aresztu albo grzywny (art. 189 ust. 2 pkt 3-5 n.u.o.).

wZarządzający składowiskiem odpadów musi odmówić przyjęcia odpadów do składowania i zawiadomić niezwłocznie wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (dalej: WIOŚ) o próbie przekazania mu odpadów, gdy stwierdzi niezgodności przyjmowanych odpadów:

- z przekazywanymi mu wraz z odpadami dokumentami, takimi jak:

w podstawowa charakterystyka odpadów,

w karta przekazania odpadów lub dokumenty wymagane przy międzynarodowym przemieszczaniu odpadów,

- z posiadanymi dla składowiska odpadów dokumentami, takimi jak:

w decyzja zatwierdzająca instrukcję prowadzenia składowiska odpadów,

w instrukcja prowadzenia składowiska odpadów,

w pozwolenie zintegrowane lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów.

wTak samo musi postąpić, gdy nie zostaną mu dostarczone testy zgodności, o ile są wymagane, niezwłocznie po ich przeprowadzeniu.

wZa brak odmowy przyjęcia odpadów do składowania w powyższych przypadkach grozi zarządzającemu składowiskiem odpadów kara aresztu albo grzywny (art. 189 ust. 2 pkt 6 n.u.o.).

wDo obowiązku zarządzającego składowiskiem odpadów należy składowanie ich w sposób selektywny, a więc odrębne składowanie odpadów charakteryzujących się takimi samymi właściwościami i takimi samymi cechami. Powinien przy tym mieć na uwadze:

- uniknięcie szkodliwych dla środowiska reakcji pomiędzy składnikami tych odpadów,

- możliwość dalszego wykorzystania odpadów (po wydobyciu ich w przyszłości ze składowiska),

- rekultywację i ponowne zagospodarowanie terenu składowiska odpadów.

wW rozporządzeniu zostaną określone rodzaje odpadów, które mogą być składowane w sposób nieselektywny, jeżeli w wyniku takiego składowania nie nastąpi zwiększenie negatywnego oddziaływania tych odpadów na środowisko. Na podstawie przepisu przejściowego art. 250 ust. 1 n.u.o. do czasu wydania i wejścia w życie nowego, ale maksymalnie do 23 stycznia 2015 r., obowiązuje dotychczasowe rozporządzenie ministra gospodarki z 30 października 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów, które mogą być składowane w sposób nieselektywny (Dz.U. nr 191, poz. 1595).

wBrak zapewnienia selektywnego składowania odpadów grozi zarządzającemu składowiskiem odpadów karą aresztu albo grzywny (art. 189 ust. 2 pkt 7 n.u.o.).

wArtykuł 122 n.u.o., podobnie jak dotychczas art. 55 s.u.o., określa zakazy dotyczące składowania odpadów na składowisku odpadów i poza nim.

wOdpady, których składowanie na składowisku odpadów jest zakazane, to:

- występujące w postaci ciekłej, w tym uwodnione, o zawartości wody powyżej 95 proc. masy całkowitej (zakaz nie dotyczy szlamów, dla których jednak brak jest legalnej definicji);

- o właściwościach:

w wybuchowych,

w żrących,

w utleniających,

w wysoce łatwopalnych lub łatwopalnych;

- zakaźnych:

w medycznych,

w weterynaryjnych;

- które nie są zidentyfikowane lub są nowe, ale których oddziaływanie na środowisko jest nieznane, a powstały w wyniku:

w badań naukowych,

w prac rozwojowych,

w działalności dydaktycznej;

- opon i ich części (zakaz nie dotyczy opon rowerowych i opon o średnicy zewnętrznej powyżej 1,4 m);

- ulegających biodegradacji selektywnie zebranych (zgodnie z definicjami z art. 3 ust. 1 n.u.o. dotyczy to selektywnie zebranego strumienia odpadów charakteryzujących się tym, że ulegają rozkładowi tlenowemu lub beztlenowemu przy udziale mikroorganizmów; w ich skład wchodzą bioodpady, a z kolei w skład bioodpadów wchodzą odpady zdefiniowane jako odpady zielone);

