Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (cz. V)

(Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.)

Rozdział 5

Zmiana i ustanie stosunku pracy w służbie cywilnej

1. Jeżeli jest to uzasadnione potrzebami urzędu, dyrektor generalny urzędu może w każdym czasie przenieść urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko w tym samym urzędzie w tej samej miejscowości, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe.

2. Urzędnik, o którym mowa w ust. 1, zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, jeżeli jest ono wyższe od przysługującego na nowym stanowisku, przez okres trzech miesięcy następujących po miesiącu, w którym został przeniesiony na nowe stanowisko. Wysokość dodatku służby cywilnej pozostaje bez zmiany.

●Zakres podmiotowy komentowanego przepisu ustawy o służbie cywilnej (dalej: u.s.c.) dotyczy urzędników, a więc członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych na podstawie mianowania[1]. Przedmiotem regulacji przepisu jest natomiast instytucja "przeniesienia".

●W literaturze[2] i orzecznictwie[3] przyjmuje się, że istotną cechą wyróżniającą stosunek pracy z mianowania jest stabilizacja zatrudnienia (wzmożona trwałość stosunku pracy). Jest to cecha wspólna wszystkich pragmatyk pracowniczych, wyrażająca się przede wszystkim ograniczoną możliwością rozwiązania stosunku pracy, które może nastąpić wyłącznie z przyczyn określonych w pragmatyce. Przepisy komentowanej ustawy limitują również dopuszczalność dokonania zmiany warunków zatrudnienia urzędnika służby cywilnej. W świetle przepisów komentowanej ustawy jedyną formą zmiany warunków zatrudnienia urzędnika jest przeniesienie go na inne stanowisko w drodze jednostronnego aktu, w tym także do innego urzędu i do innej miejscowości. Możliwość przeniesienia stanowi odzwierciedlenie zwiększonej dyspozycyjności urzędników służby cywilnej wobec zatrudniających ich urzędów oraz całej służby cywilnej i niemożliwości przedkładania ochrony ich zatrudnienia nad ważne potrzeby publiczne lub społeczne[4].

●Należy przy tym odróżnić instytucję przeniesienia na inne stanowisko od wypowiedzenia zmieniającego uregulowanego w art. 42 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (dalej: k.p.)[5]. Wypowiedzenie zmieniające dotyczy zmiany stosunków pracy na podstawie umowy o pracę. Ponieważ zmiany stosunków pracy na podstawie mianowania regulowane są pragmatykami pracowniczymi[6], to w tym zakresie nie znajdują zastosowania przepisy k.p. W konsekwencji nie znajdują też zastosowania kodeksowe przepisy ochronne ograniczające dopuszczalność wypowiedzenia warunków pracy. Przepisy pragmatyk zawierają w tym względzie własne rozwiązania przewidujące bardzo ograniczoną ochronę[7]. Innymi słowy, przeniesienie pracownika na inne stanowisko, o którym stanowi komentowany przepis, jest samodzielną konstrukcją prawną uregulowaną w tym przepisie, odmienną od unormowanego w kodeksie pracy wypowiedzenia warunków pracy lub płacy. Świadczy o tym już użycie określenia "przenieść na inne stanowisko", które w języku prawnym prawa pracy oznacza zmianę stanowiska w drodze polecenia pracodawcy, a nie w drodze wypowiedzenia pozostawiającego pracownikowi wpływ na skuteczność jednostronnego działania pracodawcy w sferze jego warunków pracy[8].

●Komentowany przepis wskazując, że dyrektor generalny może przenieść urzędnika na inne stanowisko, określa tym samym zakres dopuszczalnej zmiany. Kluczem do wyznaczenia granic zmiany jest wyjaśnienie znaczenia pojęcia "stanowisko". Zagadnienie to było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w jednym z wyroków[9] dokonał analizy pojęcia "stanowisko" na tle przepisów dotyczących służby cywilnej. Sąd postawił tezę, że ustawodawca posługuje się w ustawie o służbie cywilnej[10] pojęciem "stanowisko" w różnym znaczeniu. W art. 2, określającym, którzy pracownicy tworzą korpus służby cywilnej, pojęcie "stanowisko" zostało np. użyte dla określenia pozycji w ramach hierarchii urzędniczej objętej strukturą administracji rządowej. Zdaniem sądu stanowiska urzędnicze w tym znaczeniu to szczeble służbowe obowiązujące w korpusie służby cywilnej, których katalog został określony w rozporządzeniu[11]. Stanowisko w takim rozumieniu oznacza też tytuł służbowy (zawodowy) przysługujący danej osobie. Oprócz tego w ustawie występuje także pojęcie "stanowisko", przez które należy rozumieć "stanowisko pracy", a więc konkretnie wyznaczone urzędnikowi służby cywilnej miejsce świadczenia pracy i rodzaj wykonywanych obowiązków służbowych. Przykładem użycia pojęcia "stanowisko" w tym rozumieniu może być przepis dotyczący elementów niezbędnych w ogłoszeniu o naborze[12]. W tym znaczeniu "stanowiskiem" jest np. stanowisko głównego specjalisty w określonej komórce organizacyjnej konkretnego urzędu i związany z tym zakres (rodzaj) obowiązków. Zatem wyznaczenie stanowiska pracy urzędnikowi służby cywilnej oznacza zobowiązanie osoby legitymującej się tytułem służbowym wymienionym w załączniku do powołanego rozporządzenia prezesa Rady Ministrów do wykonywania określonych czynności urzędniczych, nie tylko w konkretnym urzędzie, lecz także we wskazanej jego jednostce organizacyjnej.

●W konsekwencji w ocenie sądu przeniesienie na inne stanowisko, o którym mowa w komentowanym przepisie, może oznaczać dla urzędnika tylko zmianę stanowiska pracy (czyli przejście do innej komórki organizacyjnej urzędu, zmianę rodzaju obowiązków przy zachowaniu tego samego szczebla służbowego) albo także zmianę pozycji urzędnika w hierarchii służbowej (jeśli zostanie mu wyznaczone inne stanowisko z katalogu stanowisk urzędniczych ustalonych rozporządzeniem prezesa Rady Ministrów). W innym wyroku[13] SN również rozróżnił w pojęciu "stanowiska służbowego" wyodrębnienie organizacyjne danego stanowiska poprzez umiejscowienie go w hierarchii stanowisk danej jednostki organizacyjnej (sąd nazwał to wyodrębnieniem wertykalnym, a za szczególną postać takiego wyodrębnienia uznał powierzenie np. funkcji kierowniczej) oraz wyodrębnienie z uwagi na zakres zadań charakterystyczny dla danego stanowiska, co sąd nazwał wyodrębnieniem horyzontalnym, zgodnie z zasadą specjalizacji.

●Reasumując, przeniesienie na inne stanowisko może oznaczać zmianę stanowiska pracy (umiejscowienia w strukturze organizacyjnej urzędu) z zachowaniem stanowiska urzędniczego bądź też zmianę stanowiska pracy (umiejscowienia w strukturze organizacyjnej urzędu) z równoczesną zmianą stanowiska urzędniczego, np. z głównego specjalisty na starszego specjalistę.

●Ponieważ przepisy ustawy o służbie cywilnej nie zawierają regulacji umożliwiającej dokonanie przez pracodawcę niekorzystnej zmiany wysokości wynagrodzenia urzędnika służby cywilnej niełączącej się ze zmianą stanowiska pracy, a jednocześnie niedopuszczalne jest zastosowanie wypowiedzenia zmieniającego, o którym mowa w art. 42 k.p., nie jest możliwe dokonanie niekorzystnej zmiany wysokości wynagrodzenia urzędnika w drodze jakiejkolwiek innej jednostronnej czynności pracodawcy, chyba że wynika to z przeniesienia urzędnika na inne, niżej wynagradzane stanowisko pracy[14].

●Nie jest również możliwa zmiana czasu pracy, o ile nie łączy się z przeniesieniem na inne stanowisko. Czas pracy nie jest składnikiem stanowiska pracy. Zmiana czasu pracy przy pozostawieniu tego samego rodzaju wykonywanej pracy nie stanowi zmiany stanowiska pracy[15]. Oznacza to, że nie można jednostronnie zmienić wymiaru czasu pracy urzędnika, przy równoczesnym pozostawieniu go na stanowisku, na jakim jest zatrudniony[16].

●Przesłanką dopuszczalności przeniesienia urzędnika służby cywilnej jest uzasadniona potrzeba urzędu. W orzecznictwie podkreśla się, że przez to pojęcie należy rozumieć powody, dla których nie jest możliwe - bez uszczerbku dla interesów urzędu - dalsze zatrudnianie pracownika na dotychczasowym stanowisku. Przy czym przyczyny przeniesienia nie mogą dotyczyć pracownika, a zwłaszcza nie powinny wynikać ze sposobu wywiązywania się przezeń z obowiązków urzędniczych, implikującego utratę zaufania pracodawcy[17]. Wydaje się jednak, że potrzeby urzędu nie tylko mogą dotyczyć braku możliwości dalszego zatrudniania urzędnika na danym stanowisku, lecz także mogą wynikać z potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na innym stanowisku pracy, co wynika z interesu urzędu. Ogólnie rzecz ujmując, potrzeby urzędu powinny wynikać z administracyjno-prawnych wymagań funkcjonowania urzędu oraz racjonalnego wykorzystania korpusu służby cywilnej do realizacji celów ustanowienia tej służby[18].

●Dyrektor generalny przenosząc urzędnika na inne stanowisko, powinien uwzględnić jego przygotowanie zawodowe. W literaturze pojęciu temu przypisuje się aktualne predyspozycje i kwalifikacje zawodowe[19]. Kwalifikacje zawodowe definiuje się z kolei jako udokumentowane wykształcenie oraz umiejętności zdobyte dzięki doświadczeniu zawodowemu[20]. Celem tego przepisu jest ochrona urzędnika przed powierzeniem pracy wymagającej niższych kwalifikacji, co deprecjonuje przenoszonego. Pracodawca może natomiast przenieść mianowanego urzędnika na stanowisko, z którym wiążą się zadania przewyższające jego kwalifikacje, jednakże to pracodawca ponosi ryzyko niezawinionego, wadliwego wykonania przez pracownika tego rodzaju zadań[21]. Pracodawca może również przenieść urzędnika na nieco niższe stanowisko, jeżeli mieści się ono w granicach jego przygotowania zawodowego[22].

●Przeniesienie może zostać dokonane w każdym czasie, co w praktyce może oznaczać przeniesienie bez uprzedzenia, z dnia na dzień[23]. Pogląd taki jest uzasadniony, instytucja przeniesienia ma bowiem odzwierciedlać zwiększoną dyspozycyjność urzędników wobec zatrudniających ich urzędów. Przeniesienie zostało natomiast ograniczone do tej samej miejscowości, na co należy szczególnie zwracać uwagę w przypadku urzędów, które oprócz siedziby głównej mają swoje oddziały w innych miejscowościach (np. niektóre urzędy wojewódzkie).

●Przepisy ustawy nie stanowią, w jakiej formie następuje przeniesienie na inne stanowisko, oraz nie określają, jakie działania ma podjąć urzędnik, który nie zgadza się z decyzją pracodawcy. Odpowiedzi na wątpliwości w tym zakresie należy szukać w orzecznictwie. W jednym z wyroków[24] SN wskazał, że przeniesienie urzędnika na inne stanowisko w urzędzie zawsze jest dokonywane na piśmie, ponieważ ta właściwa dla stosunków służbowych forma czynności pracodawcy jest z reguły zachowywana, nawet przy braku stosownej wyraźnej regulacji w ustawie o służbie cywilnej. Ostatecznie można przyjąć, że skoro akt mianowania kreujący stosunek pracy urzędnika służby cywilnej sporządza się na piśmie[25], to zmiany w treści stosunku pracy w służbie cywilnej też wymagają formy pisemnej. Z żadnego przepisu u.s.c. nie wynika natomiast, że przeniesienie urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko w urzędzie wymaga uzasadnienia. W tym samym wyroku SN przyjął za prawidłowe stanowisko, w myśl którego nie można wykluczyć, że w trakcie przeniesienia na inne stanowisko mogło dojść do naruszenia przepisów. Ocena tego, czy doszło do naruszenia prawa, podlega kontroli sądu pracy. W szczególności badaniu może podlegać, czy istniały rzeczywiste potrzeby urzędu. Zatem dopiero po wystąpieniu przez urzędnika z roszczeniem, którego podstawą faktyczną jest twierdzenie o naruszeniu przez pracodawcę przepisów o przeniesieniu na inne stanowisko, pracodawca powinien podać, jakie potrzeby urzędu były podstawą decyzji o przeniesieniu. Zdaniem sądu podstawą prawną roszczeń z tytułu niezgodnego z przepisami przeniesienia na inne stanowisko nie są przepisy k.p. przysługujące pracownikowi umownemu w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem definitywnego lub zmieniającego wypowiedzenia umowy o pracę lub jej warunków. Takie stanowisko sądu wynika stąd, że żaden przepis k.p. lub u.s.c. nie reguluje bezpośrednio kwestii ewentualnego odszkodowania dla mianowanego urzędnika służby cywilnej, którego pracodawca przeniósł - niezgodnie z prawem - na inne stanowisko w urzędzie na podstawie komentowanego przepisu. W związku z powyższym podstawą prawną roszczeń z tytułu niezgodnego z przepisami przeniesienia na inne stanowisko mogą być w zależności od okoliczności faktycznych będących podstawą przeniesienia np.: ogólne przepisy o odszkodowaniu (art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm., w związku z art. 300 k.p.), przepisy dotyczące naruszenia przez pracodawcę zasady równego traktowania w zatrudnieniu (art. 18^3d k.p.) lub mobbingu (art. 94³ par. 4 i 5 k.p.). Sąd podkreślił, że w sprawach wynikających ze stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy[26]. Z kolei zgodnie z art. 300 k.p. w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunków pracy stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Można w związku z tym przyjąć, że urzędnik służby cywilnej, który twierdzi, że wskutek przeniesienia go na inne stanowisko w urzędzie doznał szkody, może jej dochodzić na zasadach ogólnych. Podstawę prawną roszczeń odszkodowawczych może stanowić art. 471 kodeksu cywilnego (także stosunek pracy z mianowania jest stosunkiem zobowiązaniowym), stosowany w związku z art. 300 k.p. i art. 9 ust. 1 u.s.c. W sprawie o odszkodowanie dochodzone na tej podstawie urzędnik powinien wykazać (udowodnić) przesłanki odpowiedzialności kontraktowej, w tym bezprawność działań pracodawcy polegających na przeniesieniu go na inne stanowisko w urzędzie z naruszeniem art. 62 ust. 1 u.s.c., powstanie szkody i jej rozmiar oraz związek przyczynowy między zachowaniem pracodawcy a powstałą szkodą.

●Zmiana stanowiska pracy może prowadzić do obniżenia wynagrodzenia i dlatego zagwarantowano przeniesionemu w tym trybie urzędnikowi prawo do pobierania przez okres 3 miesięcy następujących po miesiącu przeniesienia wynagrodzenia w dotychczasowej wysokości, jeżeli jest ono wyższe od przysługującego na nowym stanowisku.

Wysokość dodatku służby cywilnej pozostaje bez zmiany, albowiem jest on uzależniony od posiadanego stopnia służbowego[27], a nie od zajmowanego stanowiska pracy.

1. Jeżeli przemawia za tym interes służby cywilnej, Szef Służby Cywilnej może przenieść urzędnika służby cywilnej do innego urzędu w tej samej miejscowości.

2. Szef Służby Cywilnej, jeżeli przemawia za tym szczególny interes służby cywilnej, może przenieść urzędnika służby cywilnej do innego urzędu w innej miejscowości na okres nie dłuższy niż 2 lata. Przeniesienie takie może nastąpić najwyżej dwa razy w czasie trwania stosunku pracy urzędnika służby cywilnej.

3. Niedopuszczalne jest przeniesienie, o którym mowa w ust. 2, bez zgody urzędnika służby cywilnej - kobiety w ciąży lub osoby będącej jedynym opiekunem dziecka w wieku do lat piętnastu. Nie można także dokonać takiego przeniesienia w przypadku, gdy stoją temu na przeszkodzie szczególnie ważne względy osobiste lub rodzinne urzędnika.

●Komentowany przepis jest także odzwierciedleniem zasady zwiększonej dyspozycyjności urzędników służby cywilnej wobec zatrudniających ich urzędów oraz całej służby cywilnej. W tym przypadku przeniesienie urzędnika służby cywilnej następuje pomiędzy różnymi urzędami w tej samej miejscowości lub różnymi urzędami w różnych miejscowościach. Chociaż w wyniku przeniesienia następuje zmiana pracodawcy (pracodawcą jest bowiem konkretny urząd, a nie państwo czy szef służby cywilnej), to ciągłość zatrudnienia na podstawie mianowania nie zostaje przerwana. Przeniesienia dokonuje szef służby cywilnej, a czynność ta jest czynnością z zakresu prawa pracy, w ramach tego samego stosunku pracy.

●Przesłanką przeniesienia jest "interes służby cywilnej" lub "szczególny interes służby cywilnej" w zależności od tego, czy przeniesienie następuje w obrębie tej samej miejscowości czy do innej miejscowości. Obydwa zwroty są nieprecyzyjne. Doktryna postuluje, aby przy ich interpretacji odwoływać się do celu ustanowienia służby cywilnej, określonego w art. 1 u.s.c., a więc zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa[28]. Zatem w trakcie rozważania realizacji każdego indywidualnego zamiaru przeniesienia urzędnika służby cywilnej na podstawie komentowanego przepisu należy zastanowić się nad tym, czy przyczyny i okoliczności dokonania tej czynności wobec konkretnej osoby będą służyć celowi ustanowienia służby cywilnej, przede wszystkim przez osiągnięcie poprawy funkcjonowania służby cywilnej w konkretnych urzędach. Istotne jest również przeanalizowanie, czy zamierzone przeniesienie doprowadzi do tego, że pozytywne skutki tego przeniesienia, których można racjonalnie oczekiwać (przewidywalne i prawdopodobne), przeważą nad ewentualnymi skutkami negatywnymi, odczuwanymi przez zainteresowane urzędy lub przez przenoszoną osobę. W celu przeprowadzenia takiej analizy zasadne wydaje się uprzednie zasięgnięcie opinii zainteresowanych urzędów co do ewentualnych konsekwencji w zakresie realizowania przez nie ich zadań, a w pewnym zakresie - także opinii urzędnika służby cywilnej, którego przeniesienie ma dotyczyć. Oczywiście ewentualne zastrzeżenia zgłoszone w tych opiniach, bądź nawet żądania, powinny być wzięte pod uwagę, z tym że nie wyłączają automatycznie możliwości dokonania przeniesienia. Interes służby cywilnej nie może być w żadnym przypadku utożsamiany z interesem osobistym.

Jak wynika z przedstawionego wyżej rozumowania dotyczącego sposobu ustalania istnienia w konkretnym przypadku interesu służby cywilnej przemawiającego za przeniesieniem urzędnika do innego urzędu, o istnieniu tego interesu nie można mówić wtedy, gdy zainteresowany przeniesieniem jest wyłącznie jeden urząd, który nie chce lub nie potrafi wykorzystać kwalifikacji tego urzędnika na żadnym stanowisku urzędniczym w tym urzędzie[29]. Przepis ten nie ma również zastosowania w sytuacjach, w których rzeczywistą przyczyna przeniesienia tego urzędnika jest osobisty interes tego urzędnika. Przeniesienie na podstawie tego przepisu wiąże się bowiem z kosztami dla budżetu państwa ponoszonymi w związku z obowiązkiem zapewnienia mieszkania albo miesięcznego świadczenia na pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego[30]. Podstawą przeniesienia urzędnika z uwagi na jego osobisty interes jest art. 64 komentowanej ustawy.