- określonych w przepisach odrębnych.

wTrzeba mieć na względzie, że w podstawowej charakterystyce odpadów przekazywanych do składowania na składowisku odpadów według art. 110 ust. 2 n.u.o. musi się znaleźć m.in. oświadczenie, że nie są to odpady wymienione w art. 122 ust. 1 n.u.o. (a więc powyżej) objęte zakazem składowania.

wNależy zwrócić uwagę, że powyższy zakaz składowania odpadów na składowisku odpadów nie obejmuje już odpadów palnych selektywnie zebranych. Taki zakaz wprowadzony był w art. 55 ust. 1 pkt 7a s.u.o. i obowiązywał od 2011 roku. Nie było definicji odpadów palnych, co powodowało trudności interpretacyjne. Obecny brak takiego ustawowego zakazu nie oznacza całkowitej rezygnacji z tego ograniczenia. W załączniku nr 4 do obowiązującego nadal dotychczasowego rozporządzenia (Dz.U. z 2013 r. poz. 38) określone są bowiem kryteria dopuszczania odpadów o kodach 19 08 05, 19 08 12, 19 08 14, 19 12 12 oraz z grupy 20 do składowania na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne - są to wartości graniczne dla trzech parametrów:

- ogólny węgiel organiczny (TOC) - 5 proc. suchej masy,

- strata przy prażeniu (LOI) - 8 proc. suchej masy,

- ciepło spalania - maksimum 6 MJ/kg suchej masy.

Tak określone parametry w znacznym stopniu ograniczą składowanie odpadów palnych. Z tym że załącznik nr 4 miał wejść w życie 1 stycznia 2016 r., ale nie zdąży, gdyż obecne rozporządzenie może obowiązywać do czasu wydania na podstawie art. 118 n.u.o. nowego rozporządzenia i wejścia jego w życie, lecz maksymalnie do 23 stycznia 2015 r. Trzeba jednak brać pod uwagę możliwość przeniesienia tych ograniczeń do nowego rozporządzenia.

wPrzepisy odrębne, które zakazują składowania określonych odpadów na składowisku odpadów (art. 122 ust. 1 pkt 7 n.u.o.), wynikają z innych ustaw, m.in. takich jak:

- ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową (Dz.U. nr 121, poz. 1263 z późn. zm.) - art. 10 zakazuje składowania urządzeń klimatyzacyjnych, chłodniczych lub gaśniczych zawierających substancje kontrolowane i będących odpadami oraz wszelkich urządzeń będących odpadami, zawierających substancje kontrolowane jako rozpuszczalniki, a także odpadów zawierających substancje kontrolowane, wytworzonych w procesie demontażu tych urządzeń, a podmiot prowadzący składowisko odpadów zobowiązuje do odmowy przyjęcia na składowisko tych odpadów;

- ustawa z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1162) - art. 18 zobowiązuje właściciela pojazdu wycofanego z eksploatacji do przekazania go wyłącznie do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, a art. 35 zobowiązuje przedsiębiorcę prowadzącego punkt zbierania pojazdów do przekazania wszystkich zebranych pojazdów wycofanych z eksploatacji do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu, z którym zawarł umowę;

- ustawa z 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1155) - art. 36 zabrania umieszczania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego łącznie z innymi odpadami, a art. 38 zobowiązuje zbierającego zużyty sprzęt do przekazania go prowadzącemu zakład przetwarzania wpisanemu do rejestru;

- ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz.U. nr 79, poz. 666 z późn. zm.) - art. 16 zakazuje unieszkodliwiania zużytych baterii i zużytych akumulatorów przez ich składowanie na składowisku odpadów.

wPonadto, tak jak dotychczas, poza zakazem składowania wymienionych powyżej odpadów na składowisku, art. 122 ust. 2 n.u.o. zakazuje składowania odpadów:

- w śródlądowych wodach powierzchniowych i podziemnych,

- w polskich obszarach morskich,

- w przypadkach określonych w przepisach odrębnych.