●W przypadku przeniesienia urzędnika do innego urzędu w innej miejscowości u.s.c. przewiduje dwa ograniczenia czasowe. Pierwsze dotyczy długości trwania okresu przeniesienia i wynosi dwa lata, przy czym okres ten należy liczyć dla jednorazowego przeniesienia, a nie dla sumy kolejnych przeniesień do tego samego urzędu. Drugie ograniczenie zakłada możliwość jedynie dwukrotnego przeniesienia w czasie trwania stosunku pracy urzędnika, przy czym czas trwania stosunku pracy urzędnika oznacza okres od mianowania do rozwiązania stosunku pracy.

●Należy zwrócić uwagę, że komentowany przepis daje szefowi służby cywilnej podstawę jedynie do przeniesienia do innego urzędu (w praktyce wskazania innego urzędu) oraz określenia czasu trwania przeniesienia. Przepis milczy natomiast na temat określenia stanowiska i wynagrodzenia, jakie powinno przysługiwać przenoszonemu urzędnikowi w nowym urzędzie. Doktryna podkreśla, że podstawy do powierzenia urzędnikowi innego stanowiska niż to, które zajmował w poprzednim urzędzie, należy poszukiwać w art. 62. Oznacza to, że dyrektor generalny urzędu, do którego urzędnik został przeniesiony, określa nowe stanowisko i ustala wynagrodzenie, uwzględniając przy tym art. 62 ust. 2 u.s.c. przewidujący utrzymanie dotychczasowego wynagrodzenia przez trzy miesiące, jeżeli płaca na nowym stanowisku jest od tego wynagrodzenia niższa[31].

●Ograniczenia w przeniesieniu urzędnika do innego urzędu dotyczą urzędników - kobiet w ciąży lub osób będących jedynymi opiekunami dziecka w wieku do lat piętnastu. Przeniesienie może odbyć się wyłącznie za ich zgodą. Natomiast szczególnie ważne względy osobiste lub rodzinne urzędnika powodują, że przeniesienia nie można dokonać. Powody uniemożliwiające przeniesienie muszą istnieć w chwili dokonywania przeniesienia. Ocena, czy względy osobiste lub rodzinne urzędnika mają szczególnie ważny charakter uniemożliwiający przeniesienie, powinna być dokonana z uwagi na obiektywne kryteria, a nie wyłącznie z subiektywnego punktu widzenia zainteresowanego urzędnika.

1. Przeniesienie członka korpusu służby cywilnej do innego urzędu, także w innej miejscowości, na jego wniosek lub za jego zgodą, może nastąpić w każdym czasie.

2. Przeniesienia, o którym mowa w ust. 1, dokonuje dyrektor generalny urzędu, w którym członek korpusu służby cywilnej ma być zatrudniony, w porozumieniu z dyrektorem generalnym urzędu, w którym dotychczas jest zatrudniony.

●Jak wynika z brzmienia komentowanego przepisu, przeniesiony na jego podstawie może być każdy członek korpusu służby cywilnej, niezależnie od podstawy nawiązania stosunku pracy (umowa o pracę bądź akt mianowania), rodzaju umowy o pracę, na podstawie której jest zatrudniony, i niezależnie od jakichkolwiek innych elementów treści stosunku pracy. Tym samym przeniesienie na podstawie tego przepisu może dotyczyć również członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas określony w celu zastępstwa pracownika nieobecnego z przyczyn usprawiedliwionych (umowa, o której mowa w art. 25 par. 1 zdanie drugie k.p.). Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że przeniesienie członka korpusu służby cywilnej oznacza samo w sobie kontynuację dotychczasowego stosunku pracy, a bezpośrednią konsekwencją - przy braku dodatkowych uzgodnień między stronami stosunku pracy - jest zmiana pracodawcy. Ponieważ ze względów oczywistych po przeniesieniu niemożliwa jest kontynuacja dotychczasowej umowy w celu zastępstwa konkretnego pracownika u nowego pracodawcy (poza przypadkiem, gdyby pracownik zastępowany u dotychczasowego pracodawcy byłby również zatrudniony u nowego pracodawcy), umowa w celu zastępstwa nie mogłaby być kontynuowana u nowego pracodawcy. Tym samym jedynym prawidłowym rozwiązaniem byłaby zmiana warunków zatrudnienia już z dniem przeniesienia, tak aby przeniesiony członek korpusu służby cywilnej nie był u nowego pracodawcy zatrudniony na warunkach niemożliwych u tego pracodawcy (nie zastępował formalnie pracownika, który nie jest zatrudniony u nowego pracodawcy)[32].

●Przepis rozróżnia przeniesienie na wniosek bądź za zgodą przenoszonego. Rozróżnienie tych dwóch trybów przeniesienia ze względu na podmiot, który inicjuje proces przeniesienia (zainteresowany - za zgodą bądź pracodawca - na wniosek), w praktyce nie ma większego znaczenia. Do przeniesienia na podstawie komentowanego przepisu dochodzi w przypadku osiągnięcia porozumienia przez trzy strony - dwóch pracodawców dotychczasowego i przyszłego oraz samego przenoszonego - bez względu na to, kto zainicjował ten proces.

●W doktrynie wskazuje się, że przeniesienie następuje w drodze decyzji administracyjnej[33]. W praktyce przeniesienie odbywa się w drodze złożenia zgodnych oświadczeń woli przez zainteresowane strony i jest traktowane jako czynność z zakresu prawa pracy. Decyzji administracyjnych się nie wydaje. Praktyka taka jest zasadna, decyzje administracyjne wydaje się bowiem na mocy wyraźnego upoważnienia ustawowego (a takiego w tym przypadku brak), a ponadto dyrektor generalny urzędu, który dokonuje przeniesienia, działa jako pracodawca, a nie organ administracji, w związku z czym nie może wydać decyzji administracyjnej.

●Z uwagi na to, że czynności przeniesienia dokonuje dyrektor generalny urzędu, w którym członek korpusu ma być zatrudniony, określenie warunków zatrudnienia w nowym urzędzie spoczywa w jego gestii.

Przeniesienie członka korpusu służby cywilnej poza korpus służby cywilnej następuje na podstawie odrębnych przepisów.

●Komentowany przepis przewiduje możliwość zatrudnienia członków korpusu służby cywilnej (pracowników i urzędników) w jednostkach organizacyjnych niebędących urzędami w rozumieniu przepisów o służbie cywilnej[34]. Naturalnie każdy członek korpusu służby cywilnej może zatrudnić się poza korpusem służby cywilnej, co jednak w zwykłym trybie wymagałoby wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy w urzędzie będącym w korpusie służby cywilnej i nawiązania nowego stosunku pracy u innego pracodawcy poza korpusem. Komentowany przepis ma natomiast umożliwić członkowi korpusu służby cywilnej zmianę pracodawcy z zachowaniem ciągłości stosunku pracy. Obecnie przejście poza korpus służby cywilnej jest możliwe do urzędów państwowych, w których stosuje się ustawę o pracownikach urzędów państwowych[35] oraz do Najwyższej Izby Kontroli[36].

W razie likwidacji urzędu, w którym urzędnik służby cywilnej wykonuje pracę, lub reorganizacji tego urzędu w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej Szef Służby Cywilnej przenosi go do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości oraz zobowiązuje dyrektora generalnego tego urzędu do wyznaczenia urzędnikowi służby cywilnej stanowiska, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe.

●Komentowany przepis przewiduje kolejną możliwość przeniesienia urzędnika służby cywilnej z urzędu, w którym dotychczas świadczył pracę, do innego urzędu. Jednakże w porównaniu z poprzednimi przepisami art. 62 i 63, które odzwierciedlały dyspozycyjność urzędnika wobec zatrudniającego go urzędu oraz całej służby cywilnej, ten przepis odzwierciedla drugą cechę stosunków pracy na podstawie mianowania, a mianowicie stabilność zatrudnienia i ochronę trwałości stosunku pracy z mianowania[37]. Okoliczności wymienione w komentowanym przepisie (likwidacja lub reorganizacja urzędu) powodują, że co do zasady stosunki pracy pracowników służby cywilnej (a więc na podstawie umowy o pracę) mogą być rozwiązywane bez gwarancji zatrudnienia w innym urzędzie. Natomiast w stosunku do urzędników szef służby cywilnej jako centralny organ właściwy w sprawach służby cywilnej w takich sytuacjach jest zobowiązany do zapewnienia im zatrudnienia poprzez wskazanie innego urzędu, co z kolei powoduje, że zmiany organizacyjne w służbie cywilnej w praktyce nie są przyczyną rozwiązania stosunku pracy urzędnika, co jest właśnie przejawem stabilności zatrudnienia urzędników.

●Przeniesienie na podstawie niniejszego przepisu następuje w przypadku likwidacji urzędu lub reorganizacji urzędu w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej.

Przeniesienie w przypadku pierwszej z przesłanek w praktyce ma raczej znikome szanse na zastosowanie. Należy pamiętać, że urzędy tworzy się w drodze rozporządzenia Rady Ministrów w przypadku ministerstw[38] albo w drodze szczególnych ustaw bądź aktu wykonawczego wydanego na jej podstawie w przypadku innych urzędów, w których tworzy się korpus służby cywilnej. Zniesienie, czyli likwidacja urzędu następuje w tej samej formie co utworzenie. W praktyce jednak likwidacja urzędu wiąże się utworzeniem innego urzędu, który przejmuje jego zadania (np. włączenie niektórych komórek organizacyjnych znoszonych Ministerstwa Budownictwa i Ministerstwa Gospodarki Morskiej do Ministerstwa Transportu przekształconego w Ministerstwo Infrastruktury)[39] i również pracowników na podstawie bądź szczególnego przepisu bądź na podstawie ogólnej normy prawa pracy, zgodnie z którą w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy[40]. Przeniesienie urzędnika w związku z likwidacją urzędu byłoby możliwe w sytuacji, w której likwidacja urzędu wiązałaby się nie tylko ze zniesieniem pewnej struktury organizacyjnej lecz również z rezygnacją z realizacji zadań wykonywanych dotychczas przed likwidowany urząd.

●W praktyce przeniesienie na podstawie komentowanego przepisu znajduje zastosowanie w przypadku reorganizacji urzędu w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej.

Przez pojęcie reorganizacji należy rozumieć zmianę organizacji urzędu dokonaną w takim samym trybie, jak przy ustalaniu struktury urzędu[41]. Zasada ta ma jednak pełne zastosowanie w sytuacji, gdy przepisy nie przewidują odmiennego (w stosunku do organizacji) sposobu reorganizacji. W takim przypadku za reorganizację należy uznać każdą przeprowadzoną zgodnie z prawem zmianę pierwotnej organizacji urzędu, nawet gdyby zasady tej zmiany były inne niż zasady pierwotnego zorganizowania urzędu[42]. Jak wynika z brzmienia wskazanego przepisu, w celu zastosowania go w przypadku reorganizacji urzędu konieczne jest wykazanie, że ze względu na sposób przeprowadzenia tej reorganizacji nie jest obiektywnie możliwe dalsze zatrudnienie konkretnego urzędnika służby cywilnej w zreorganizowanym urzędzie. Zatem podstawą do przeniesienia urzędnika służby w tym trybie nie jest jakakolwiek reorganizacja, ale taka reorganizacja, która uniemożliwia dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej w danym urzędzie[43]. Pomiędzy reorganizacją urzędu uniemożliwiającą dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej a jego przeniesieniem na podstawie komentowanego przepisu musi istnieć nie tylko ścisły związek przyczynowo-skutkowy, lecz także związek czasowy. Dyrektor generalny urzędu występując do szefa służby cywilnej o przeniesienie urzędnika, powinien wskazać okoliczności, które wskazywałyby na obiektywną niemożność dalszego zatrudniania urzędnika, w szczególności niemożność przeniesienia urzędnika w ramach danego urzędu. Niezasadne jest występowanie o przeniesienie urzędnika na podstawie komentowanego przepisu po upływie dłuższego okresu (np. dwóch miesięcy) od przeprowadzenia reorganizacji, która miałaby stanowić powód przeniesienia. Upływ czasu stawia pod znakiem zapytania rzeczywistą niemożność dalszego zatrudniania urzędnika w urzędzie, skoro w praktyce zatrudnienie to było możliwe przez tak długi okres po przeprowadzeniu reorganizacji[44]. Nie uzasadnia przeniesienia w trybie komentowanego przepisu reorganizacja o charakterze pozornym, tj. w przypadku utworzenia w miejsce zlikwidowanej struktury urzędu (wydziału, departamentu, biura) bądź w miejsce zlikwidowanego stanowiska innej komórki (stanowiska) o podobnych funkcjach i zakresie działania. Reorganizacja nie może służyć jako pretekst do pozbycia się niewygodnych z różnych względów urzędników[45]. Wnioski o przeniesienie powinny być szczególnie badane pod tym względem.

●Stanowisko dla urzędnika w nowym urzędzie wyznacza dyrektor generalny tego urzędu, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe. Przepisy nie regulują zagadnień związanych z wysokością wynagrodzenia. Wydaje się, że jego wysokość powinna być dostosowana do wysokości wynagrodzeń urzędników zajmujących analogiczne stanowiska w tym urzędzie. W dalszej kolejności powinna być brana pod uwagę dotychczasowa wysokość wynagrodzenia. Odnośnie do przygotowania zawodowego aktualne są uwagi do art. 62 u.s.c.

1. Od decyzji określonej w art. 63 i 66 urzędnikowi służby cywilnej przysługuje odwołanie do Prezesa Rady Ministrów w ciągu 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

2. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji.

●Komentowany przepis przewiduje możliwość odwołania do prezesa Rady Ministrów od:

- decyzji szefa służby cywilnej w sprawie przeniesienia urzędnika do innego urzędu w tej samej miejscowości, jeżeli przemawia za tym interes służby cywilnej;

- decyzji szefa służby cywilnej w sprawie przeniesienia urzędnika do innego urzędu w innej miejscowości, jeżeli przemawia za tym szczególny interes służby cywilnej;

- decyzji szefa służby cywilnej w sprawie przeniesienia urzędnika do innego urzędu w tej samej miejscowości, jeżeli jest to podyktowane likwidacją dotychczasowego urzędu.

●Należy zwrócić uwagę, że przepis posługuje się pojęciem "decyzji" szefa służby cywilnej, od której można odwołać się do innego organu (prezesa Rady Ministrów), ponadto określa termin odwołania liczony od dnia doręczenia decyzji i dodatkowo stanowi, że wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji.

Cała powyższa konstrukcja przepisu i terminologia, jaką w tym przepisie posługuje się ustawodawca, mogą prowadzić do wniosku, że przenoszenie urzędników na podstawie art. 63 i 66 ustawy o służbie cywilnej odbywa się w formie decyzji administracyjnej, a postępowanie odwoławcze powinno być prowadzone na podstawie przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego[46] (- dalej: k.p.a.). Co więcej, zdaniem doktryny do postępowania odwoławczego regulowanego w komentowanym przepisie stosuje się k.p.a.[47].

Jednak przyjęcie powyższego poglądu może budzić poważne wątpliwości. Po pierwsze art. 63 i art. 66 u.s.c. przewidują, że szef służby cywilnej przenosi urzędnika, nie wskazując wprost, że dokonuje tego w formie decyzji (decyzji administracyjnej). Mając zatem na uwadze, że domniemanie formy działania organu w postaci decyzji administracyjnej jest niedopuszczalne, lecz musi wynikać z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego[48], trudno przyjąć, że dokonuje przeniesienia decyzją administracyjną wyłącznie na podstawie brzmienia art. 67, który przecież reguluje postępowanie odwoławcze, a nie jest podstawą prawną dokonania przeniesienia. Uwaga ta ma również zastosowanie do rozstrzygnięcia prezesa Rady Ministrów wydanego na skutek odwołania. Komentowany przepis nie wskazuje przecież, że prezes Rady Ministrów rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej. Po drugie należy mieć na uwadze normy k.p.a. wyłączające stosowanie przepisów tego kodeksu w niektórych sprawach. Zgodnie z nimi przepisów k.p.a. nie stosuje się do postępowań w sprawach wynikających z podległości służbowej pracowników organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej[49]. Sprawy przeniesień urzędników są niewątpliwie sprawami z zakresu podległości służbowej pracowników organów państwowych, a przepisy u.s.c. nie zawierają szczególnych unormowań poddających postępowanie odwoławcze od "decyzji" przeniesienia urzędnika rygorom k.p.a. W związku z powyższym do postępowania odwoławczego przewidzianego w komentowanym przepisie nie powinno stosować się k.p.a.

W konsekwencji uzasadnione wydaje się zatem przyjęcie, że przeniesienie urzędnika przez szefa służby cywilnej jest jednostronną czynnością z zakresu prawa pracy, a nie decyzją administracyjną. Natomiast ocena prawidłowości dokonania tej czynności powinna być oceniana w kontekście przepisów prawa pracy (i szerzej prawa cywilnego w związku z art. 300 k.p.), a nie w kontekście przepisów prawa administracyjnego. Podobnie odwołanie od czynności przeniesienia do prezesa Rady Ministrów nie ma charakteru administracyjnej kontroli instancyjnej, lecz raczej charakter tego postępowania można uznać za zbliżony np. do postępowania o sprostowanie świadectwa pracy[50].

●Wątpliwości nie ma natomiast co do trybu zaskarżenia rozstrzygnięcia prezesa Rady Ministrów. Zarówno doktryna[51], jak i orzecznictwo[52] wskazują, że właściwy do kontroli rozstrzygnięcia prezesa Rady Ministrów jest sąd pracy. Uzasadniane jest to tym, że z 1 stycznia 2004 r. została dokonana zmiana stanu prawnego[53], która skreśliła przepis przewidujący właściwość sądów administracyjnych do rozpoznawania spraw z zakresu zmiany stosunków pracy urzędników służby cywilnej[54]. W związku z ogólną normą nakazującą rozpatrywanie sporów o roszczenia dotyczące stosunku pracy w służbie cywilnej przez sądy pracy[55], będą one właściwe również w tym przypadku.

1. Stosunek pracy członka korpusu służby cywilnej tymczasowo aresztowanego ulega z mocy prawa zawieszeniu. W okresie zawieszenia członek korpusu służby cywilnej otrzymuje połowę wynagrodzenia przysługującego mu do dnia tymczasowego aresztowania.

2. W przypadku umorzenia postępowania karnego albo wydania wyroku uniewinniającego członkowi korpusu służby cywilnej należy wypłacić pozostałą część wynagrodzenia miesięcznego; nie dotyczy to warunkowego umorzenia postępowania karnego.

3. Okres zawieszenia stosunku pracy wskutek tymczasowego aresztowania wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze członka korpusu służby cywilnej.