Przypadki określone w przepisach odrębnych, zakazujące składowania odpadów po myśli art. 122 ust. 2 n.u.o., to przepisy wynikające z innych ustaw, m.in. takich jak:

- ustawa z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.; dalej: p.w.) - art. 40 zabrania wprowadzania odpadów do wód i składowania odpadów na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią, art. 53 zakazuje na terenie ochrony bezpośredniej ujęć wód podziemnych oraz powierzchniowych użytkowania gruntów do celów niezwiązanych z eksploatacją ujęcia wody (za nieprzestrzeganie zakazów grozi kara grzywny z art. 194);

- ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 627 z późn. zm.) - art. 15 zabrania w parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody niszczenia gleby lub zmiany przeznaczenia i użytkowania gruntów (za nieprzestrzeganie zakazów grozi kara aresztu albo grzywny z art. 127);

- ustawa z 28 września 1991 r. o lasach (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 12, poz. 59 z późn. zm.) - art. 30 zabrania w lasach zanieczyszczania gleby i wód oraz zaśmiecania.

Ponadto przewidziane są sankcje w innych ustawach, m.in. takich jak:

- kodeks karny (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.) - art. 183 przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 dla tego, kto wbrew przepisom składuje odpady w takich warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach;

- p.o.ś. - art. 293 ust. 3 zobowiązuje do poniesienia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska w wysokości 0,7 jednostkowej stawki opłaty za składowanie, za każdą dobę - za składowanie odpadów:

w w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym;

- p.o.ś. - art. 293 ust. 4 zobowiązuje do poniesienia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska w wysokości 1,0 jednostkowej stawki opłaty za składowanie, za każdą dobę - w przypadku pozbycia się odpadów:

w nad brzegami zbiorników wodnych, w szczególności w strefach ochronnych ujęć wód i na terenach wypływu wód z warstw wodonośnych,

w na terenach parków narodowych i rezerwatów przyrody,

w na terenach leśnych,

w na terenach uzdrowiskowych,

w na terenach rekreacyjno-wypoczynkowych;

- p.o.ś. - art. 293 ust. 5 zobowiązuje do poniesienia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska w wysokości 100-krotnej jednostkowej stawki opłaty za składowanie - w przypadku pozbycia się odpadów:

w do śródlądowych wód powierzchniowych i podziemnych,

w do morskich wód wewnętrznych lub wód morza terytorialnego.

wTak jak dotychczas, art. 122 ust. 3 n.u.o. zakazuje, aby w celu spełnienia kryteriów dopuszczenia odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu określonych w rozporządzeniu (obecnie - Dz.U. z 2013 r. poz. 38) odpady kierowane do składowania były:

- rozcieńczane,

- mieszane z innymi odpadami,

- mieszane z innymi substancjami lub przedmiotami.

W przypadku naruszenia tego zakazu WIOŚ nałoży administracyjną karę pieniężną w wysokości od 1000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 n.u.o.).

wW n.u.o. zdefiniowano pojęcie faz dla okresu przygotowania do budowy, budowy oraz prowadzenia składowiska odpadów inaczej, niż to było w wydanym na podstawie s.u.o. rozporządzeniu ministra środowiska z 9 grudnia 2002 r. w sprawie zakresu, czasu, sposobu oraz warunków prowadzenia monitoringu składowisk odpadów (Dz.U. nr 220, poz. 1858 z późn. zm.), a mianowicie:

- faza przedeksploatacyjna - to okres poprzedzający uzyskanie pierwszej ostatecznej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów (według rozporządzenia wydanego na podstawie s.u.o. było: okres do dnia uzyskania pozwolenia na użytkowanie składowiska odpadów);