●Artykuł 68 ustawy reguluje kwestię zawieszenia stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej. Przedmiotowa regulacja w zasadzie w niezmienionym kształcie funkcjonowała już na podstawie przepisów ustawy o służbie cywilnej z 1998 roku - art. 58 ustawy[56]. Natomiast w ustawie o służbie cywilnej z 2006 roku[57] art. 38 miał analogiczną treść z komentowanym art. 68 ustawy.

●Instytucja zawieszenia stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej nie ma swojego odpowiednika w kodeksie pracy, zatem nie ma zastosowania do pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej. Przepisy k.p. przewidują przykładowo możliwość zawieszenia stosowania w całości lub w części wewnątrzzakładowych przepisów prawa pracy (jeżeli jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy)[58], nie przewidują jednak możliwości zawieszenia samego stosunku pracy.

●Zakres podmiotowy art. 68 ustawy obejmuje wszystkich członków korpusu służby cywilnej, a więc pracowników służby cywilnej zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz urzędników służby cywilnej zatrudnionych na podstawie mianowania - zgodnie z art. 3 u.s.c. Podstawową funkcją instytucji zawieszenia stosunku pracy członka korpusu jest prewencja z punktu widzenia interesu społecznego. Zawieszenie pozwala na natychmiastowe odsunięcie od wykonywania obowiązków pracowniczych pracowników, których postępowanie godzi w dobre imię administracji[59].

●Zgodnie z dyspozycją zdania pierwszego komentowanego przepisu w przypadku tymczasowego aresztowania członka korpusu służby cywilnej jego stosunek pracy ulega zawieszeniu z mocy prawa. Zatem zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania powoduje obligatoryjny skutek polegający na zawieszeniu stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej. Decyzja władzy służbowej ma tu jedynie charakter deklaratywny[60].

●Tymczasowe aresztowanie jest środkiem zapobiegawczym - uregulowanym przepisami ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego[61], (dalej: k.p.k.) - który stosowany jest, co do zasady, w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnienia przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa[62]. Tymczasowe aresztowanie może nastąpić tylko na mocy postanowienia sądu[63]. Zawieszenie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej następuje zatem z chwilą zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, na podstawie postanowienia właściwego sądu karnego. Należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 263 par. 3 k.p.k. sąd karny, który zastosował środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, jest zobowiązany poinformować o tym m.in. pracodawcę.

●Zgodnie z dyspozycją ust. 1 zdanie drugie komentowanego przepisu w okresie zawieszenia członek korpusu służby cywilnej otrzymuje połowę wynagrodzenia przysługującego mu do dnia tymczasowego aresztowania. Przepis odnosi się zatem do wynagrodzenia przysługującego członkowi korpusu służby cywilnej w ostatnim dniu pracy przed zastosowaniem tymczasowego aresztowania. Komentowany przepis używa zbiorczego pojęcia "wynagrodzenie", przez co należy rozumieć wszelkie składniki wynagrodzenia: wynagrodzenie zasadnicze, dodatek stażowy, a w przypadku urzędnika także dodatek służby cywilnej[64]. Połowa wynagrodzenia przysługuje członkowi korpusu w okresie zawieszenia, a zatem od momentu zawieszenia stosunku pracy (tj. z chwilą zastosowania środka w postaci tymczasowego aresztowania) do momentu zakończenia okresu zawieszenia (tj. uchylenia tymczasowego aresztowania jako środka zapobiegawczego).

●Komentowany przepis nie określa, jak długo może trwać zawieszenie stosunku pracy. Kwestia ta jest natomiast uregulowana w art. 70 pkt 6 u.s.c. - w odniesieniu do urzędnika służby cywilnej oraz w art. 66 par. 1 k.p. - w odniesieniu do pozostałych członków korpusu służby cywilnej. Stosunek pracy urzędnika służby cywilnej wygasa w razie upływu trzech miesięcy nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania. Podobnie, zgodnie z regulacją k.p. mającą zastosowanie do pozostałych członków korpusu służby cywilnej z wyłączeniem urzędników - umowa o pracę wygasa z upływem trzech miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania. Nadmienić należy, że zgodnie ze stanowiskiem SN określonym w uchwale z 12 października 1976 r.[65] tymczasowe aresztowanie pracownika nie stanowi samo przez się podstawy do rozwiązania z nim umowy o pracę na podstawie art. 52 par. 1 pkt 2 k.p.

●W odniesieniu do urzędnika służby cywilnej, którego stosunek pracy wygasł z uwagi na upływ trzech miesięcy nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, należy wskazać, że w przypadku gdy postępowanie karne zostało umorzone lub gdy zapadł wyrok uniewinniający, dyrektor generalny urzędu, w którym ten urzędnik wykonywał pracę przed tymczasowym aresztowaniem, jest zobowiązany do ponownego zatrudnienia takiego urzędnika. Podstawowym warunkiem jest w tym przypadku zgłoszenie przez urzędnika swojego powrotu do pracy w ciągu siedmiu dni od uprawomocnienia się orzeczenia o umorzeniu postępowania karnego lub wyroku uniewinniającego[66].

●Wskazać również należy, że tymczasowe aresztowanie, jako środek zapobiegawczy - zgodnie z przepisami k.p.k. - należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie lub zmianę[67]. Tym samym uchylenie tymczasowego aresztowania przed upływem terminów, o których mowa w art. 70 pkt 6 u.s.c. i art. 66 par. 1 k.p., powoduje ustanie zawieszenia stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej.

●Przepis art. 68 ust. 2 ustawy reguluje kwestię wypłaty pozostałej części wynagrodzenia miesięcznego przysługującego członkowi korpusu służby cywilnej, którego stosunek pracy był zawieszony z powodu tymczasowego aresztowania i który z tego powodu zgodnie z ust. 1 zdanie drugie pobierał połowę przysługującego mu wynagrodzenia. Obowiązek wypłaty pozostałej części wynagrodzenia miesięcznego występuje w przypadku, gdy członek korpusu służby cywilnej był tymczasowo aresztowany, a następnie postępowanie karne w jego sprawie zostało umorzone albo wydany został wyrok go uniewinniający. Obowiązek wypłaty pozostałej części wynagrodzenia nie występuje w przypadku, gdy postępowanie karne zostało warunkowo umorzone.

●Zgodnie z art. 414 k.p.k. w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wyłączającej ściganie lub danych przemawiających za warunkowym umorzeniem postępowania, sąd wyrokiem umarza postępowanie albo umarza je warunkowo. Jednakże w przypadku stwierdzenia, że czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających jego popełnienie, bądź też czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa - wówczas sąd karny wydaje wyrok uniewinniający. Podstawą wypłaty członkowi korpusu, którego stosunek pracy był zawieszony z powodu tymczasowego aresztowania, pozostałej części wynagrodzenia miesięcznego jest zatem prawomocny wyrok sądu karnego o umorzeniu postępowania karnego lub prawomocny wyrok uniewinniający. Pracodawca dopiero z chwilą otrzymania prawomocnego orzeczenia jest uprawniony do wypłaty pozostałej części wynagrodzenia.

●Odmiennie natomiast kształtuje się sytuacja członka korpusu służby cywilnej, którego stosunek pracy był zawieszony, a sąd karny wydał wyrok o warunkowym umorzeniu postępowania karnego. Warunkowe umorzenie postępowania karnego jest środkiem probacyjnym, który opiera się na zaniechaniu skazania i wymierzenia kary sprawcy winnego popełnienia przestępstwa[68]. Warunkowe umorzenie jest szczególnym środkiem odpowiedzialności karnej, polegającym na poddaniu próbie sprawcy przestępstwa, co zakłada stwierdzenie jego popełnienia, a więc i winy sprawcy. Zgodnie z art. 66 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny[69] (dalej: k.k.) sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Należy ponadto wskazać, że wyrok warunkowo umarzający postępowanie nie jest wyrokiem skazującym (postanowienie SN z 17 maja 2000 r., sygn. akt I KZP 7/00[70]). Reasumując, wyrok o warunkowym umorzeniu postępowania karnego nie jest wyrokiem skazującym, jakkolwiek jest orzeczeniem stwierdzającym popełnienie przestępstwa, jak również winę sprawcy. Stwierdzenie zatem przez sąd karny popełnienia przestępstwa, jak również winy sprawcy - a więc wystąpienia postawy godzącej w dobre imię administracji publicznej - skutkuje w odniesieniu do członka korpusu służby cywilnej negatywną konsekwencją polegającą na niewypłaceniu pozostałej części wynagrodzenia miesięcznego.

●W przypadku zawieszenia stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej z powodu tymczasowego aresztowania okres tego zawieszania wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze członka korpusu służby cywilnej. Wskazany okres będzie zatem wliczany m.in. do okresów wymaganych do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej (art. 91 ust. 1 u.s.c.), dodatku za wieloletnią pracę (art. 90 ust. 1 u.s.c.) czy też dodatkowego wynagrodzenia rocznego (art. 92 u.s.c.). Nagroda jubileuszowa jest świadczeniem ze stosunku pracy o charakterze roszczeniowym, której wysokość zależy od stażu pracy. Jest wypłacana okresowo, co pięć lat, po przepracowaniu co najmniej 20 lat przez członka korpusu służby cywilnej, nie więcej jednak niż do osiągnięcia 45-letniego stażu pracy[71]. Dodatek za wieloletnią pracę przysługuje w wysokości wynoszącej po pięciu latach pracy 5 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i wzrasta o 1 proc. za każdy dalszy rok pracy - do osiągnięcia 20 proc. miesięcznego wynagrodzenia[72]. Natomiast dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje członkom korpusu służby cywilnej na zasadach określonych ustawą z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej[73].

1. Dyrektor generalny urzędu może zawiesić członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków, jeżeli zostało wszczęte przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne lub karne.

2. Okres zawieszenia, o którym mowa w ust. 1, trwa do czasu zakończenia postępowania dyscyplinarnego lub karnego, nie dłużej jednak niż trzy miesiące.

3. W okresie zawieszenia, o którym mowa w ust. 1, członek korpusu służby cywilnej zachowuje prawo do wynagrodzenia oraz innych uprawnień i świadczeń przysługujących w służbie cywilnej.

4. Okres zawieszenia wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze członka korpusu służby cywilnej.

●Komentowany przepis określa przypadek dotyczący zawieszenia członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków. Przedmiotowa regulacja w zasadzie w niezmienionym kształcie (choć w nieco szerszym zakresie) funkcjonowała już na podstawie przepisów ustawy o służbie cywilnej z 1998 roku - art.  59 ustawy[74], natomiast art. 39 ustawy o służbie cywilnej z 2006 roku[75] był analogiczny z komentowanym przepisem art. 69 ustawy z 2008 roku.

●Zawieszenie pracownika administracji publicznej w pełnieniu obowiązków zawodowych należy do instytucji niemających odpowiednika w k.p. Zakres podmiotowy zawieszenia obejmuje wszystkie osoby wchodzące w skład korpusu służby cywilnej, tj. pracowników służby cywilnej zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz urzędników mianowanych[76]. W odróżnieniu od art. 68 ust. 1 u.s.c., który przewiduje obligatoryjny obowiązek zawieszenia stosunku pracy członka korpusu, art. 69 ust. 1 u.s.c. określa jedynie możliwość zawieszenia członka korpusu w pełnieniu obowiązków. Podstawową funkcją instytucji zawieszenia członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków jest (podobnie jak przy zawieszeniu stosunku pracy członka korpusu) prewencja z punktu widzenia interesu społecznego. Zawieszenie pozwala na natychmiastowe odsunięcie od wykonywania obowiązków pracowniczych pracowników, których postępowanie godzi w dobre imię administracji[77].

●Zawieszenie, o którym mowa w tym przepisie, może nastąpić w sytuacji wszczęcia przeciwko członkowi korpusu służby cywilnej postępowania dyscyplinarnego lub karnego. Zawiesić członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków na podstawie przedmiotowego przepisu może dyrektor generalny urzędu. Decyzja w tym zakresie pozostawiona jest jego woli i własnej ocenie konkretnej sytuacji. Przepis nie określa przesłanek czy warunków mogących mieć wpływ na decyzję o zawieszeniu członka korpusu bądź odstąpieniu od zastosowania przedmiotowej instytucji. Podejmując decyzję w zakresie zawieszenia członka korpusu, dyrektor generalny może wziąć pod uwagę np. zarówno okoliczności dotyczące samego członka korpusu służby cywilnej (np. charakteru wykonywanej pracy, zaangażowania w realizację zadań), okoliczności będące podstawą wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub karnego (np. charakter zarzucanego czynu), jak i okoliczności dotyczące urzędu (zapewnienie nieprzerwanego funkcjonowania urzędu i ciągłości realizowanych zadań).

●Zawieszenie w pełnieniu obowiązków na podstawie art. 69 u.s.c. dotyczy nie tylko zajmowanego stanowiska, lecz także wyklucza powierzenie temu członkowi korpusu służby cywilnej jakichkolwiek innych obowiązków w tym urzędzie. Zastosowanie tego przepisu oznacza, że członek korpusu służby cywilnej zawieszony w pełnieniu obowiązków jest zarówno zwolniony z obowiązku świadczenia pracy, jak i objęty zakazem świadczenia pracy[78].

●Zastosowanie dyspozycji komentowanego przepisu jest uwarunkowane spełnieniem przesłanki wszczęcia przeciwko członkowi korpusu służby cywilnej postępowania dyscyplinarnego lub postępowania karnego. Postępowanie dyscyplinarne zgodnie z art. 126 ust. 1 u.s.c. wszczyna komisja dyscyplinarna z dniem zgłoszenia wniosku rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania. Szczegółową procedurę w zakresie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego określają przepisy rozporządzenia z 9 kwietnia 2009 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w służbie cywilnej[79], wydanego na podstawie art. 130 u.s.c. W myśl par. 14 ust. 1 rozporządzenia po otrzymaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przewodniczący komisji dyscyplinarnej wyznacza skład orzekający i kieruje sprawę do rozpoznania na rozprawie, wyznaczając jej termin. Artykuł 126 ust. 1 u.s.c. oraz przepisy powołanego rozporządzenia wskazują jednoznacznie, że komisja dyscyplinarna nie może wszcząć postępowania z własnej inicjatywy, bez wniosku rzecznika dyscyplinarnego. Zatem przesłanką warunkującą wszczęcie postępowania dyscyplinarnego jest wniosek rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania. Odnosząc się do dyspozycji komentowanego przepisu, należy stwierdzić, że zawieszenie członka korpusu służby cywilnej - przez dyrektora generalnego urzędu - w pełnieniu obowiązków jest możliwe najwcześniej z chwilą wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a więc - mając na względzie przytoczone przepisy - po zgłoszeniu wniosku rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania.

●Drugą przesłanką mogącą prowadzić do zawieszenia członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków jest wszczęcie postępowania karnego. Pierwszym etapem postępowania karnego jest postępowanie przygotowawcze. Postępowanie to może toczyć się w formie śledztwa (art. 303 k.p.k.), które co do zasady prowadzi prokurator, lub też w formie dochodzenia (art. 325e par. 1 k.p.k.), które w większości przypadków prowadzą organy policji lub też inne organy, którym przysługują uprawnienia policji (np. Straż Graniczna, ABW, CBA). Zatem aby nastąpiło rozpoczęcie postępowania przygotowawczego, właściwy organ musi podjąć decyzję o jego wszczęciu. Wystąpienie wskazanych powyżej przypadków, tj. wszczęcie przeciwko członkowi korpusu służby cywilnej postępowania dyscyplinarnego lub też postępowania karnego (postępowania przygotowawczego w formie śledztwa lub dochodzenia), oraz uzyskanie przez dyrektora generalnego urzędu informacji w tym zakresie uprawnia tego dyrektora do podjęcia autorytarnej decyzji o zawieszeniu członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków.

●Wątpliwości dotyczące zasadności wydania przez dyrektora generalnego urzędu decyzji o zawieszeniu członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków służbowych mogą pojawić się w sytuacji, gdy przeciwko niemu zostało wszczęte postępowanie karne, ale jednocześnie nastąpiło zawieszenie pracownika służby cywilnej w pełnieniu obowiązków służbowych wskutek postanowienia prokuratora. Zgodnie z art. 276 k.p.k. tytułem środka zapobiegawczego można zawiesić oskarżonego w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu[80]. Stwierdzić należy, że zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych na podstawie powołanego przepisu, podobnie jak zawieszenie w pełnieniu obowiązków na podstawie art. 69 ust. 1 u.s.c., co do zasady wyklucza świadczenie pracy przez danego członka korpusu. W odniesieniu do pojawiających się wątpliwości w tym zakresie departament służby cywilnej KPRM wyraził opinię[81] stwierdzającą, że co do zasady nie ma uzasadnienia do stosowania zawieszenia w pełnieniu obowiązków, gdy w stosunku do tej samej osoby prokurator (sąd) zastosował środek zapobiegawczy w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych. Zastosowanie art. 69 ust. 1 u.s.c. mogłoby być rozważane w sytuacji, gdy członek korpusu zawieszony w czynnościach służbowych przez prokuratora wykonuje również inne obowiązki nieobjęte zakresem obowiązków na zajmowanym stanowisku.

●Komentowany przepis określa czas trwania okresu zawieszenia członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków oraz okoliczności warunkujące zakończenie okresu zawieszenia. Pierwszą okolicznością warunkującą zakończenie okresu zawieszenia jest zakończenie postępowania dyscyplinarnego lub karnego. Natomiast drugą okolicznością jest upływ okresu zawieszenia trwającego nie dłużej niż trzy miesiące. W zależności od tego, która z okoliczności wystąpi wcześniej, ta skutkuje zakończeniem okresu zawieszenia członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków.

●Ustęp 3 komentowanego przepisu zawiera korzystne rozstrzygnięcie dla zawieszonego w pełnieniu obowiązków członka korpusu służby cywilnej, mimo że zostało wszczęte przeciwko niemu postępowanie karne lub dyscyplinarne. Mianowicie przez cały okres zawieszenia, o którym mowa w ust. 1, członek korpusu służby cywilnej zachowuje prawo do wynagrodzenia oraz innych uprawnień i świadczeń przysługujących w służbie cywilnej. Wynagrodzenie członka korpusu służby cywilnej określa art. 85 u.s.c. Wynagrodzenie pracownika służby cywilnej składa się z wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla zajmowanego stanowiska pracy oraz dodatku za wieloletnią pracę w służbie cywilnej (ust. 1), natomiast wynagrodzenie urzędnika służby cywilnej składa się z wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla zajmowanego stanowiska pracy, dodatku za wieloletnią pracę w służbie cywilnej oraz dodatku służby cywilnej z tytułu posiadanego stopnia służbowego (ust. 2). Reasumując, należy stwierdzić, że fakultatywne zawieszenie członka korpusu w pełnieniu obowiązków w sferze prawa do wynagrodzenia i innych świadczeń nie wywołuje żadnych skutków prawnych[82].