- faza eksploatacyjna - to okres od dnia uzyskania pierwszej ostatecznej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów do dnia zakończenia rekultywacji składowiska odpadów, który jest równocześnie dniem zamknięcia tego składowiska (według rozporządzenia wydanego na podstawie s.u.o. było: okres od dnia uzyskania pozwolenia na użytkowanie składowiska odpadów do dnia uzyskania zgody na zamknięcie składowiska odpadów, a według art. 54 ust. 7 pkt 2 s.u.o. data zaprzestania przyjmowania odpadów do składowania na składowisku odpadów stanowiła datę zamknięcia składowiska);

- faza poeksploatacyjna - to okres 30 lat liczony od dnia zakończenia rekultywacji składowiska odpadów (według rozporządzenia wydanego na podstawie s.u.o. było: okres 30 lat, licząc od dnia uzyskania decyzji o zamknięciu składowiska odpadów).

wJak widać, zmiany w tych definicjach faz dla składowiska odpadów są istotne. Skutkuje to m.in. tym, że faza eksploatacyjna jest wydłużona o okres od dnia zaprzestania przyjmowania odpadów do składowania do dnia zakończenia rekultywacji składowiska odpadów, a tym samym dla fazy eksploatacyjnej wydłużony jest okres wymaganego monitoringu, a rozpoczęcie monitoringu w fazie poeksploatacyjnej jest przesunięte z dnia zaprzestania przyjmowania odpadów do składowania na dzień zakończenia rekultywacji składowiska odpadów i dopiero od tego dnia liczy się okres 30 lat wymaganego monitoringu dla tej fazy.

W związku z wydłużeniem fazy eksploatacyjnej należy zwrócić uwagę na problem decyzji administracyjnych wymaganych w art. 180 p.o.ś. w związku z eksploatacją instalacji, gdyż składowisko jest budowlą i jako, że jego eksploatacja może spowodować emisję, to spełnia definicję instalacji z art. 3 pkt 6 p.o.ś. Wątpliwości budzi, czy w związku z tym z chwilą zaprzestania przyjmowania odpadów do składowania na składowisku wymagane teraz będzie według obecnych przepisów pozwolenie zintegrowane również w okresie prowadzenia rekultywacji składowiska.

Pewne natomiast jest, że wykorzystywanie odpadów w procesie rekultywacji teraz należy traktować jako odzysk w instalacji, a więc inaczej niż było według s.u.o. - jako odzysk poza instalacją.

wW nowym rozporządzeniu ministra środowiska z 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz.U. poz. 523) zostały określone:

- szczegółowe wymagania dotyczące lokalizacji, budowy i prowadzenia składowisk odpadów, jakim odpowiadają poszczególne typy składowisk odpadów;

- zakres, czas i częstotliwość oraz sposób i warunki prowadzenia monitoringu składowiska odpadów.

Rozporządzenie to obejmuje zagadnienia regulowane dotychczas przez dwa odrębne rozporządzenia. Niektórych wymagań tego nowego rozporządzenia nie stosuje się do składowisk odpadów, dla których warunki zabudowy i zagospodarowania terenu ustalono przed 25 kwietnia 2003 r. i budowę rozpoczęto przed 12 marca 2010 r.

wLokalizacja, budowa oraz prowadzenie składowiska odpadów musi spełniać wymagania powyższego rozporządzenia, przy tym zapewnić, aby składowanie odpadów było bezpieczne dla życia i zdrowia ludzi oraz dla środowiska. Przede wszystkim wymagane jest zapobieganie zanieczyszczeniu wód, gleby i ziemi oraz powietrza.

wWprowadzono definicję prowadzenia składowiska odpadów - są to wszystkie działania dotyczące funkcjonowania składowiska odpadów, w tym monitoring składowiska odpadów, podejmowane w fazie:

- eksploatacyjnej,

- poeksploatacyjnej.

wW przepisie tym określono, że składowisko odpadów prowadzi zarządzający składowiskiem odpadów, który obowiązany jest:

- posiadać, co stanowi nowość, tytuł prawny do całej nieruchomości, na której znajduje się składowisko odpadów, wraz ze wszystkimi instalacjami i urządzeniami związanymi z prowadzeniem tego składowiska, w okresie obejmującym fazę eksploatacyjną i poeksploatacyjną;

- prowadzić monitoring składowiska odpadów w fazie przedeksploatacyjnej, eksploatacyjnej i poeksploatacyjnej, w zakresie określonym w powyższym rozporządzeniu;

- przekazywać wyniki monitoringu składowiska odpadów do WIOŚ w terminie do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego po zakończeniu roku, którego te wyniki dotyczą.

wPrzy czym według art. 3 pkt 41 p.o.ś. przez tytuł prawny rozumie się prawo własności, użytkowanie wieczyste, trwały zarząd, ograniczone prawo rzeczowe (np. użytkowanie, służebność) albo stosunek zobowiązaniowy (np. dzierżawa, użyczenie, najem).

Według uzasadnienia do projektu n.u.o.: "Nałożenie obowiązku posiadania tytułu prawnego do całej nieruchomości oraz urządzeń ma na celu uniknięcie sytuacji, w której różne podmioty zarządzają np. składowiskiem odpadów i instalacją np. do odgazowania składowiska, a w rezultacie tego powstają trudności w egzekwowaniu przepisów obowiązującego prawa oraz warunków prowadzenia działalności określonych w prawomocnych decyzjach administracyjnych. Zarządzający składowiskiem odpadów ponosi bowiem odpowiedzialność za całokształt działalności składowiska odpadów". Artykuł 135 n.u.o. wyraźnie wskazuje na taką odpowiedzialność.

Z kolei według przepisu przejściowego art. 241 n.u.o. zarządzający istniejącym 23 stycznia 2013 r. składowiskiem odpadów i nieposiadający w tym dniu tytułu prawnego do całej nieruchomości, na której znajduje się składowisko odpadów, wraz ze wszystkimi instalacjami i urządzeniami związanymi z prowadzeniem tego składowiska, jest obowiązany utrzymać dotychczas posiadany tytuł prawny, co najmniej w takim samym zakresie, do zakończenia fazy poeksploatacyjnej. Co najmniej w takim samym zakresie i na taki okres tytuł prawny musi posiadać podmiot, który przejmie składowisko od takiego zarządzającego składowiskiem odpadów.

wZa brak prowadzenia monitoringu składowiska odpadów oraz za nieprzekazywanie wyników do WIOŚ grozi zarządzającemu składowiskiem odpadów kara aresztu albo grzywny (art. 189 ust. 2 pkt 8 n.u.o.).

wTak jak dotychczas, w związku z prowadzeniem składowiska odpadów wymagane jest ustanowienie zabezpieczenia roszczeń z tytułu wystąpienia negatywnych skutków w środowisku oraz szkód w środowisku w rozumieniu ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. nr 75, poz. 493 z późn. zm.; dalej: u.z.s.) w fazie eksploatacyjnej i poeksploatacyjnej.

Dotychczas ustanowienie zabezpieczenia roszczeń było w pozwoleniu na budowę składowiska odpadów, natomiast według n.u.o. - w decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, a zarządzający składowiskiem odpadów jest obowiązany we wniosku o tę decyzję podać proponowaną formę i wysokość zabezpieczenia roszczeń (art. 129 i 130 n.u.o.).

wZabezpieczenie roszczeń może mieć formę:

- depozytu - należy wpłacić na odrębny rachunek bankowy wskazany przez organ wydający ww. decyzję;

- gwarancji bankowej - należy złożyć do organu wydającego ww. decyzję;

- gwarancji ubezpieczeniowej - należy złożyć do organu wydającego ww. decyzję;

- polisy ubezpieczeniowej - należy złożyć do organu wydającego ww. decyzję.