●Ustęp 4 ma analogiczną treść z przepisem dotyczącym okresu zawieszenia stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej z uwagi na tymczasowe aresztowanie. Podobnie jak w art. 68 ust. 3 u.s.c. komentowany przepis wprowadza rozwiązanie, zgodnie z którym okres zawieszenia wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze członka korpusu służby cywilnej. Okres zawieszenia członka korpusu w pełnieniu obowiązków będzie zatem wliczany m.in. do okresów wymaganych do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej (art. 91 ust. 1 u.s.c.), dodatku za wieloletnią pracę (art. 90 ust. 1) czy też dodatkowego wynagrodzenia rocznego (art. 92). Nagroda jubileuszowa jest świadczeniem ze stosunku pracy o charakterze roszczeniowym, której wysokość zależy od stażu pracy[83]. Dodatek za wieloletnią pracę przysługuje w wysokości wynoszącej po pięciu latach pracy 5 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i wzrasta o 1 proc. za każdy dalszy rok pracy - do osiągnięcia 20 proc. miesięcznego wynagrodzenia[84]. Natomiast dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje członkom korpusu służby cywilnej na zasadach określonych ustawą o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej[85].

●Zaliczeniu do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze, podlega również okres, na jaki nastąpiło zawieszenie przypadające w czasie zatrudniania w razie zastosowania środka zapobiegawczego zawieszenia w czynnościach służbowych w skutek postanowienia prokuratora wydanego na podstawie art. 276 k.p.k. W ocenie departamentu służby cywilnej KPRM w okresie tym członek korpusu służby cywilnej pozostaje w stosunku pracy, choć jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy (ma zakaz świadczenia pracy)[86]. Okres ten nie jest jednak okresem równoznacznym z urlopem bezpłatnym, który co do zasady nie podlega wliczeniu do okresu zatrudniania.

Stosunek pracy urzędnika służby cywilnej wygasa w razie:

1) odmowy złożenia ślubowania;

2) utraty obywatelstwa państwa należącego do Unii Europejskiej lub innego państwa, którego obywatelom na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego przysługuje prawo do podjęcia zatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

3) prawomocnego orzeczenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby cywilnej;

4) prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

5) prawomocnego orzeczenia utraty praw publicznych lub zakazu wykonywania zawodu urzędnika w służbie cywilnej;

6) upływu trzech miesięcy nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania;

7) odmowy wykonania decyzji w sprawie przeniesienia, o którym mowa w art. 62 i 63, lub niepodjęcia pracy w urzędzie, do którego urzędnik został przeniesiony w trybie art. 66.

●Ustawa o służbie cywilnej przewiduje dwa sposoby ustania stosunku pracy urzędnika służby cywilnej:

- wygaśnięcie - z mocy prawa (art. 70) i

- rozwiązanie na mocy oświadczenia woli jednej lub obydwu stron stosunku pracy (art. 71). To ostatnie może przybrać formę rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem, bez wypowiedzenia i na mocy porozumienia stron[87].

●Wygaśnięcie stosunku pracy następuje z chwilą zajścia zdarzenia prawnego niebędącego oświadczeniem woli, z którym przepisy łączą skutek w postaci ustania zatrudnienia. Zdarzenia powodujące wygaśnięcie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej dzielą się na zależne i niezależne od jego woli. Zajście tych zdarzeń skutkuje wygaśnięciem stosunku pracy z mocy prawa bez konieczności podejmowania przez strony czynności prawnych[88]. Ewentualna decyzja pracodawcy o wygaśnięciu stosunku pracy nie ma więc charakteru konstytutywnego, lecz jedynie deklaratywny, potwierdzający fakt wystąpienia skutku prawnego w postaci ustania stosunku pracy jako następstwa zajścia określonego zdarzenia prawnego.

●Wystąpienie niektórych, wymienionych w komentowanym przepisie, przesłanek wygaśnięcia stosunku pracy nierozerwalnie wiąże się z utratą przymiotów niezbędnych dla uzyskania statusu członka korpusu służby cywilnej określonych w art. 4 u.s.c. Przepis ten określa wymogi, jakie powinna spełnić osoba, aby mogła być zatrudniona w służbie cywilnej. Jeśli w trakcie zatrudnienia urzędnik służby cywilnej przestaje spełniać choćby jeden z ustawowych warunków, następuje wygaśnięcie stosunku pracy. Sytuacja taka będzie miała miejsce w przypadku zajścia takich przesłanek jak:

- utrata obywatelstwa (art. 70 pkt 2),

- karalność za przestępstwo popełnione umyślnie lub przestępstwo karne skarbowe popełnione umyślnie (art. 70 pkt 4) oraz

- utrata praw publicznych lub zakaz wykonywania zawodu urzędnika w służbie cywilnej (art. 70 pkt 5).

Ze spełnieniem wymogów selekcyjnych wiąże się również przesłanka określona w art. 70 pkt 1 u.s.c., czyli odmowa złożenia ślubowania. Uchybienie tej czynności przez urzędnika skutkuje wygaśnięciem stosunku pracy z powodu niedopełnienia przez urzędnika jednego z obowiązków[89].

●Jak już wskazano w komentarzu do rozdziału 3 u.s.c. (art. 50 - Ślubowanie), złożenie ślubowania nie jest warunkiem przekształcenia stosunku pracy na podstawie umowy o pracę w stosunek pracy na podstawie mianowania. Mianowanie następuje w wyniku złożenia oświadczenia woli przez szefa służby cywilnej w akcie mianowania sporządzonym na piśmie, w którym określony jest dzień mianowania. Ślubowanie składa urzędnik, na co wskazuje wprost art. 50 u.s.c., posługując się pojęciem "urzędnik", a nie "pracownik". W konsekwencji dniem ślubowania może być najwcześniej dzień mianowania.

●Odmowa złożenia ślubowania powoduje wygaśnięcie stosunku pracy urzędnika służby cywilnej, co oznacza całkowite zakończenie stosunku pracy, a nie powrót do statusu pracownika sprzed dnia mianowania.

●Zgodnie z art. 4 pkt. 1 u.s.c. członkiem korpusu służby cywilnej może być obywatel polski, z zastrzeżeniem art. 5, który stanowi, że w służbie cywilnej, poza obywatelami polskimi, mogą być zatrudnieni także obywatele Unii Europejskiej oraz obywatele innych państw, którym na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego przysługuje prawo podjęcia zatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego art. 70 ust. 2 u.s.c. statuuje zrzeczenie się przez urzędnika obywatelstwa polskiego, jeżeli po utracie obywatelstwa polskiego nie spełnia żadnego z warunków, które z mocy art. 5 ust. 1 pozwalają cudzoziemcowi ubiegać się o zatrudnienie w służbie cywilnej, jako przesłankę wygaśnięcia stosunku pracy. Wypada w tym miejscu wspomnieć, że zrzeczenie się obywatelstwa jest zgodnie z art. 34 ust. 2 Konstytucji RP jedynym sposobem jego utraty. Jeżeli natomiast obywatel polski, będący urzędnikiem służby cywilnej, uzyskuje dodatkowo obywatelstwo innego kraju, to zdarzenie takie nie powoduje wygaśnięcia stosunku pracy. Utratę obywatelstwa innego państwa należy oceniać w świetle prawa w nim obowiązującego.

●Prawomocne orzeczenie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby cywilnej stanowi kolejną przesłankę, której zajście prowadzi na gruncie u.s.c. do wygaśnięcia stosunku pracy z mianowania. Wydalenie ze służby jest najsurowszą z kar dyscyplinarnych, przewidzianą w art. 114 ust. 1 pkt 6, wymierzaną za najcięższe przewinienia urzędnicze. Z jej istoty wynika, że nie może być kontynuowany stosunek pracy urzędnika służby cywilnej, dlatego sama w sobie przesądza ona o bycie prawnym tego stosunku. Momentem decydującym o wydaleniu ze służby, a tym samym wygaśnięciu stosunku pracy, jest termin uprawomocnienia się skazującego orzeczenia właściwej komisji dyscyplinarnej.

Oznacza to, że decyzja dyrektora generalnego urzędu o wygaśnięciu stosunku pracy urzędnika służby cywilnej ma jedynie charakter deklaratoryjny, techniczny i nie rodzi obowiązku składania przez pracodawcę oświadczenia woli.

●Kolejną przesłanką wygaśnięcia stosunku pracy urzędnika służby cywilnej jest prawomocne skazanie go za przestępstwo popełnione umyślenie lub umyślne przestępstwo skarbowe. Jest ona konsekwencją warunku zawartego w art. 4 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym dostęp do służby cywilnej mają tylko osoby, które nie zostały skazane za wymienione w ustawie przestępstwa.

●Na tle art. 413 par. 2 k.p.k.[90] należy przyjąć, że skazany to taka osoba, w stosunku do której sąd, wydając wyrok:

1) dokładnie określił przypisany oskarżonemu czyn oraz jego kwalifikację prawną,

2) co do zasady - rozstrzygnął co do kary i środków karnych.

Jednak nie każde skazanie prawomocnym wyrokiem pociąga za sobą skutek w postaci wygaśnięcia stosunku pracy. Konsekwencje takie poniesie jedynie urzędnik służby cywilnej, który popełnił czyn zabroniony umyślnie. Umyślność popełnienia czynu zabronionego definiuje art. 9 k.k. jako działanie sprawcy z zamiarem popełnienia tego czynu, to jest takie działanie, gdy sprawca chce ten czyn popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

●Wygaśnięcia stosunku pracy nie powoduje też wyrok sądu, chociażby skazywał za przestępstwo popełnione umyślnie, jeśli nie jest prawomocny. Oznacza to, że wygaśnięcie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego daną osobę za popełnione przestępstwo. Podobnie jak to ma miejsce w przypadku pozbawienia praw publicznych, pracodawca jest uprawniony do uzyskania informacji o prawomocnym skazaniu zarówno osoby ubiegającej się o zatrudnienie w służbie cywilnej, jak i osoby już zatrudnionej w służbie cywilnej.

●Prawomocne zastosowanie środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych lub zakazu wykonywania zawodu urzędnika służby cywilnej jako przesłanka wygaśnięcia stosunku pracy jest również konsekwencją unormowań przyjętych w art. 4 pkt 2 i 4 u.s.c., uznających za element pracowniczej zdolności prawnej urzędnika służby cywilnej korzystanie przez niego z pełni praw publicznych oraz posiadanie kwalifikacji wymaganych w służbie cywilnej. Wynika to także z samej istoty tych kar. Zgodnie z art. 40 par. 1 k.k. pozbawienie praw publicznych obejmuje m.in. utratę prawa do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych. Pozbawienie praw publicznych oraz zakaz zajmowania określonych stanowisk lub wykonywania oznaczonego zawodu są dodatkowo orzekanymi - obok kary zasadniczej - środkami karnymi. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie (art. 40 par. 2 k.k.). Z kolei zakaz zajmowania określonych stanowisk lub wykonywania oznaczonego zawodu orzekany jest, jeżeli sprawca przy popełnieniu przestępstwa nadużył stanowiska lub zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie danego stanowiska lub wykonywanie określonego zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Ze wskazanych przyczyn stosunek pracy wygasa z chwilą uprawomocnienia się wyroku karnego.

●Kolejną z przesłanek wygaśnięcia stosunku pracy z mianowania jest upływ trzymiesięcznej nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania. Przesłanka ta, określona w art. 70 pkt 6 u.s.c., znana jest powszechnemu ustawodawstwu pracy i zawarta jest w art. 66 par. 1 k.p.

●Okres trzymiesięczny trwania tymczasowego aresztowania jest liczony od dnia zatrzymania danej osoby (por. wyrok SN z 13 lutego 1997 r., sygn. akt I PKN 6/97, OSNPiUS, nr 19, poz. 376).

●Należy jednak zwrócić uwagę, że wygaśnięcie stosunku pracy urzędnika następuje, analogicznie z art. 66 par. 1 k.p., z upływem 3 miesięcy nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, a nie z upływem 3 miesięcy tymczasowego aresztowania. W zakresie ustalania terminu wygaśnięcia stosunku pracy na gruncie przepisów k.p. wypowiadał się SN, stwierdzając, że art. 66 par. 1 k.p. przewiduje wygaśnięcie umowy o pracę nie z upływem 3 miesięcy od zastosowania wobec pracownika tymczasowego aresztowania, lecz z upływem 3 miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania. Jest to istotna różnica, ponieważ dosłowna treść art. 66 par. 1 k.p. wymaga dla wygaśnięcia umowy o pracę, aby pracownik był nieobecny w pracy z powodu tymczasowego aresztowania przez okres pełnych 3 miesięcy. Trzymiesięczny okres nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania nie musi się pokrywać (i na ogół się nie pokrywa) z trzymiesięcznym okresem tymczasowego aresztowania obliczonym na podstawie reguł wynikających z k.p.k. (art. 251 par. 2, art. 263 par. 1, art. 265). Okres tymczasowego aresztowania, o jakim stanowi art. 263 par. 1 k.p.k., na ogół nie będzie dawał pracodawcy podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia umowy o pracę na podstawie art. 66 par. 1 k.p. Zwykle bowiem trzymiesięczny okres nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania (obliczony z zastosowaniem reguł prawa cywilnego - w szczególności art. 112 kodeksu cywilnego) upływać będzie już po okresie przewidzianym w art. 263 par. 1 k.p.k., w okresie przedłużenia tymczasowego aresztowania na podstawie art. 265 par. 2 k.p.k.

●Do trzymiesięcznego okresu nieobecności w pracy, o którym stanowi art. 66 par. 1 k.p., nie mogą być wliczone okresy nieobecności pracownika w pracy z innych przyczyn niż tymczasowe aresztowanie.

●Artykuł 96 ust. 1 u.s.c. stanowi, że w razie wygaśnięcia stosunku pracy z powodu tymczasowego aresztowania dyrektor generalny urzędu, w którym urzędnik ten wykonywał pracę, jest obowiązany ponownie zatrudnić go, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe, jeżeli postępowanie karne zostało umorzone lub zapadł wyrok uniewinniający, a urzędnik ten zgłosił swój powrót do pracy w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia. Przy czym nie ma obowiązku ponownego zatrudnienia, jeśli postępowanie karne umorzono z powodu przedawnienia lub amnestii, a także w razie warunkowego umorzenia postępowania. W razie odmowy ponownego zatrudnienia w służbie cywilnej przysługuje odwołanie do sądu pracy.

●Przez ponowne zatrudnienie należy rozumieć nawiązanie z urzędnikiem nowego stosunku pracy, ponieważ nastąpiło wygaśnięcie poprzedniego stosunku pracy wskutek nieobecności urzędnika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania.

●W świetle art. 96 ust. 1 u.s.c. pracodawca ma obowiązek ponownego zatrudnienia urzędnika na takim stanowisku, aby uwzględniało ono jego przygotowanie zawodowe. Nie musi to być dotychczasowe stanowisko czy też stanowisko równorzędne, ale równie dobrze może to być niższe stanowisko bez zachowania prawa do dotychczasowego wynagrodzenia. Rozwiązanie to jest niekorzystne dla urzędnika, który w przypadku zatrudnienia go na mniej korzystnych warunkach niż poprzednio ponosi ujemne skutki błędnej decyzji o tymczasowym aresztowaniu.

●Ostatnią z przesłanek wygaśnięcia stosunku pracy zawartą w art. 70 pkt 7 u.s.c. jest odmowa wykonywania decyzji w sprawie przeniesienia urzędnika służby cywilnej na podstawie art. 62 i 63 lub niepodjęcie przez urzędnika pracy w urzędzie, do którego urzędnik został przeniesiony w trybie art. 66.

●W ramach wzmożonego podporządkowania urzędnik służby cywilnej ma obowiązek bezwzględnego poddania się określonym decyzjom przełożonych. I tak zgodnie z art. 62 u.s.c. dyrektor generalny urzędu może, jeżeli przemawiają za tym potrzeby urzędu, przenieść urzędnika na inne stanowisko w tym samym urzędzie, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe. Z kolei na podstawie art. 63 może przenieść urzędnika do innego urzędu w tej samej miejscowości, jeżeli przemawia za tym interes służby cywilnej, albo na okres 2 lat do urzędu w innej miejscowości, gdy przemawia za tym szczególny interes służby cywilnej. Wreszcie na podstawie art. 66 szef służby cywilnej przenosi urzędnika do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości, jeżeli nie ma możliwości kontynuowania jego dotychczasowego zatrudnienia w związku z likwidacją lub reorganizacją jego macierzystego urzędu.

●Odmowa wykonania tych decyzji została potraktowana przez ustawodawcę jako wyraz woli zerwania stosunku pracy przez urzędnika. Odmowa wykonania decyzji szefa służby cywilnej czy też dyrektora generalnego urzędu może zostać złożona przez urzędnika służby cywilnej w formie pisemnej lub w sposób dorozumiany wynikać z jego zachowania, np. niestawienia się do pracy na nowym stanowisku pracy przy braku przesłanek usprawiedliwiających taką nieobecność.

●Wątpliwość, która pojawia się na tle wygaśnięcia stosunku pracy mianowanego urzędnika służby cywilnej, wiąże się z odpowiedzią na pytanie, czy pozytywny katalog przesłanek (zdarzeń prawnych) powodujących ustanie stosunku pracy z mianowania w postaci jego wygaśnięcia ma charakter wyczerpujący, czy też stosunek ten może również wygasnąć w wyniku zajścia zdarzeń przewidzianych w k.p. i innych przepisach prawa pracy, zgodnie z art. 9 ust. 1 u.s.c. W piśmiennictwie panuje raczej zgodna opinia, że należy w tym przypadku stosować art. 9 ust. 1 u.s.c., według którego w sprawach wynikających ze stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy k.p. i inne przepisy prawa pracy. Trudno bowiem uznać aby, nieunormowana w art. 70 u.s.c., przesłanka śmierci pracownika jako przesłanka wygaśnięcia stosunku pracy nie była również zdarzeniem prawnym, które powoduje wygaśnięcie stosunku pracy mianowanego urzędnika służby cywilnej. Poza tym art. 63¹ k.p. stanowi o wygaśnięciu stosunku pracy w ogólności, a nie o wygaśnięciu umownego stosunku pracy. Wszystkie pozostałe przypadki wygaśnięcia stosunku pracy wymienione w art. 63-67 k.p. i w innych przepisach prawa pracy, oprócz śmierci pracodawcy, mogą być również - jak się wydaje - odnoszone do urzędników służby cywilnej.

●W ustawie o służbie cywilnej nie ma też, poza jednym przypadkiem, wygaśnięcia umowy o pracę, całościowej regulacji dotyczącej problematyki wygaśnięcia umownego stosunku pracy pracownika służby cywilnej. Trudno i w tym przypadku nie zgodzić się z poglądami doktryny, według których w pozostałym zakresie stosunki pracy pracowników służby cywilnej wygasają na zasadach ogólnych określonych w k.p. i innych powszechnie obowiązujących przepisach prawa pracy na mocy art. 9 ust. 1 u.s.c. Ustawa o służbie cywilnej w odniesieniu do pracowników służby cywilnej reguluje tylko jeden przypadek wygaśnięcia umowy o pracę. Otóż zgodnie z art. 114 ust. 3 u.s.c. przesłankę wygaśnięcia stosunku pracy pracownika służby cywilnej stanowi prawomocne orzeczenie kary wydalenia z pracy w urzędzie.

1. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej następuje, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, w razie:

1) dwukrotnej, następującej po sobie, negatywnej oceny, o której mowa w art. 81 ust. 1;

2) stwierdzenia przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych trwałej niezdolności do pracy uniemożliwiającej wykonywanie obowiązków urzędnika służby cywilnej; w celu zbadania stanu zdrowia urzędnika tego można skierować do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z urzędu lub na jego prośbę;

3) utraty nieposzlakowanej opinii;

4) likwidacji urzędu, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie, o którym mowa w art. 66.

2. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej może nastąpić, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, w razie:

1) (uchylony);

2) odmowy poddania się badaniu przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

3. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia może nastąpić w razie jego nieobecności w pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż rok.

4. W razie niezdolności do pracy z powodu choroby, o której mowa w ust. 3, urzędnik służby cywilnej zachowuje prawo do świadczeń pieniężnych przez okres przewidziany w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

5. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej z przyczyn określonych w ust. 1-3 nie może naruszać przepisów dotyczących szczególnej ochrony pracowników w zakresie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy.

6. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej może nastąpić także w drodze porozumienia stron lub za trzymiesięcznym wypowiedzeniem na skutek rezygnacji urzędnika służby cywilnej.

7. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia z winy urzędnika może nastąpić w razie:

1) ciężkiego naruszenia przez urzędnika podstawowych obowiązków członka korpusu służby cywilnej, jeżeli wina urzędnika jest oczywista;

2) popełnienia przez urzędnika w czasie trwania stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;

3) zawinionej przez urzędnika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, jeżeli nie jest możliwe wyznaczenie urzędnikowi stanowiska uwzględniającego jego przygotowanie zawodowe.

8. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia z winy urzędnika nie może nastąpić po upływie miesiąca od dnia uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy.

●Artykuł 71 u.s.c. określa tryb oraz przesłanki rozwiązania stosunku pracy urzędnika służby cywilnej. Zgodnie z komentowanym przepisem stosunek pracy urzędnika służby cywilnej może zostać rozwiązany przez pracodawcę zarówno za wypowiedzeniem, jak i bez wypowiedzenia, a także za wypowiedzeniem dokonanym przez urzędnika służby cywilnej lub na mocy porozumienia stron.

●Istotą ochrony przed wypowiedzeniem stosunku pracy mianowanemu urzędnikowi służby cywilnej jest tzw. katalog pozytywny przyczyn zezwalających pracodawcy zwolnić pracownika zatrudnionego w służbie cywilnej na podstawie mianowania. Konstrukcja ta zawiera ustawowe gwarancje stabilizacji zatrudnienia i jest traktowana jako jeden z podstawowych środków ochrony trwałości zatrudnienia nawiązanego na podstawie mianowania. Oznacza to, że mianowany urzędnik służby cywilnej nie może być zwolniony z pracy, chyba że zajdą okoliczności wyraźnie wymienione w ustawie[91].

Wypowiedzenie stosunku pracy

●Przesłanki wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej dzielą się na dwie grupy. Pierwsza, wymieniona w art. 71 ust. 1 u.s.c., to przesłanki, których wystąpienie powoduje po stronie pracodawcy obowiązek wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej. Natomiast druga, określona w art. 71 ust. 2 u.s.c., daje pracodawcy możliwość rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej w przypadku zaistnienia określonych przepisem okoliczności, natomiast decyzję o ewentualnym skorzystaniu z tego uprawnienia pozostawia pracodawcy.

●Katalog przyczyn zawarty w art. 71 u.s.c. zawiera następujące przesłanki obligatoryjne wypowiedzenia stosunku pracy:

1) dwukrotną, następującą po sobie, negatywną ocenę, o której mowa w art. 81 ust. 1 u.s.c.,

2) trwałą utratę zdolności do pracy uniemożliwiającą wykonywanie obowiązków urzędnika służby cywilnej,

3) utratę nieposzlakowanej opinii,

4) likwidację urzędu, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie, o którym mowa w art. 66 u.s.c.

Po zmianie ustawy[92] jedną przesłankę fakultatywną stanowi odmowa poddania się badaniu przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

●Artykuł 71 ust. 1 pkt 1 u.s.c. stanowi, że w przypadku dwukrotnej, następującej po sobie, negatywnej oceny następuje obligatoryjne wypowiedzenie stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.

●Otrzymanie drugiej negatywnej oceny oznacza powtórne zakwalifikowanie pracy urzędnika służby cywilnej bądź jej postępów co najmniej na poziomie poniżej oczekiwań. Tak jak w przypadku otrzymania pierwszej ogólnej oceny na poziomie negatywnym, tak samo w przypadku otrzymania drugiej oceny negatywnej ocenę stanowić będzie średnia arytmetyczna sumy ocen cząstkowych w przeważającej części ocenionej przez oceniającego na poziomie poniżej oczekiwań albo znacznie poniżej oczekiwań, a także w przypadku uzyskania przez ocenianego choćby jednej oceny cząstkowej na poziomie znacznie poniżej oczekiwań.

●Niezgodne z prawem będzie wypowiedzenie stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej na skutek zsumowania dwóch ocen negatywnych, których bezpośrednia sekwencja została przerwana wskutek otrzymania przez ocenianego urzędnika oceny pozytywnej. Wypowiedzenie umowy o pracę w opisanej powyżej sytuacji powodować będzie powstanie po stronie pracownika roszczenia zgodnie z art. 45 k.p. (w zw. z art. 9 ust. 1 u.s.c.)[93].

●Wydaje się, że dokonanie przez pracodawcę wypowiedzenia stosunku pracy w przypadku zaistnienia wyżej wymienionej przesłanki powinno nastąpić:

- jeżeli urzędnik służby cywilnej nie złożył sprzeciwu od oceny okresowej - z upływem terminu na złożenie tego sprzeciwu, określonego w art. 83 ust. 1 u.s.c.,

- jeżeli urzędnik złożył sprzeciw od oceny do dyrektora generalnego urzędu, z chwilą nieuwzględnienia sprzeciwu albo nierozpatrzenia sprzeciwu w terminie określonym w art. 83 ust. 3 u.s.c.

●W zakresie wymogów formalnych oraz możliwości odwołania się urzędnika służby cywilnej od wypowiedzenia dokonanego na skutek dwukrotnej, następującej po sobie, negatywnej oceny okresowej aktualne wydaje się orzeczenie SN wydane na gruncie przepisów ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych[94]:

●W świetle powyższego orzeczenia można uznać, że - analogicznie do pracownika samorządowego - urzędnik służby cywilnej w postępowaniu sądowym toczącym się z odwołania od wypowiedzenia stosunku pracy z powodu uzyskania dwukrotnej negatywnej oceny może kwestionować zasadność wystawionych mu ocen, nawet jeżeli uprzednio nie wniósł sprzeciwu w trybie przewidzianym w art. 83 u.s.c.

●Kolejną przyczyną nakładającą na pracodawcę obowiązek wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej jest trwała niezdolność do pracy uniemożliwiająca wykonywanie obowiązków urzędnika służby cywilnej (71 ust. 1 pkt 2 u.s.c.). Nie jest w tym przypadku istotne, z czyjej winy nastąpiła omawiana utrata zdolności, ważny jest jedynie obiektywny fakt jej wystąpienia, potwierdzony orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W wyniku orzeczenia tego lekarza urzędnik może zostać przeniesiony na rentę z tytułu niezdolności do pracy[95].

●Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca uznał za przyczynę wypowiedzenia utratę zdolności do "wykonywania obowiązków urzędnika służby cywilnej", a więc do wykonywania jakiejkolwiek pracy w ramach korpusu urzędniczego służby cywilnej, a nie pracy na obecnie zajmowanym stanowisku. Utrata tej zdolności pozbawia urzędnika możliwości bycia członkiem tego korpusu.

●Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych[96] w art. 12 wprowadza klasyfikację niezdolności do pracy, dzieląc ją na częściową niezdolność do pracy i całkowitą niezdolność do pracy. Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Natomiast całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. W myśl art. 13 tej ustawy te dwa stopnie niezdolności do pracy mogą mieć charakter trwały lub okresowy.

●Konfrontując brzmienie art. 71 ust. 1 pkt 2 u.s.c. z przedstawionymi stopniami niezdolności do pracy, wypada stwierdzić, że przesłanką wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej może być tylko orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekające o trwałej niezdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy lub trwałej częściowej niezdolności polegającej na niemożności wykonywania czynności urzędnika służby cywilnej. Przesłanką taką nie może natomiast być czasowa niezdolność do pracy - zarówno jakiejkolwiek, jak i określonego rodzaju.

●Następnym warunkiem obligującym pracodawcę do wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej w świetle zaistnienia omawianej przesłanki jest brak możliwości zatrudnienia zwalnianego pracownika na innym stanowisku, odpowiednim do jego stanu zdrowia i kwalifikacji, za jego zgodą.

●Badanie przez lekarza orzecznika odbywa się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę z jego inicjatywy lub na wniosek urzędnika. Przy czym w przypadku skierowania urzędnika służby cywilnej na badania z urzędu odmowa poddania się badaniu przez tego lekarza ze strony urzędnika może skutkować fakultatywnym rozwiązaniem z nim stosunku pracy za trzymiesięcznym wypowiedzeniem na podstawie art. 71 ust. 2 pkt 2 u.s.c.

●Kolejną przesłanką skutkującą wypowiedzeniem stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej jest określona w art. 71 ust. 1 pkt 3 u.s.c. utrata nieposzlakowanej opinii. Przesłanka ta koresponduje z wymogiem ustawowym określonym w art. 4 pkt 5 u.s.c., aby członek korpusu służby cywilnej cieszył się nieposzlakowaną opinią. Utrata nieposzlakowanej opinii w większości przypadków będzie skutkiem zachowań sprzecznych z obowiązkiem godnego zachowania się w służbie i poza nią (art. 76 pkt 7 u.s.c.).

●Na właściwą postawę etyczną składają się przede wszystkim określone walory moralne, czyli takie cechy osobowości kandydata, jak: poczucie odpowiedzialności, podporządkowanie interesów osobistych dobru publicznemu, sumienność, staranność, umiejętność współpracy z innymi ludźmi, życzliwość, lojalność itp. Wszystko to kojarzy się z właściwym stosunkiem do wykonywanego zawodu urzędnika i postępowaniem zgodnym z zasadami etyki urzędniczej[97].

●Dla prawidłowego wykonywania przez urzędników ich obowiązków ważna jest również właściwa postawa etyczna w życiu prywatnym. W związku z tym cecha "nieposzlakowanej opinii" powinna być również postrzegana pod kątem respektowania przez urzędnika ogólnych powszechnie akceptowanych w społeczeństwie wzorców moralnych i etycznych, z czym wiąże się niewątpliwie uczciwość i rzetelność w życiu prywatnym, umiejętność godnego zachowania się, skromność itp. Trudno nie zgodzić się jednak z zapatrywaniem, że ocena postawy urzędnika w życiu prywatnym nie powinna wykraczać poza niezbędne minimum. Przede wszystkim należy skoncentrować się na ocenie postawy urzędnika w stosunku do wykonywanych przez siebie obowiązków pracowniczych. Zbyt daleko idąca ingerencja w życie prywatne urzędnika w celu zbadania, czy cieszy się on nieposzlakowaną opinią, mogłaby stać w sprzeczności z art. 60 Konstytucji RP, stanowiącym zasadę równego dostępu do służby publicznej, jak również naruszać prawo każdej jednostki do prywatności. Z innej jednak strony trudno zatrudniać osobę, która w sposób rażący nie respektuje wzorców etycznych powszechnie przyjętych w społeczeństwie i nie przestrzega podstawowych zasad moralnych[98].

●Ze względu na to, że "nieposzlakowana opinia" jest pojęciem nieostrym oraz ocennym, warunek cieszenia się taką opinią nie może być interpretowany w sposób rozszerzający. W szczególności względy polityczno-ideologiczne nie mogą mieć wpływu na utratę tej opinii, a w konsekwencji - na utratę pracy.

●Ustawa o służbie cywilnej nie wskazuje, kto, w jakim trybie i na jakiej podstawie ustala, że urzędnik utracił nieposzlakowaną opinię. Wskazanie podmiotu stwierdzającego utratę tej opinii nie budzi jednak większych wątpliwości - jest nim dyrektor generalny urzędu, który zgodnie z art. 74 rozwiązuje stosunek pracy z urzędnikiem. Podejmując decyzję w tym zakresie, stwierdza on istnienie określonej przesłanki wypowiedzenia - w tym przypadku utraty nieposzlakowanej opinii[99].

●Wypowiedzenie stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej następuje również w przypadku likwidacji urzędu, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie, o którym mowa w art. 66 u.s.c. Regulacja przyjęta w art. 66 umożliwia przeniesienie urzędnika służby cywilnej w razie likwidacji urzędu i jest jednym z gwarantów wzmożonej stabilizacji zatrudnienia tej grupy pracowniczej. Umożliwia ona kontynuację stosunku pracy z mianowania, w sytuacji gdy stosunki umowne ulegają automatycznemu rozwiązaniu w świetle powszechnego prawa pracy. W świetle tego przepisu w razie likwidacji urzędu w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnianie urzędnika szef służby cywilnej przenosi go do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości oraz zobowiązuje dyrektora generalnego urzędu lub kierownika tego urzędu do wyznaczenia urzędnikowi stanowiska z uwzględnieniem jego przygotowania zawodowego.

●Wykładnia systemowa i celowościowa art. 71 ust. 1 pkt 4 u.s.c. przemawia również za przyjęciem tezy, że likwidacja urzędu nie powinna być zwykle dostateczną przyczyną zwolnienia urzędnika służby cywilnej, ponieważ obowiązkiem pracodawcy powinno być w takiej sytuacji podjęcie starań związanych ze znalezieniem dla niego nowego miejsca pracy. W związku z tym pracodawca powinien, zwłaszcza w okresie poprzedzającym wypowiedzenie stosunku pracy mianowanemu urzędnikowi służby cywilnej, a nawet w okresie pobierania przez tego urzędnika wynagrodzenia określonego w art. 73 ustawy - po rozwiązaniu z nim stosunku pracy - aktywnie zabiegać o to, aby urzędnik ten mógł znaleźć zatrudnienie na innym, zgodnym z kwalifikacjami stanowisku w innym urzędzie[100].

●Z obowiązku przeniesienia urzędnika na inne stanowisko pracy nie zwalnia także brak takiego stanowiska z powodu np. jego pozornej likwidacji. Z pozorną likwidacją stanowiska pracy mamy najczęściej do czynienia, gdy jest ono wprawdzie likwidowane, ale w jego miejsce jest tworzone inne stanowisko (o innej nazwie), które w istotnych elementach nie różni się od zlikwidowanego (wykonuje się na nim podobny zakres czynności).

●Zdaniem SN pracodawca może nawet przenieść mianowanego urzędnika na stanowisko, z którym wiążą się zadania przewyższające jego kwalifikacje, z zastrzeżeniem jednak ponoszenia przez pracodawcę ryzyka niezawinionego, wadliwego wykonywania zadań przekraczających kwalifikacje pracownika i przestrzegania ograniczeń powierzenia takiej pracy wynikającej z przepisów prawa, a zwłaszcza z przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy[101]. Ustawa o służbie cywilnej przewiduje więc mechanizmy ochronne w razie wypowiedzenia urzędnikom służby cywilnej stosunku pracy z powodu likwidacji urzędu dalej idące niż k.p. i inne przepisy powszechnego prawa pracy. W świetle art. 41¹ par. 1 k.p. likwidacja zakładu pracy stanowi bowiem okoliczność uchylającą ochronę trwałości stosunku pracy.

●W judykaturze i doktrynie prawa pracy przez likwidację urzędu jako zakładu pracy rozumiano dotychczas całkowite, stałe, faktyczne unieruchomienie zakładu pracy jako całości, a nie tylko likwidację jednostki organizacyjnej zakładu pracy. W świetle tych zapatrywań tylko faktyczna, a nie zamierzona w przyszłości "zupełna likwidacja zakładu pracy", która polega na całkowitym, stałym unieruchomieniu albo przekształceniu w zakład o zupełnie innym charakterze, mogła w tym ujęciu stanowić przyczynę rozwiązania stosunku pracy. W ostatnich latach doszło do rewizji tych poglądów. Nie każde bowiem fizyczne unieruchomienie czy też unicestwienie zakładu pracy zrywa więzi łączące strony stosunku pracy, prowadząc do utraty podmiotowości jednostki, która została właśnie zlikwidowana. O likwidacji decyduje dopiero brak możliwości kontynuowania zatrudnienia przez pracowników likwidowanej placówki z powodu braku następcy prawnego oraz utrata formalnej podstawy jej funkcjonowania po przeprowadzeniu postępowania w rozumieniu przepisów regulujących ustrój poszczególnych podmiotów. Likwidacją sensu stricto jest więc obecnie tylko taka likwidacja (na gruncie prawa pracy), przy której zachodzi stałe unieruchomienie zakładu pracy w całości, spowodowane utratą podstawy prawnej jego istnienia, skutkujące zwolnieniem całej załogi, wobec definitywnego zaprzestania prowadzenia działalności statutowej i braku następcy prawnego. W praktyce uznaje się, że likwidacja rzeczywiście miała miejsce, jeśli zostało przeprowadzone we właściwym trybie i przez właściwe organy postępowanie likwidacyjne. Szczegółowych rozwiązań dotyczących likwidacji poszczególnych jednostek szukać należy w odrębnych przepisach regulujących ich ustrój prawny. Procedury likwidacyjne nie są jednolite, lecz ich wspólnym celem jest zniesienie podmiotowości prawnej likwidowanych jednostek, a nie faktyczne unicestwienie miejsca zatrudnienia pracowników.

●Z pojęciem likwidacji zawartym w art. 71 ust. 1 pkt 4 u.s.c. nie należy natomiast łączyć przekształceń organizacyjnoprawnych struktur administracji publicznej, które w istocie nie są likwidacją sensu stricto.

●Rozwiązanie stosunku pracy z powodu likwidacji urzędu będzie więc mogło mieć miejsce tylko w takich okolicznościach, gdy występujące całkowite i faktyczne zniesienie określonej struktury organizacyjnej urzędu jest równoznaczne z brakiem możliwości zatrudnienia pracujących tam osób, a przeniesienie ich do innego urzędu czy innych urzędów, czy też do innych struktur organizacyjnych w sektorze publicznym na mocy przepisów szczególnych nie będzie możliwe. Dyspozycją tej normy nie będą natomiast objęte przekształcenia organizacyjnoprawne oraz strukturalno-ustrojowe, które w istocie nie są likwidacją, a dotychczasowe zadania urzędów są przejmowane przez inne podmioty. Z punktu widzenia prawa pracy dochodzi wówczas do przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę na mocy przepisów szczególnych. Przy czym art. 23¹ k.p. ma zastosowanie wobec mianowanych urzędników służby cywilnej dopiero wtedy, gdy przepisy szczególne nie normują odmiennie spraw w nim uregulowanych. Przekształcenia te będą miały charakter przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę również wtedy, gdy wraz z podjęciem zadań nie nastąpi przekazanie mienia nowemu podmiotowi[102].

●Ostatnią z przesłanek - fakultatywnego - rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej jest odmowa poddania się badaniu przez lekarza orzecznika ZUS. Dyrektor generalny urzędu może podjąć decyzję o rozwiązaniu za wypowiedzeniem stosunku pracy urzędnika służby cywilnej, który odmówił poddania się badaniu przez lekarza orzecznika ZUS w celu ustalenia jego zdolności do wykonywania obowiązków służbowych. Jeżeli z powodu odmowy urzędnika nie ma pewności co do rzeczywistego stanu jego zdrowia, to w celu uniknięcia negatywnych dla siebie skutków pracodawca ma możliwość zakończenia z takim urzędnikiem stosunku pracy. Poddanie się badaniu już po dokonaniu wypowiedzenia nie ma wpływu na jego skuteczność.

Ochrona stosunku pracy urzędników służby cywilnej

●W zakresie pojęcia wzmożonej ochrony przed wypowiedzeniem mieści się nie tylko katalog przyczyn uzasadniających wypowiedzenie jako jej podstawowy składnik, lecz także takie elementy, jak: właściwość organu rozwiązującego, tryb wypowiedzenia, ochrona związkowa czy zakres roszczeń przysługujących bezprawnie zwolnionemu urzędnikowi.

●Podmiotem rozwiązującym stosunek pracy z urzędnikiem służby cywilnej jest pracodawca, w którego imieniu działa dyrektor generalny urzędu albo kierownik tego urzędu, co jednoznacznie wynika z art. 74 u.s.c. Dyrektor generalny podejmuje decyzję o zwolnieniu urzędnika, stwierdzając uprzednio istnienie określonej przyczyny wypowiedzenia. W zależności od rodzaju przesłanki ma on mniejszy albo większy zakres swobodnego uznania. Im przesłanka ma bardziej zobiektywizowaną naturę, tym bardziej ograniczony jest zakres swobodnej oceny dyrektora generalnego urzędu. Poza tym w niektórych przypadkach po stwierdzeniu zajścia jednej z przesłanek ma on obowiązek wypowiedzenia stosunku pracy, w innych sam musi zdecydować, czy w razie zajścia przesłanek uzasadniających wypowiedzenie dokonać tej czynności prawnej, czy też jej nie dokonywać ze względu na fakultatywny charakter zwolnienia[103].

●Kolejnym elementem stabilizacji zatrudnienia jest przyjęcie przez ustawodawcę jednego - trzymiesięcznego - okresu wypowiedzenia, na którego długość nie ma wpływu staż pracy, tak jak to ma miejsce w przypadku umownego stosunku pracy.

●W literaturze dominuje stanowisko, że odmiennie niż to ma miejsce w stosunku do pracowników umownych ustawa o służbie cywilnej nie przewiduje ochrony związkowej w postaci zasięgania opinii przez pracodawcę u reprezentującej zwalnianego urzędnika organizacji związkowej w sprawie zamierzonego wypowiedzenia. Wynika to z art. 71 ust. 5 u.s.c., według którego do stosunku pracy urzędnika służby cywilnej stosuje się jedynie przepisy o szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy.

●Zgodnie z art. 71 ust. 5 u.s.c. rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej z przyczyn określonych w ust. 1-3 tego przepisu nie może naruszać przepisów dotyczących szczególnej ochrony pracowników w zakresie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy. Przepis ten nie odnosi się natomiast do ochrony powszechnej. Ponieważ kwestia ta została wyczerpująco unormowana na gruncie u.s.c., nie można jej traktować jako nieunormowanej i powołując się na art. 9 ust. 1 u.s.c., stosować art. 38 par. 1 k.p.

●Przepisy o szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy mogą być więc stosowane w odniesieniu do urzędników służby cywilnej tylko dzięki szczególnemu odesłaniu zawartemu w art. 71 ust. 5 u.s.c., nakazującemu wyraźnie ich stosowanie do rozwiązania stosunku pracy z mianowania.

●Zakazem wypowiedzenia stosunku pracy objęty jest urzędnik służby cywilnej:

- któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku (art. 39 k.p.),

- przebywający na urlopie, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia (art. 41 k.p.),

Zakazem wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy objęty jest w szczególności urzędnik służby cywilnej:

- w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego (art. 177 k.p.),

- w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego a jego zakończeniem (art. 186¹ k.p.),

- społeczny inspektor pracy w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu.

Rozwiązanie stosunku pracy z inicjatywy urzędnika służby cywilnej oraz za porozumieniem stron

●Artykuł 71 ust. 6 u.s.c. stanowi, że rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej może nastąpić także na mocy porozumienia stron lub za trzymiesięcznym wypowiedzeniem na skutek rezygnacji urzędnika służby cywilnej.

●Komentowany przepis wywołuje skutki analogiczne do regulacji art. 30 par. 1 pkt 1 oraz 2 k.p., które mówią o rozwiązaniu umowy o pracę na mocy porozumienia stron oraz przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia.

●Rozwiązanie stosunku pracy na podstawie porozumienia stron może być dokonane zawsze, potrzebne jest tylko zgodne oświadczenie woli pracownika i pracodawcy. Zawarcie stosownego porozumienia jest wyrazem tego, że zakończenie stosunku pracy nie jest sprzeczne z interesami żadnej ze stron. Strony mogą rozwiązać stosunek pracy za porozumieniem stron w każdym uzgodnionym terminie, a nie tylko krótszym od ustawowego okresu wypowiedzenia (por. wyrok SN z 27 listopada 1975 r., sygn. akt I PRN 35/75, PiZS 1977, nr 1, s. 67). Ponadto SN w wyroku z 11 stycznia 2001 r. (sygn. akt I PKN 844/00, OSNP 2002, nr 18, poz. 432) stwierdził, że nieokreślenie, choćby dorozumiane, w porozumieniu stron o rozwiązaniu umowy o pracę terminu jego ustania, powoduje rozwiązanie tego stosunku w dniu zawarcia porozumienia. Zgodnie z wyrokiem SN z 4 października 2000 r. (sygn. akt I PKN 58/00, OSNP 2002, nr 9, poz. 211) wystąpienie przez pracownika lub pracodawcę z propozycją rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron stanowi ofertę zgodnego rozwiązania stosunku pracy, do której stosuje się odpowiednio art. 66 i nast. kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 k.p.

●Przez rezygnację urzędnika służby cywilnej należy rozumieć wyraźne, złożone na piśmie, oznaczone datą oświadczenie woli, skierowane do dyrektora generalnego urzędu. Skutkuje ono rozwiązaniem stosunku pracy, a także utratą mianowania, po upływie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia[104].

Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia

●Kolejnym sposobem rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej jest, określone w art. 71 ust. 3 u.s.c., rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez tego urzędnika w razie jego nieobecności w pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż rok.

●Intencją ustawodawcy była w tym przypadku ochrona urzędnika przed rozwiązaniem stosunku pracy przez jeden rok jego nieobecności w pracy z powodu choroby. Ustawa o służbie cywilnej korzystniej niż kodeks pracy ustala okres ochrony stosunku pracy w razie niezdolności do pracy z powodu choroby. Należy również podkreślić, iż wystąpienie tej przesłanki uprawnia pracodawcę, a nie obliguje go do rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej.

●Warto zauważyć, że w świetle art. 71 ust. 4 u.s.c. w razie niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż rok urzędnik służby cywilnej zachowuje prawo do świadczeń pieniężnych tylko przez okres przewidziany w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa[105]. Może on więc przebywać na zwolnieniu lekarskim jeden rok, nie narażając się na zwolnienie w trybie natychmiastowym, ale wynagrodzenie i zasiłek chorobowy będzie zazwyczaj otrzymywał przez okres krótszy niż rok. Zgodnie bowiem z art. 8 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 niniejszej ustawy - nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została gruźlicą lub w związku z ciążą - nie dłużej jednak niż przez 270 dni. Nie wszyscy urzędnicy nabędą bowiem prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, które przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy. W świetle art. 18 niniejszej ustawy świadczenie to przysługuje po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego ubezpieczonemu, który nadal jest niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy.

●Nie jest natomiast podstawą rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem bez wypowiedzenia usprawiedliwiona nieobecność w pracy z innych przyczyn niż choroba.

●W przypadku rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy bez wypowiedzenia z urzędnikiem służby cywilnej z przyczyny określonej w art. 71 ust. 3 u.s.c. nie przewiduje się trybu konsultacji związkowej.

●Poza określeniem przyczyny uzasadniającej niezwłoczne rozwiązanie stosunku pracy z mianowania w omawianej ustawie nie uregulowano innych kwestii związanych z rozwiązaniem stosunku pracy w omawianym trybie. Zachodzi więc konieczność zastosowania odpowiednich przepisów k.p. Wobec powyższego zastosowanie znajdzie art. 30 par. 3 k.p. przewidujący wymóg zachowania formy pisemnej oświadczenia każdej ze stron o rozwiązaniu umowy o pracę. Zastosowanie znajdą także przepisy art. 30 par. 4 i 5 k.p., zgodnie z którymi w oświadczeniu pracodawcy powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca rozwiązanie stosunku pracy oraz pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania się do sądu pracy.

●W świetle art. 71 ust. 7 u.s.c. rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia z winy urzędnika może nastąpić w razie:

- ciężkiego naruszenia przez urzędnika podstawowych obowiązków członka korpusu służby cywilnej, jeżeli wina urzędnika jest oczywista;

- popełnienia przez urzędnika w czasie trwania stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;

- zawinionej przez urzędnika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, jeżeli nie jest możliwe wyznaczenie urzędnikowi stanowiska uwzględniającego jego przygotowanie zawodowe.

●Pracodawca może rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia w razie zawinionej przez urzędnika służby cywilnej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. Prawidłowość rozwiązania stosunku pracy na podstawie tego przepisu wymaga oceny czterech powiązanych ze sobą okoliczności: czy nastąpiła utrata uprawnień, czy była ona zawiniona przez urzędnika, czy te uprawnienia były konieczne do wykonywania pracy na stanowisku zajmowanym przez urzędnika oraz czy jest możliwe wyznaczenie urzędnikowi innego stanowiska uwzględniającego jego przygotowanie zawodowe.

●Z literalnej wykładni określenia "uprawnienia konieczne do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku" wynika wprost, że chodzi o wszystkie sformalizowane (potwierdzone dokumentem) wymogi kwalifikacyjne, bez których wykonywanie pracy na danym stanowisku jest niedopuszczalne. Obejmuje to więc nie tylko dokumenty potwierdzające umiejętności fachowe (np. dyplom lekarza lub prawo jazdy), lecz także wymagane przez prawo poświadczenie bezpieczeństwa. (por. wyrok SN z 9 stycznia 2012 r., sygn. akt III PK 39/11). Przy czym zawiniona utrata uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku może być skutkiem orzeczenia sądu albo decyzji administracyjnej czy też orzeczenia komisji dyscyplinarnej[106].

●Kolejną przesłanką rozwiązania z urzędnikiem stosunku pracy bez wypowiedzenia z jego winy jest ciężkie naruszenie przez urzędnika podstawowych obowiązków członka korpusu służby cywilnej, jeżeli wina urzędnika jest oczywista. Na gruncie poglądów utrwalonych na tle przepisów k.p. "ciężkie naruszenie" wywołane jest winą umyślną lub rażącym niedbalstwem.

●Zgodnie z wyrokiem SN z 11 września 2001 r., sygn. akt I PKN 634/00 (OSNP 2003, nr 16, poz. 381), "rażące niedbalstwo jako element ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych" (art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.) jest postacią winy nieumyślnej, której nasilenie wyraża się w całkowitym ignorowaniu przez pracownika następstw jego działania, jeżeli rodzaj wykonywanych obowiązków lub zajmowane stanowisko nakazują szczególną przezorność i ostrożność w działaniu.

●Winę umyślną oraz rażące niedbalstwo SN definiował również w wyroku z 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II PK 285/11, stwierdzając, że ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, o którym mowa w art. 52 par. 1 pkt 1 k.p., ma miejsce wtedy, gdy w związku z określonym zachowaniem (działaniem lub zaniechaniem) naruszającym podstawowe obowiązki pracownicze można pracownikowi zarzucić winę umyślną lub rażące niedbalstwo. Jeżeli sprawca przewiduje wystąpienie szkodliwego skutku i celowo do niego zmierza lub co najmniej się nań godzi, można mu przypisać winę umyślną. Jeżeli natomiast przewiduje możliwość nastąpienia szkodliwego skutku, lecz bezpodstawnie przypuszcza, że zdoła go uniknąć, lub też, gdy nie przewiduje możliwości jego wystąpienia, choć może i powinien go przewidzieć, jego postępowaniu można przypisać winę nieumyślną w postaci lekkomyślności - w pierwszej sytuacji i niedbalstwa - w drugim przypadku. Rażące niedbalstwo mieszczące się - obok winy umyślnej - w pojęciu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych jest wyższym od niedbalstwa stopniem winy nieumyślnej. Niedbalstwo określa się jako niedołożenie należytej staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (art. 355 par. 1 kodeksu cywilnego). Przez rażące niedbalstwo rozumie się natomiast niezachowanie minimalnych (elementarnych) zasad prawidłowego zachowania się w danej sytuacji. O przypisaniu pewnej osobie winy w tej postaci decyduje zatem zachowanie się przez nią w określonej sytuacji w sposób odbiegający od miernika staranności minimalnej.

●Katalog podstawowych obowiązków urzędniczych obejmuje przede wszystkim te obowiązki, które odgrywają zasadniczą rolę w realizacji celów zatrudnienia urzędnika wskazanych w art. 1 u.s.c., obowiązków określonych ustawą (art. 76-80 u.s.c.), a także obowiązków wynikających z k.p.

●Przy interpretacji pojęcia "ciężkie naruszenie przez urzędnika podstawowych obowiązków" można odwołać się do bogatego orzecznictwa SN dotyczącego art. 52 par. 1 k.p. A zatem natychmiastowe rozwiązanie stosunku pracy z winy urzędnika uzasadnia m.in.:

- zakłócanie przez niego porządku i spokoju w pracy (np. wyrok SN z 26 maja 1992 r., sygn. akt I PRN 22/92, LexPolonica nr 3117868),

- opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwym (np. wyrok SN z 19 marca 1984 r., sygn. akt I PR 33/84, OSNCP 1984, nr 11, poz. 197),

- bezprawna i świadoma odmowa wykonania polecenia, zagrażająca istotnym interesom pracodawcy (wyrok SN z 12 czerwca 1997 r., sygn. akt I PKN 211/97, OSNAPiUS 1998, nr 11, poz. 323),

- świadczenie przez radcę prawnego prywatnych usług prawniczych w czasie pracy przeznaczonym na obsługę pracodawcy (wyrok SN z 8 maja 1997 r., sygn. akt I PKN 129/97, OSNAPiUS 1998, nr 6, poz. 177),

- podrobienie, przerobienie dokumentu (wyrok SN z 1 grudnia 1998 r., sygn. akt I PKN 329/98, OSNAPiUS 2000, nr 2, poz. 49),

- naruszenie obowiązku zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę (wyrok SN z 6 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 697/99, OSNAPiUS 2001, nr 24, poz. 709),

- ubliżanie podległym pracownikom (wyrok SN z 29 czerwca 2005 r., sygn. akt I PK 290/04, OSNP 2006, nr 9-10, poz. 149).

●Kolejną przesłanką niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy urzędnika służby cywilnej jest popełnienie przez urzędnika w czasie trwania stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem.

●Zwolnienie urzędnika z tego powodu możliwe jest tylko w razie łącznego zajścia następujących okoliczności:

a) popełnienia przez urzędnika przestępstwa, to jest zbrodni lub występku (art. 7 par. 1 k.k.). Popełnienie wykroczenia nie stanowi podstawy do zwolnienia urzędnika w tym trybie;

b) pod uwagę można brać tylko przestępstwo popełnione w czasie trwania stosunku pracy. Jeżeli strony w umowie o pracę określiły późniejszy termin powstania stosunku pracy niż dzień zawarcia tej umowy (art. 26 k.p.), to przestępstwo popełnione w okresie między zawarciem umowy a powstaniem stosunku pracy spełnia wymagania określone w przepisie. Chodzi tu bowiem o przestępstwo w czasie trwania umowy o pracę, która powstaje w dniu jej zawarcia, a niekoniecznie w czasie trwania stosunku pracy. Jeżeli natomiast urzędnik popełnił przestępstwo uniemożliwiające zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku przed zawarciem stosunku pracy i fakt ten zataił przed pracodawcą, to może być to podstawą do uchylenia się przez pracodawcę od skutków oświadczenia woli w przedmiocie zawarcia umowy, gdyż został on wprowadzony w błąd (art. 84 i 86 kodeksu cywilnego w związku z art. 300 k.p.);

c) przestępstwo musi uniemożliwiać dalsze zatrudnianie urzędnika na zajmowanym stanowisku. Jeżeli jest to przestępstwo popełnione w zakładzie pracy lub wyrządzające szkodę pracodawcy, to zachodzi wówczas zbieg przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Z reguły może być ono bowiem zakwalifikowane jako ciężkie naruszenie obowiązków urzędniczych, a dla pracodawcy dużo bezpieczniej jest powołać właśnie tę przyczynę, a nie popełnienie przestępstwa. Praktycznie pracodawca powinien rozwiązać umowę bez wypowiedzenia na tej podstawie wtedy, gdy przestępstwo nie wiąże się z naruszeniem obowiązków pracowniczych, a pomimo to uniemożliwia dalsze zatrudnianie urzędnika na zajmowanym stanowisku;

d) przestępstwo musi być oczywiste lub stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Przyczyną rozwiązania jest jedno zdarzenie - popełnienie przestępstwa, które może być dwojako stwierdzone.

●Samo podejrzenie, że urzędnik dopuścił się przestępstwa, nie uzasadnia rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy urzędnika. Przestępstwo musi być oczywiste, to znaczy muszą istnieć niebudzące najmniejszych wątpliwości dowody popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary, np. ujęcie sprawcy na gorącym uczynku (por. wyrok SN z 4 kwietnia 1979 r., sygn. akt I PR 13/79, OSNCP 1979, nr 11, poz. 221) lub powinno być stwierdzone wyrokiem prawomocnym, czyli takim, od którego nie przysługuje zwykły środek odwoławczy. Przesłanki te muszą być spełnione przed złożeniem oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy. Wykrycie później dowodów, w świetle których przestępstwo staje się oczywiste, lub uprawomocnienie się orzeczenia (stwierdzającego przestępstwo) po dokonanym już rozwiązaniu stosunku pracy nie konwaliduje omawianej czynności prawnej, która - jako bezprawna - może być zaskarżona przez urzędnika do sądu pracy, chociaż okazał się on winny przestępstwa.

●Tymczasowe aresztowanie urzędnika nie stanowi samo przez się podstawy do rozwiązania z nim stosunku pracy na podstawie art. 71 ust. 7 pkt 2 u.s.c., gdyż w tym czasie korzysta on z domniemania niewinności. Może ono być natomiast przyczyną wygaśnięcia stosunku pracy (por. komentarz do art. 70 pkt 6).

●Uniewinnienie urzędnika w procesie karnym od zarzutu popełnienia w czasie stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku, ma ten skutek, że w razie rozwiązania stosunku pracy organy rozstrzygające spór o roszczenia urzędnika wynikające z niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia, dokonując oceny danego zdarzenia, nie mogą ustalić "oczywistości" popełnienia przestępstwa przez wymienionego urzędnika (por. wyrok SN z 4 lutego 1982 r., sygn. akt I PRN 1/82, OSNCP 1982, nr 8-9, poz. 131). Podobnie prawomocne orzeczenie sądu karnego uniewinniające pracownika wyłącza możliwość przyjęcia przez sąd pracy, że przestępstwo miało charakter oczywisty (wyrok SN z 27 kwietnia 1993 r., sygn. akt I PRN 27/93, M. Praw. 1993, nr 2, s. 54).