Przy czym gwarancja bankowa, gwarancja ubezpieczeniowa lub polisa ubezpieczeniowa powinna stwierdzać, że bank lub firma ubezpieczeniowa przekaże środki z zabezpieczenia na rzecz organu, który określi ich wysokość w decyzji, o ile zarządzający składowiskiem odpadów na własny koszt nie dokona usunięcia wystąpienia negatywnych skutków w środowisku lub szkód w środowisku.

wZarządzający składowiskiem odpadów może złożyć wniosek o zwrot ustanowionego zabezpieczenia roszczeń, ale dopiero po uzyskaniu decyzji o wygaśnięciu decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, o którą może wystepować dopiero po zakończeniu fazy poeksploatacyjnej, a więc po 30 latach od zakończenia rekultywacji składowiska (art. 129 ust. 7 i art. 131 ust. 3 n.u.o.).

wWedług przepisu przejściowego art. 239 n.u.o. ustanowione przed 23 stycznia 2013 r. zabezpieczenia roszczeń dla istniejących składowisk odpadów stają się zabezpieczeniami roszczeń, o których mowa w art. 125 ust. 1 n.u.o., a więc nie jest wymagana żadna ich zmiana, a ich zwrot możliwy jest według nowych przepisów po fazie poeksploatacyjnej, a nie jak było według art. 54 ust. 15 s.u.o. po wykonaniu obowiązków określonych w decyzji o zgodzie na zamknięcie składowiska.

wWyznaczenie lokalizacji składowiska odpadów wymaga zgody:

- dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej - w zakresie związanym z ochroną wód;

- organów administracji lotniczej - w przypadku lokalizacji w pobliżu lotnisk;

- wojewódzkiego konserwatora zabytków - w przypadku lokalizacji w pobliżu obiektów zabytkowych lub na terenie z zabytkami archeologicznymi;

- dyrektora urzędu morskiego - w przypadku lokalizacji w obszarze pasa nadbrzeżnego oraz portów i przystani morskich.

wWedług art. 4 ust. 2 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 647 z późn. zm.) w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, przy czym:

- w decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego - ustala się lokalizację inwestycji celu publicznego,

- w decyzji o warunkach zabudowy - ustala się sposób zagospodarowania terenu i warunki zabudowy dla innych inwestycji.

Z kolei według art. 52 i 64 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wnioski o wydanie powyższych decyzji w przypadku lokalizacji składowiska odpadów powinny dodatkowo zawierać:

- docelową rzędną składowiska odpadów,

- roczną i całkowitą ilość składowanych odpadów oraz rodzaje składowanych odpadów,

- sposób gromadzenia, oczyszczania i odprowadzania ścieków,

- sposób gromadzenia, oczyszczania i wykorzystywania lub unieszkodliwiania gazu składowiskowego.

Jednak właściwy organ odmówi wydania tych decyzji, gdy nie będzie ww. zgody.

Odmówi też wydania decyzji, gdy lokalizacja składowiska odpadów narusza przepisy odrębne, np. określone w prawie wodnym czy p.o.ś..

wWniosek o wydanie pozwolenia na budowę składowiska odpadów, oprócz wymagań określonych w prawie budowlanym, musi dodatkowo zawierać zgodnie z art. 127 ust. 1 n.u.o.:

- dane dotyczące inwestora (imię i nazwisko lub nazwa oraz adres zamieszkania lub siedziby), którym nie musi być przyszły zarządzający składowiskiem,

- adres składowiska odpadów,

- rodzaj odpadów przewidzianych do składowania,

- przewidywaną roczną i całkowitą masę składowanych odpadów oraz pojemność składowiska odpadów i jego docelową rzędną (maksymalną wysokości składowania),

- opis terenu składowiska odpadów, w tym charakterystykę geologiczną i hydrogeologiczną,

- opis sposobu zapobiegania zanieczyszczeniu środowiska lub ograniczenia ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko,

- plan dotyczący prowadzenia, w tym zarządzania i monitoringu, składowiska odpadów,

- wytyczne technicznego zamknięcia składowiska odpadów i kierunek jego rekultywacji,

- określenie sposobów zapobiegania awariom i sposobów postępowania w przypadku ich wystąpienia.