●Zdaniem departamentu prawnego kancelarii Prezesa Rady Ministrów interpretacja tych przepisów powinna być dokonywana w relacji do przepisów regulujących kwestie odpowiedzialności członków korpusu służby cywilnej. Wydaje się zatem, że możliwe byłoby uznanie winy urzędnika służby cywilnej za oczywistą, pod warunkiem że ani stwierdzenie samego faktu popełnienia czynu (zachowania), ani stwierdzenie osobistego i wyłącznego udziału tego urzędnika w jego popełnieniu (lub jednoznaczne ustalenie zakresu, w jakim przyczynił się do naruszenia obowiązków przez kilku członków korpusu służby cywilnej oraz stopnia jego winy) nie wymagają przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, a następnie postępowania dyscyplinarnego. W podobny sposób należałoby rozumieć kwestie ustalenia, czy doszło do oczywistego popełnienia przestępstwa, z tym że oprócz stwierdzenia oczywistej winy należy również stwierdzić, że dany czyn w sposób oczywisty jest przestępstwem w rozumieniu przepisów prawa karnego[107].

●Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia z winy urzędnika nie może nastąpić po upływie miesiąca od dnia uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy.

●Miesięczny termin do rozwiązania stosunku pracy rozpoczyna bieg od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej dokonanie tej czynności. W nowszym orzecznictwie SN jest ustalony pogląd, że do rozpoczęcia biegu terminu konieczne jest uzyskanie tej wiadomości przez osobę lub organ upoważnione do składania oświadczeń woli pracownikom w imieniu pracodawcy (tak np. wyroki: z 17 grudnia 1997 r., sygn. akt I PKN 432/97, OSNAPiUS 1998, z. 21, poz. 625 oraz z 21 października 1999 r., sygn. akt I PKN 329/99, OSNAPiUS 2001, z. 5, poz. 159). Zmiana składu osobowego organu pracodawcy nie powoduje rozpoczęcia na nowo biegu terminu (wyrok SN z 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I PKN 431/99, OSNAPiUS 2001, z. 9, poz. 300). Przez uzyskanie wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy należy rozumieć uzyskanie odpowiednio pewnej wiadomości o faktach, z których przy prawidłowym rozumowaniu należy wyciągać wniosek o istnieniu przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy. Wiadomości anonimowe (niepodpisane) nie są brane pod uwagę.

●W przypadku naruszania przez urzędnika obowiązków zachowaniem ciągłym termin rozpoczyna bieg od ostatniego czynu pracownika (por. wyrok SN z 19 grudnia 1997 r., sygn. akt I PKN 443/97, OSNAPiUS 1998, nr. 21, poz. 631).

●Termin miesięczny jest zachowany, jeżeli najpóźniej ostatniego dnia oświadczenie woli pracodawcy doszło do urzędnika w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią (art. 61 kodeksu cywilnego w związku z art. 300 k.p.).

●Jednocześnie raz jeszcze należy podkreślić, że art. 71 ust. 3 oraz 7 u.s.c. dają pracodawcy możliwość rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie musi on jednak z niej korzystać, jeżeli uzna, że w jego interesie nie leży rozwiązanie stosunku pracy pomimo długotrwałej nieobecności urzędnika spowodowanej chorobą albo zawinionego zachowania się urzędnika. Nie uniemożliwia to jego dalszego zatrudnienia. W szczególności, mimo takiego zachowania się urzędnika, które uzasadnia zwolnienie dyscyplinarne, pracodawca może pozostawić go na dotychczasowym stanowisku bądź tylko przenieść na inne stanowisko.

●Ustawa o służbie cywilnej nie określa roszczeń przysługujących urzędnikowi służby cywilnej na wypadek wadliwego rozwiązania stosunku pracy, dlatego znajdują tu zastosowanie przepisy ogólne zawarte w k.p. Jeśli pracodawca naruszył przepisy o wypowiedzeniu bądź rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia, pracownikowi przysługują roszczenia restytucyjne (o wydanie orzeczenia o bezskuteczności wypowiedzenia, o przywrócenie do pracy) lub pieniężne (o odszkodowanie, o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, o należne wynagrodzenie za czas, o jaki skrócono okres wypowiedzenia).

●Na zakończenie warto wspomnieć, że komentowana ustawa reguluje jedynie zasady niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej, nie odnosi się natomiast w tym zakresie do pracowników służby cywilnej. Do osób tych w świetle art. 9 ust. 1 u.s.c. znajdują zastosowanie przepisy k.p. o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 k.p. O ile jednak nie budzi zastrzeżeń dopuszczalność zastosowania w stosunku do pracowników służby cywilnej art. 52 par. 1 pkt 2 i 3 k.p., o tyle, jak podkreślono w komentarzu do art. 9 u.s.c. (Dziennik Gazeta Prawna z 27 marca 2013 r. nr 61/3451), linia orzecznicza SN utrwalona na tle ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej sprzeciwia się stosowaniu do pracowników służby cywilnej art. 52 par. 1 pkt 1 k.p. To znaczy sprzeciwia się rozwiązywaniu umowy o pracę z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Wskazuje jako właściwe w tym przypadku zastosowanie przepisów u.s.c. dotyczących postępowania dyscyplinarnego i przewidzianej w nich kary wydalenia z pracy w urzędzie (art. 114 ust. 2 pkt 4). Trzeba jednak zauważyć, że w orzecznictwie SN pojawiają się wyroki - co prawda niedotyczące sporów powstałych na tle rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej na podstawie art. 52 par. 1 pkt 2 k.p. - w których jest prezentowane rozumowanie prowadzące do odmiennych wniosków prawnych (np. wyrok SN z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I PK 36/10).

W okresie wypowiedzenia członek korpusu służby cywilnej może być zwolniony z pełnienia obowiązków z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

●Artykuł 72 u.s.c. reguluje fakultatywną możliwość zwolnienia członka korpusu służby cywilnej z pełnienia obowiązków z jednoczesnym zachowaniem prawa tego członka korpusu do przysługującego mu wynagrodzenia. W komentowanym przepisie ustawodawca wprowadza odmienną od zawieszenia świadczenia stosunku pracy konstrukcję prawną w postaci zwolnienia członka korpusu z wypełniania obowiązków służbowych[108]. Decyzję w zakresie ewentualnego zwolnienia z pełnienia obowiązków podejmuje dyrektor generalny urzędu, decyzja ta pozostawiona jest jego woli i własnej ocenie konkretnej sytuacji. Komentowany przepis nie określa żadnych przesłanek warunkujących podjęcie decyzji w zakresie zwolnienia z pełnienia obowiązków. Wydaje się, że podejmując decyzję w tym zakresie, dyrektor generalny może wziąć pod uwagę np. okoliczności dotyczące samego członka korpusu służby cywilnej (np. charakteru wykonywanej pracy, utraty zaufania powodującej niemożliwość wykonywania swoich obowiązków), okoliczności będących podstawą rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej[109] czy też okoliczności dotyczące urzędu (zapewnienie nieprzerwanego funkcjonowania urzędu i ciągłości realizowanych zadań). Analizując przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi i pracownikowi służby cywilnej, można stwierdzić, że w razie zajścia niektórych okoliczności i podjęcia decyzji w sprawie zakończenia stosunku pracy w tym trybie członek korpusu służby cywilnej nie powinien wykonywać czynności służbowych lub wykonywanie przez niego obowiązków zawodowych byłoby bezcelowe[110].

●Jedynym elementem warunkującym możliwość zwolnienia członka korpusu z pełnienia obowiązków jest okoliczność bycia członkiem korpusu służby cywilnej w okresie wypowiedzenia. Rozwiązanie stosunku pracy urzędnika służby cywilnej z zachowaniem okresu wypowiedzenia regulują przepisy art. 71 ust. 1, 2 i 6 u.s.c. Natomiast w odniesieniu do pracownika służby cywilnej kwestie rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem uregulowane są przepisami art. 32-43 k.p. Ponadto możliwość rozwiązania stosunku pracy za dwutygodniowym wypowiedzeniem określona jest w art. 35 ust. 3 u.s.c.

●Komentowany przepis przewiduje możliwość zwolnienia z pełnienia obowiązków a zatem zwolnienie z wszelkich zobowiązań ciążących na członku korpusu służby cywilnej w odniesieniu do urzędu, w którym wykonywał on wcześniej swoje obowiązki. W przypadku urzędnika służby cywilnej należy jednak zwrócić uwagę, że urzędnik nie jest zwolniony z wypełniania obowiązków, które nie łączą się bezpośrednio ze świadczeniem przez niego pracy. Uwaga ta odnosi się np. do obowiązku ochrony interesów państwa czy też obowiązku dochowania tajemnicy ustawowo chronionej[111].

●Zwolnienie z wykonywania obowiązków, o którym mowa w komentowanym przepisie, nie może prowadzić do negatywnych konsekwencji dla członka korpusu w zakresie otrzymywanego wynagrodzenia. Członek korpusu służby cywilnej otrzymuje wynagrodzenie w wysokości, w jakiej otrzymywałby je, gdyby nie został zwolniony z ciążących na nim obowiązków. Wynagrodzenie członka korpusu służby cywilnej określa art. 85 u.s.c. Wynagrodzenie pracownika służby cywilnej składa się z wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla zajmowanego stanowiska pracy oraz dodatku za wieloletnią pracę w służbie cywilnej (ust. 1), natomiast wynagrodzenie urzędnika służby cywilnej składa się z wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla zajmowanego stanowiska pracy, dodatku za wieloletnią pracę w służbie cywilnej oraz dodatku służby cywilnej z tytułu posiadanego stopnia służbowego (ust. 2). Wskazać zatem należy, że zwolnienie członka korpusu cywilnej z wykonywania obowiązków w okresie wypowiedzenia nie wywołuje ujemnych skutków w zakresie prawa tego członka korpusu do przysługującego mu wynagrodzenia.

●Nadmienić również należy, że użyty w komentowanym przepisie wyraz "zwolniony" wskazuje, iż decyzja o zwolnieniu członka korpusu z pełnienia obowiązków w okresie wypowiedzenia jest decyzją ostateczną. Decyzja władzy służbowej o zwolnieniu urzędnika z wykonywania czynności zawodowych jest nieodwracalna - nie może być cofnięta w czasie trwania wypowiedzenia, obowiązuje do upływu terminu wypowiedzenia stosunku pracy[112] .

●Przepisy powszechnie obowiązującego prawa pracy nie przewidują instytucji zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w okresie wypowiedzenia pracownikowi przez pracodawcę umowy o pracę. Pracodawca może zwolnić pracownika z wykonywania zadań pracowniczych, ale wymagana jest w tym względzie zgoda pracownika. Z punktu widzenia pracodawcy zwolnienie pracownika z wykonywania obowiązków może być w określonych przypadkach uzasadnione koniecznością ochrony jego interesów. Może bowiem dojść do takich sytuacji w ramach zatrudnienia, że pracodawca nie będzie chciał lub nie będzie mógł dopuścić pracownika do pracy w okresie wypowiedzenia.

●Skuteczne zwolnienie pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia przesądza o tym, że pracownik, który nie wyraża zgody na cofnięcie oświadczenia woli w tym przedmiocie, nie jest obowiązany do podporządkowania się w tym okresie poleceniom pracodawcy świadczenia pracy w miejscu i terminie wskazanym przez pracodawcę. Należy to uznać za sprzeczne z treścią wiążącego strony stosunku prawnego. W konsekwencji niezastosowanie się powoda do takich poleceń pracodawcy nie narusza przepisu art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.[113].

1. W razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej z przyczyn określonych w art. 71 ust. 1 pkt 4, w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej urzędnikowi temu przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa, przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. Świadczenie to nie przysługuje urzędnikowi, który nabył prawo do emerytury.

2. W razie gdy w okresie, o którym mowa w ust. 1, były urzędnik służby cywilnej pobiera zasiłek chorobowy albo macierzyński, wysokość świadczenia pieniężnego ulega odpowiedniemu obniżeniu.

3. Okres pobierania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 1, wlicza się do okresów pracy wymaganych do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz do okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - na takich warunkach, na jakich wlicza się okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Od świadczenia pieniężnego urząd odprowadza składkę na ubezpieczenia społeczne na zasadach przewidzianych dla wynagrodzenia wypłacanego w czasie trwania stosunku pracy.

●Na podstawie art. 73 u.s.c., w razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej z powodu likwidacji urzędu, w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej mianowanemu urzędnikowi przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa, przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.

●Zgodnie z art. 66 u.s.c. w razie likwidacji urzędu, w którym urzędnik służby cywilnej wykonuje pracę, lub reorganizacji tego urzędu w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej szef służby cywilnej przenosi go do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości oraz zobowiązuje dyrektora generalnego tego urzędu do wyznaczenia urzędnikowi służby cywilnej stanowiska, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe. W polskim systemie służby cywilnej obowiązuje zasada trwałości stosunku pracy urzędnika służby cywilnej, odnosząca się nawet do sytuacji, gdy urząd, w którym urzędnik wykonuje pracę zostaje zlikwidowany albo zreorganizowany w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej. Jedynie w sytuacji, gdy dochodzi do likwidacji urzędu, a nie jest możliwe przeniesienie urzędnika do innego urzędu na podstawie art. 66 u.s.c., przewidziane jest rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (art. 71 ust. 1 pkt 4 u.s.c.). W takiej wyjątkowej sytuacji, gdy dochodzi do rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej z powodu likwidacji urzędu, ponieważ nie ma możliwości przeniesienia go do innego urzędu, urzędnikowi temu na podstawie art. 73 u.s.c. przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa. Świadczenie to przysługuje w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej, jednak nie dłużej niż przez 6 miesięcy. Świadczenie to nie przysługuje urzędnikowi, który nabył prawo do emerytury, a jeżeli w okresie, za który przysługuje świadczenie, były urzędnik służby cywilnej pobiera zasiłek chorobowy albo macierzyński, wysokość świadczenia pieniężnego ulega odpowiedniemu obniżeniu.

●Urzędnikowi pobierającemu omawiane świadczenie nie będzie przysługiwał, w okresie jego pobierania, zasiłek dla bezrobotnych, ponieważ nie spełni on warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy[114].

●Zgodnie z art. 73 ust. 3 u.s.c. okres pobierania świadczenia pieniężnego wlicza się do okresów pracy wymaganych do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz do okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - na takich warunkach, na jakich wlicza się okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Okresu pobierania świadczenia przez urzędnika nie wlicza się do: okresów wymaganych do nabycia prawa i długości pobierania zasiłku dla bezrobotnych, okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego, oraz stażu pracy wymaganego do wykonywania niektórych zawodów.

●Omawiane rozwiązanie oznacza przyznanie zwolnionemu urzędnikowi służby cywilnej świadczenia pieniężnego wypłacanego ze środków budżetu państwa, mającego charakter alimentacyjny. Świadczenie to nie jest związane bezpośrednio ze stosunkiem pracy, ponieważ przysługuje ono po ustaniu zatrudnienia w likwidowanym urzędzie, a warunkiem zachowania prawa do tego świadczenia nie jest utrzymywanie jakichkolwiek relacji zbliżonych do tych wynikających ze stosunku pracy. W szczególności były urzędnik nie musi wykazywać gotowości podjęcia jakiejkolwiek zaproponowanej mu pracy w służbie cywilnej. Celem przyznania świadczenia jest zapewnienie byłemu urzędnikowi dochodu w okresie poszukiwania innej pracy zarobkowej lub do czasu podjęcia działalności gospodarczej, przy czym oferowane mu okresowe świadczenie jest korzystniejsze od świadczeń przewidzianych powszechnie obowiązującymi przepisami dla osób bezrobotnych.

●Ze względu na alimentacyjny charakter świadczenia pieniężnego przysługującego urzędnikom służby cywilnej zwolnionym wskutek likwidacji urzędu przyznaje się go tylko osobom nieposiadającym źródła dochodu z pracy, działalności gospodarczej lub emerytury. Wysokość tego świadczenia odpowiednio się pomniejsza w razie uzyskiwania w tym samym czasie świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zasiłek chorobowy lub macierzyński).

●Wątpliwości interpretacyjnych nie budzi podjęcie przez byłego urzędnika działalności gospodarczej, punktem odniesienia jest tu bowiem ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej[115], zgodnie z którą działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

●Trudności interpretacyjne może budzić natomiast określenie "podjęcie pracy". Pojęcie to może być bowiem rozumiane w wąskim znaczeniu jako podjęcie pracy w ramach stosunku pracy albo szeroko jako podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej bez względu na jej podstawę prawną. Mając na uwadze, że w art. 80 ust. 1 i 2 u.s.c. ustawodawca odróżnia pojęcie zatrudnienia i innych zajęć zarobkowych, wskazując, że "zatrudnienie" oznacza pozostawanie w stosunku pracy, a "inne zajęcia zarobkowe" - wykonywanie pracy na innej podstawie niż stosunek pracy (np. umowy cywilnoprawne - umowa-zlecenie czy też umowa o dzieło), należy uznać, iż w komentowanym przepisie określenie "podjęcie pracy" obejmuje nie tylko podjęcie pracowniczego zatrudnienia, lecz także podjęcie pracy w ramach stosunków pozapracowniczych. Wydaje się też, że przyjęcie takiej interpretacji jest zgodne z alimentacyjnym charakterem omawianego świadczenia.

●Przewidziane w art. 73 ust. 1 zd. drugie u.s.c. wyłączenie prawa do pobierania świadczenia pieniężnego przez byłego urzędnika służby cywilnej, który nabył prawo do emerytury, nie jest oparte - nawet pośrednio - na kryterium wieku, ale na kryterium dochodowym. Należy przy tym zauważyć, że warunkiem nieprzyznania świadczenia nie jest osiągnięcie wieku emerytalnego, ale nabycie prawa do emerytury. Zatem pozbawienie prawa do pobierania świadczenia odnosi się tylko do osoby, która zdecydowała się na zakończenie kariery zawodowej i przejście na emeryturę (bez względu na jej wiek)[116].

●O nabyciu prawa do emerytury można mówić dopiero po ustaleniu prawa do emerytury w drodze decyzji wydanej przez właściwy organ rentowy na podstawie przedstawionych dowodów, ponieważ dopiero po uzyskaniu tej decyzji zainteresowany może skutecznie powoływać się na swoje prawo do emerytury i korzystać z tego prawa. Potwierdza to również art. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym status emeryta ma osoba mająca ustalone prawo do emerytury[117].

●Jeżeli były urzędnik służby cywilnej nabędzie prawo do emerytury po ustaniu zatrudnienia z powodu likwidacji urzędu w okresie pobierania świadczenia pieniężnego, to dalsza jego wypłata zostaje wstrzymana[118].

●Prawo do świadczenia pieniężnego przysługuje wyłącznie w razie likwidacji urzędu rozumianej jako całkowite zniesienie jednostki organizacyjnej zatrudniającej pracowników, a także wykonywanych przez tę jednostką zadań, co w praktyce zdarza się niezwykle rzadko. Jak wynika z dotychczasowych doświadczeń, reorganizacja w ramach urzędów administracji rządowej odbywa się przede wszystkim przez zmiany struktury organizacyjnej i przenoszenie zadań między jednostkami, a zatrudnieni w reformowanych urzędach urzędnicy służby cywilnej są przenoszeni do innej pracy, w tym także na podstawie art. 66 u.s.c.[119].