Do wniosku trzeba dołączyć oświadczenie o posiadanym tytule prawnym do dysponowania całą nieruchomością, na której będzie zlokalizowane składowisko odpadów wraz ze wszystkimi instalacjami i urządzeniami, związanymi z prowadzeniem tego składowiska odpadów, w okresie obejmującym fazę eksploatacyjną i poeksploatacyjną.

wPozwolenie na budowę składowiska odpadów, oprócz wymagań określonych w prawie budowlanym, powinno określać wymagania zapewniające ochronę życia i zdrowia ludzi, ochronę środowiska oraz ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich, takie jak:

- typ składowiska odpadów,

- warunki techniczne składowiska odpadów,

- rodzaj odpadów przeznaczonych do składowania,

- rodzaj odpadów niebezpiecznych dopuszczonych do składowania na wydzielonej części składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, jeżeli część tego składowiska wydzielono do ich składowania,

- roczna i całkowita masa odpadów dopuszczonych do składowania,

- pojemność składowiska odpadów,

- docelowa rzędna (maksymalna wysokość składowania),

- sposób prowadzenia składowiska odpadów,

- sposób gromadzenia, oczyszczania i odprowadzania odcieków,

- sposób gromadzenia, oczyszczania i wykorzystywania lub unieszkodliwiania gazu składowiskowego,

- sposób, częstotliwość i czas prowadzenia monitoringu składowiska odpadów,

- sposób postępowania w przypadku wystąpienia awarii,

- wytyczne technicznego zamknięcia składowiska odpadów i kierunku jego rekultywacji.

wWłaściwy organ musi odmówić wydania pozwolenia na budowę składowiska odpadów, gdy jego budowa nie jest określona w wojewódzkim planie gospodarki odpadami.

wW n.u.o. wprowadzono wyraźny przepis, że po wybudowaniu składowiska odpadów zarządzający składowiskiem odpadów może rozpocząć działalność polegającą na jego prowadzeniu po uzyskaniu kolejno następujących decyzji:

- pozwolenie zintegrowane albo zezwolenia na przetwarzanie odpadów,

- pozwolenie na użytkowanie składowiska odpadów,

- decyzja zatwierdzająca instrukcję prowadzenia składowiska odpadów.

Jest to więc odmienny przepis od dotychczasowego, gdyż według art. 53 ust. 1 s.u.o. pozwolenie na użytkowanie składowiska odpadów mogło być wydane dopiero po zatwierdzeniu instrukcji eksploatacji składowiska odpadów oraz po przeprowadzeniu kontroli przez WIOŚ.

Tak więc właściwy organ odmawia wydania pozwolenia na użytkowanie, jeżeli zarządzający składowiskiem odpadów nie ma pozwolenia zintegrowanego albo zezwolenia na przetwarzanie odpadów.

Tak samo właściwy organ odmawia wydania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, jeżeli zarządzający składowiskiem odpadów nie ma pozwolenia na użytkowanie oraz pozwolenia zintegrowanego albo zezwolenia na przetwarzanie odpadów.

wPrzy czym według art. 201 p.o.ś. pozwolenia zintegrowanego wymaga prowadzenie instalacji, zwanej IPPC, wymienionej obecnie w rozporządzeniu ministra środowiska z 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz.U. nr 122, poz. 1055), a więc m.in. instalacji do składowania odpadów, z wyłączeniem odpadów obojętnych, o zdolności przyjmowania ponad 10 ton odpadów na dobę lub o całkowitej pojemności ponad 25 000 ton. Jest już projekt nowego rozporządzenia.

W pozwoleniu zintegrowanym określone muszą być m.in. warunki dotyczące unieszkodliwiania odpadów poprzez ich składowanie na składowisku odpadów, a także dotyczące odzysku odpadów, jeżeli odpady wykorzystywane są (zgodnie z rozporządzeniem - Dz.U. z 2013 r. poz. 523) np. do wykonania warstwy izolacyjnej, budowy tymczasowych dróg dojazdowych, budowy skarp, w tym obwałowań, kształtowania korony składowiska, wykonywania okrywy rekultywacyjnej (biologicznej), a także porządkowania i zabezpieczenia przed erozją wodną i wietrzną skarp i powierzchni korony.

Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, że według art. 123 n.u.o. faza eksploatacyjna składowiska odpadów obejmuje, inaczej niż według dotychczasowych przepisów, okres od dnia uzyskania pierwszej ostatecznej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów do dnia zakończenia rekultywacji składowiska odpadów, który jest obecnie dniem zamknięcia składowiska.

Należy mieć na uwadze, że chociaż według art. 180 p.o.ś. pozwolenie zintegrowane wymagane jest dopiero na eksploatację instalacji, to jednak według art. 128 n.u.o. pozwolenie zintegrowane dla składowiska odpadów wymagane jest wcześniej, bo przed uzyskaniem pierwszej ostatecznej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, od której wydania rozpoczyna się faza eksploatacji składowiska.

Wątpliwości budzi, czy z chwilą zaprzestania przyjmowania odpadów do składowania na składowisku i prowadzenia jego rekultywacji wymagane nadal będzie to pozwolenie zintegrowane.

wJeżeli składowisko odpadów nie kwalifikuje się jako instalacja IPPC, to wówczas na jego eksploatację nie jest wymagane pozwolenie zintegrowane, ale według art. 41 n.u.o. zarządzający składowiskiem odpadów musi posiadać zezwolenie na przetwarzanie odpadów obejmujące unieszkodliwianie odpadów poprzez ich składowanie na składowisku odpadów, a także dotyczące powyżej opisanego odzysku odpadów na terenie składowiska.

wTrzeba mieć na uwadze, że według art. 76 p.o.ś. wybudowane składowisko odpadów nie może być oddane do użytkowania, jeżeli nie spełnia następujących wymagań ochrony środowiska:

- wykonanie wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko;

- zastosowanie odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji;

- uzyskanie wymaganych decyzji określających zakres i warunki korzystania ze środowiska (m.in. pozwolenie zintegrowane);

- dotrzymywanie na etapie wymaganych prawem badań i sprawdzeń, wynikających z mocy prawa standardów emisyjnych oraz określonych w pozwoleniu warunków emisji.

wPonadto według art. 55 prawa budowlanego przed przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego, jakim jest składowisko odpadów, należy uzyskać ostateczną decyzję o pozwoleniu na użytkowanie.

wW związku z tym, że art. 124 ust. 3 n.u.o. definiuje, że prowadzenie składowiska odpadów obejmuje wszystkie działania podejmowane w fazie eksploatacyjnej i poeksploatacyjnej dotyczące funkcjonowania składowiska odpadów, to również wprowadzona przez n.u.o. decyzja zatwierdzająca instrukcję prowadzenia składowiska odpadów obejmuje obie fazy: eksploatacyjną i poeksploatacyjną. Decyzja ta wprowadzona została zamiast dotychczasowej decyzji zatwierdzającej instrukcję eksploatacji składowiska odpadów, obejmującej tylko fazę eksploatacyjną.

Według przepisu przejściowego art. 240 ust. 1-4 n.u.o. zarządzający istniejącym przed 23 stycznia 2013 r. składowiskiem odpadów jest obowiązany złożyć do 23 stycznia 2015 r. wniosek o wydanie decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów. Z dniem, w którym ta decyzja stanie się ostateczna, wygaśnie dotychczasowa decyzja zatwierdzająca instrukcję eksploatacji składowiska odpadów. Jeżeli nie złoży w tym terminie wniosku, to stara decyzja wygasa 23 stycznia 2015 r.

Obowiązek uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, według wyjaśnień resortu środowiska, nie dotyczy składowisk odpadów już zamkniętych przed 23 stycznia 2015 r., a więc dla których uzyskano decyzję o zgodzie na zamknięcie składowiska na dotychczasowych zasadach, a będących obecnie w trakcie rekultywacji (według n.u.o. jest to jeszcze faza eksploatacji), albo będących w okresie 30 lat liczonych od dnia zakończenia rekultywacji (według n.u.o. jest to faza poeksploatacyjna).