●Świadczenie to przysługuje niezależnie od odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiązania stosunku pracy przyznanego przez sąd pracy na podstawie art. 45 par. 1 k.p. w związku z art. 9 ust. 2 u.s.c.

●Na gruncie analogicznego przepisu art. 13¹ ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych[120] wypowiedział się SN, stwierdzając, że: "Mianowany urzędnik państwowy, z którym pracodawca niezasadnie (bez rzeczywistej przyczyny) rozwiązał za wypowiedzeniem stosunek pracy z powodu likwidacji lub reorganizacji urzędu, ma prawo do odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 45 par. 1 k.p., niezależnie od prawa do świadczenia określonego w art. 13¹ ust. 1 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Dla powstania prawa urzędnika do świadczenia, przysługującego na podstawie art. 13¹ ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych nie ma znaczenia to, czy wskazana w oświadczeniu o wypowiedzeniu przyczyna polegająca na likwidacji lub reorganizacji urzędu faktycznie wystąpiła. Uzyskanie prawa do wymienionego świadczenia w sytuacji, gdy wypowiedzenie było uzasadnione pozorną likwidacją lub reorganizacją, nie stoi na przeszkodzie nabyciu przez pracownika prawa do wskazanego w art. 45 par. 1 k.p. odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia" (wyrok SN z 17 września 2009 r., sygn. akt II PK 59/09, OSNP 2011/9-10/122).

●Świadczenie przedemerytalne przysługuje pozostającemu bez pracy urzędnikowi dopiero po upływie okresu wypłaty omawianego świadczenia pieniężnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2000 r., sygn. akt II SA 2443/99, OSP 2001/6/83).

●Omawiane świadczenie pieniężne ma charakter okresowy, co oznacza, że jest wypłacane miesięcznie w terminach płatności wynagrodzenia urzędniczego. Od świadczenia pieniężnego urząd odprowadza składkę na ubezpieczenia społeczne na zasadach przewidzianych dla wynagrodzenia wypłacanego w czasie trwania stosunku pracy.

●Jeśli zwolniony urzędnik służby cywilnej znajdzie zatrudnienie u innego pracodawcy lub rozpocznie działalność gospodarczą, nie otrzyma w ogóle świadczenia przewidzianego w art. 73 u.s.c. Przesłanką otrzymania tego świadczenia jest więc zerwanie trwałej więzi prawnej łączącej pracownika z pracodawcą, z przyczyn dotyczących tego drugiego, a także konieczne jest, aby urzędnik pozostawał w dacie otrzymania tego świadczenia bez pracy zarobkowej, ponieważ ma ono na celu złagodzenie ujemnych skutków, jakie łączą się z koniecznością poszukiwania innego zajęcia przez zwolnionego pracownika, a nawet z koniecznością przekwalifikowania się. Jego celem jest zapewnienie źródła dochodu do czasu podjęcia na nowo działalności zarobkowej w ramach stosunku pracy czy też na innej podstawie prawnej.

●Na podstawie przepisów ustawy o pracownikach urzędów państwowych rozpatrywana była także kwestia, czy podjęcie pracy w okresie 6 miesięcy od ustania stosunku pracy urzędnika, lecz na podstawie umowy trwającej krócej niż okres pozostały do upływu owego sześciomiesięcznego terminu, reaktywuje prawo byłego urzędnika do analizowanego świadczenia pieniężnego. Słusznie stwierdzono, że brzmienie przepisu przemawia za udzieleniem negatywnej odpowiedzi na postawione pytanie. Akcentuje się w nim, że świadczenie pieniężne przysługuje w okresie pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej w oznaczonym terminie, przy czym okres ten nie może być dłuższy niż 6 miesięcy. Przyjęcie innej wykładni byłoby uzasadnione, gdyby ustawodawca wskazał, że świadczenie pieniężne przysługuje za czas braku dochodu z pracy lub działalności gospodarczej nie dłuższy jednak niż 6 miesięcy[121].

●W tym miejscu należy wspomnieć, że urzędnik służby cywilnej, z którym rozwiązano stosunek pracy na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 4 u.s.c. z powodu likwidacji urzędu, nie nabywa prawa do odprawy, o której mowa w art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników[122], na mocy art. 11 przepisów ustawy nie stosuje się bowiem do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania. Odprawa ta przysługuje natomiast pracownikom służby cywilnej zwalnianym z pracy z powodu likwidacji urzędu po spełnieniu przez nich ustawowych przesłanek nabycia prawa do tego świadczenia z powodu rozwiązania z nimi umownego stosunku pracy.

Dyrektor generalny urzędu rozwiązuje stosunek pracy lub stwierdza wygaśnięcie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej.

●Artykuł 74 u.s.c. stwierdza, że rozwiązania stosunku pracy lub stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej dokonuje dyrektor generalny urzędu. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.s.c. stanowisko dyrektora generalnego urzędu tworzy się w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w urzędzie ministra, urzędzie przewodniczącego komitetu wchodzącego w skład Rady Ministrów, urzędzie centralnego organu administracji rządowej oraz w urzędzie wojewódzkim. Natomiast kompetencje dyrektora generalnego urzędu określone zostały w ust. 4. Jedną z tych kompetencji - która jest związana z dyspozycją komentowanego artykułu - jest dokonywanie czynności z zakresu prawa pracy wobec osób zatrudnionych w urzędzie oraz realizowanie polityki personalnej, w szczególności zaś dokonywanie czynności wynikających z nawiązania i trwania stosunku pracy z członkami korpusu służby cywilnej oraz czynności związanych z ustaniem stosunku pracy[123]. Artykuł 25 ust. 4 pkt 2 u.s.c. mówi o zadaniach dyrektora generalnego z zakresu prawa pracy, w ramach którego to pojęcia mieszczą się zarówno oświadczenia woli, jak i działania wywołujące skutki prawne niebędące oświadczeniami woli w ścisłym tego słowa znaczeniu, np. udzielenie urlopu wypoczynkowego[124].

●Określenie w komentowanym przepisie podmiotu właściwego do podjęcia decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy odnosi się do rozwiązania z członkiem korpusu stosunku pracy za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia z inicjatywy władzy służbowej. Dyspozycja komentowanego przepisu nie odnosi się natomiast do rozwiązania stosunku pracy w drodze porozumienia stron (jest to czynność prawna dwustronna) oraz do rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem dokonanym przez członka korpusu (rozwiązanie stosunku pracy jest następstwem jego jednostronnego oświadczenia woli)[125].

●Analizując treść komentowanego przepisu w kontekście powołanego powyżej przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 u.s.c. nakładającego na dyrektora generalnego urzędu zadania wynikające z czynności z zakresu prawa pracy wobec osób zatrudnionych w urzędzie, można zastanawiać się nad celem regulacji art. 74 u.s.c. Wydaje się, że intencją ustawodawcy było wskazanie wprost, iż do zadań dyrektora generalnego urzędu należy, analogicznie jak do zadań pracodawcy, o którym mowa w art. 3 i 3¹ par. 1 k.p., rozwiązywanie stosunku pracy lub stwierdzanie jego wygaśnięcia w stosunku do specjalnej kategorii pracowniczej - członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych w danym urzędzie[126].

●Dyrektor generalny urzędu rozwiązuje stosunek pracy członka korpusu służby cywilnej lub też stwierdza wygaśnięcie stosunku pracy takiej osoby. Kwestie dotyczące rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej reguluje art. 71 u.s.c. Natomiast w odniesieniu do pracownika służby cywilnej rozwiązanie stosunku pracy regulują art. 30 i następne k.p. Ponadto art. 98 ust. 2 u.s.c. określa możliwość przejścia na emeryturę pracownika służby cywilnej w przypadku rozwiązania z nim stosunku pracy z powodu likwidacji urzędu.

●Przypadki wygaśnięcia stosunku pracy urzędnika służby cywilnej reguluje natomiast art. 70 u.s.c. Są to przykładowo: odmowa złożenia ślubowania, prawomocne skazanie za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, prawomocne orzeczenie utraty praw publicznych lub zakazu wykonywania zawodu urzędnika w służbie cywilnej czy też upłynięcie trzech miesięcy nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania. Wygaśnięcie stosunku pracy urzędnika służby cywilnej może być także spowodowane orzeczeniem wobec takiego urzędnika kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy w urzędzie[127]. Natomiast w odniesieniu do pracownika służby cywilnej wygaśnięcie stosunku pracy regulują art. 63-67 k.p.

●Komentowany przepis określa zadanie przewidziane dla dyrektora generalnego urzędu, jakkolwiek zadanie to w urzędach administracji rządowej, w których nie tworzy się tego typu stanowisk, wypełniają kierownicy urzędów[128].

W razie przeniesienia członka korpusu służby cywilnej do innego urzędu jego akta osobowe wraz z pozostałą dokumentacją w sprawach związanych ze stosunkiem pracy przekazuje się do urzędu, w którym członek korpusu służby cywilnej ma być zatrudniony.

●Artykuł 75 u.s.c. reguluje kwestię dotyczącą akt osobowych członka korpusu służby cywilnej, który zostaje przeniesiony do innego urzędu. Akta osobowe wraz z wszelką dokumentacją w sprawach związanych ze stosunkiem pracy przekazane zostają do urzędu, w którym członek korpusu ma być zatrudniony lub do którego ma być przeniesiony. A contrario nie jest oczywiście przekazywana do nowego urzędu dokumentacja w sprawach, które nie są bezpośrednio związane ze stosunkiem pracy. Zwrot "pozostała dokumentacja w sprawach związanych ze stosunkiem pracy" wskazuje, że chodzi o dokumentację dotyczącą stosunku pracy, co do której nie ma obowiązku włączenia jej do akt osobowych, a jest ona związana ze stosunkiem pracy. Do takiej dokumentacji zaliczyć należy m.in. karty ewidencji czasu pracy określające, w jakich dniach danego okresu pracownik wykonywał pracę, a jakie dni stanowiły urlop lub dni nieobecności w pracy, np. z uwagi na zwolnienie czy też pobieranie zasiłku chorobowego.

●Unormowanie zawarte w art. 75 ma charakter porządkowy. Przekazanie akt osobowych oraz pozostałej dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy ma na celu stworzenie jednych akt osobowych i dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy dla członka korpusu służby cywilnej. Uzasadnione jest to potrzebą zgromadzenia jednej, kompletnej dokumentacji związanej ze stosunkiem pracy, która dotyczy m.in. wykształcenia, liczby i rodzaju odbytych szkoleń, wzajemnych zobowiązań pracownika i pracodawcy[129]. W aktach członka korpusu służby cywilnej może przykładowo znajdować się odpis prawomocnego orzeczenia komisji dyscyplinarnej o ukaraniu[130]. Przekazanie akt osobowych i pozostałej dokumentacji dotyczącej członka korpusu dotyczy zarówno sytuacji trwałego przeniesienia do innego urzędu, jak i przeniesienia czasowego[131].

●Komentowany przepis stwierdza, że następuje przekazanie akt osobowych, nie precyzując, jaka czynność ma dokumentować to przekazanie. Uznać należy, że przekazanie akt osobowych oraz pozostałej dokumentacji dotyczącej stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej następuje na podstawie sporządzonego protokołu potwierdzającego fakt przekazania dokumentów - również w zakresie ilościowym. Sporządzenie protokołu jest istotne głównie z punktu widzenia urzędu, z którego członek korpusu służby cywilnej zostaje przeniesiony. Po przejściu członka korpusu urząd ten bowiem - poza sporządzonym protokołem - nie dysponuje aktami osobowymi czy innymi dokumentami dotyczącymi stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej.

●Przedmiotowy protokół powinien zawierać informację dotyczącą przekazywanych akt osobowych, pozostałej dokumentacji związanej ze stosunkiem pracy członka korpusu (np. kart ewidencji czasu pracy) czy też informację dotyczącą przebiegu stosunku pracy w zakresie:

a) liczby dni urlopu wypoczynkowego,

b) liczby pozostałych do wykorzystania dni urlopu na żądanie,

c) liczby dni urlopu szkoleniowego,

d) liczby dni, za które członek korpusu otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy,

e) okresu przebywania na urlopie bezpłatnym.

●W zakresie prowadzenia akt osobowych pracowników zastosowanie mają przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika[132].

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego

Prawomocne ukaranie urzędnika państwowego mianowanego karą dyscyplinarną wydalenia z pracy w urzędzie wywiera bezpośredni skutek w sferze stosunku pracy, powodując jego rozwiązanie.

z 14 września 1998 r., sygn. akt I PKN 312/98 (OSNPiUS 1999, nr 19, poz. 615)

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego

1. Przesłanką wygaśnięcia umowy o pracę na podstawie art. 66 par. 1 k.p. jest upływ 3 miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, a nie trzymiesięczny okres tymczasowego aresztowania.

2. Trzymiesięczny okres nieobecności pracownika w pracy - stanowiący przesłankę wygaśnięcia umowy o pracę na podstawie art. 66 par. 1 k.p. - oblicza się według przepisów prawa materialnego, w tym przypadku z zastosowaniem przepisów kodeksu cywilnego o sposobie obliczania terminów (w tym art. 112).

z 2 marca 2011 r. sygn. akt II PK 213/10

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego

1. Rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem samorządowym na podstawie art. 27 ust. 9 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458) wymaga oświadczenia woli pracodawcy o wypowiedzeniu tej umowy, ze wskazaniem negatywnych ocen pracy jako przyczyny wypowiedzenia (art. 30 par. 4 k.p.).

2. W postępowaniu sądowym toczącym się z odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę z powodu uzyskania ponownie negatywnej oceny pracownik samorządowy może kwestionować zasadność wystawionych mu ocen, nawet jeśli uprzednio nie odwołał się od nich do kierownika jednostki w trybie przewidzianym przez art. 27 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na pracowniku (art. 6 k.c.).

z 7 marca 2012 r., sygn. akt II PK 155/11 (OSNP 2013, nr 3-4, poz. 31)

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego

Złożenie oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika z przekroczeniem ustawowego terminu sprawia, że oświadczenie woli pracodawcy jest wprawdzie skuteczne i prowadzi do ustania umowy o pracę, ale kwalifikowane jest ono jako złożone z naruszeniem przepisów, co implikuje powstanie po stronie pracownika roszczeń wymienionych w art. 56 par. 1 k.p., ich nieuwzględnienie przez sąd z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego może zaś nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach.

z 18 września 2008 r., sygn. akt II PK 28/08

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego

Bieg miesięcznego terminu z art. 52 par. 2 k.p. rozpoczyna się dopiero od chwili, w której pracodawca uzyskał w dostatecznym stopniu wiarygodne informacje uzasadniające jego przekonanie, że pracownik dopuścił się czynu nagannego w stopniu usprawiedliwiającym niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę, czyli od zakończenia, podjętego niezwłocznie i sprawnie przeprowadzonego, wewnętrznego postępowania sprawdzającego uzyskane przez pracodawcę wiadomości o niewłaściwym zachowaniu pracownika.

z 24 lipca 2009 r., sygn. akt I PK 44/09

Przypisy

[1] Art. 3 pkt 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

[2] H. Szewczyk, "Stosunki pracy w służbie cywilnej", Warszawa 2010, str. 130-131.

[3] Wyrok Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II PK 163/09; wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2012 r., sygn. akt IIII PK 47/11; wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2008 r., sygn. akt III PK 81/08.

[4] Wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2005 r., sygn. akt II PK 161/04; wyrok Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt III PK 163/09.

[5] Ustawa z 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

[6] Oprócz komentowanej ustawy o służbie cywilnej tytułem przykładu można podać ustawę z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 269) i ustawę z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

[7] Wyrok Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2007 r., sygn. akt II PK 18/07; wyrok Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt III PK 163/09.

[8] Wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2008 r., sygn. akt III PK 81/08.

[9] Wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca 2008 r., sygn. akt III PK 218/07.

[10] Przytoczony wyrok dotyczył przepisów ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej, jednak z uwagi na tożsamość konstrukcji przeniesienia w ustawie o służbie cywilnej z 1998 r. i 2008 r. uwagi sądu są nadal aktualne.

[11] Obecnie jest to rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 9 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby cywilnej (Dz.U. nr 211, poz. 1630).

[12] Art. 28 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[13] Wyrok Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II PK 163/09.

[14] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 18 lutego 2010 r., znak DP-171-26(2)/10/ESt.

[15] Wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 1992 r., sygn. akt I PZP 8/92.

[16] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 12 października 2012 r., znak DP.171-242(2)/12/ESt.

[17] Wyrok Sądu Najwyższego z 12 marca 2010 r., sygn. akt II PK 276/09; wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I PK 176/10,

[18] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, "Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz", Warszawa 2010, str. 252.

[19] Ibidem.

[20] Z. Stawoniak, "Pracownicy urzędów państwowych bez mianowania", Prawo Pracy 1995, nr 1, str. 16.

[21] Wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2006 r., sygn. akt II PK 367/05.

[22] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 253.

[23] Ibidem, str. 252.

[24] Wyrok Sądu Najwyższego z 12 marca 2010 r., sygn. akt II PK 276/09.

[25] Art. 49 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[26] Art. 9 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[27] Art. 86 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[28] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 254.

[29] Opinia Departamentu Prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 23 września 2009 r., znak DP- 171-415(2)/09/ESt.

[30] Art. 95 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej.

[31] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączk, op. cit., str. 256.

[32] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 13 czerwca 2012 r., znak DP-171-149(2)/12/JK.

[33] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 259.

[34] Art. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[35] Art. 3a ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 269).

[36] Art. 68a ustawy z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (Dz.U. z 2012 r. poz. 82).

[37] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 262; H. Szewczyk, op. cit., str. 140.

[38] Art. 39 ust. 1 ustawy z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz.U. z 2012 r. poz. 392).

[39] Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 listopada 2007 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Infrastruktury oraz zniesienia Ministerstwa Budownictwa, Ministerstwa Gospodarki Morskiej i Ministerstwa Transportu (Dz.U. nr 216, poz. 1589).

[40] Art. 231 par. 1 kodeksu pracy,

[41] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 1998 r., sygn. akt II SA 1429/97.

[42] Wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2008 r., sygn. akt II PK 81/08.

[43] H. Szewczyk, op. cit., str. 141.

[44] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 27 lipca 2012 r., znak DP-3554-1(2)/12/ESt.

[45] H. Szewczyk, op. cit., str. 142.

[46] Ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267).

[47] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 263; H. Szewczyk, op. cit., str. 142.

[48] Por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 października 2012 r., sygn akt II SA/Wa 1368/12.

[49] Art. 3 par. 3 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego.

[50] Art. 97 par. 21 kodeksu pracy.

[51] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 264; H. Szewczyk, op. cit., str. 143.

[52] Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 1606/06; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2647/12.

[53] Art. 59 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.).

[54] Art. 56 ust. 3 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 1999 r. nr 49, poz. 483 z późn. zm.).

[55] Art. 9 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[56] Ustawa z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 1999 r. nr 49, poz. 483 z późn. zm.).

[57] Ustawa z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 170, poz. 1218 z późn. zm.).

[58] Art. 91 par. 1 kodeksu pracy.

[59] H. Szewczyk, op. cit., monografia pkt 5.3 Zawieszenie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej w razie tymczasowego aresztowania oraz wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub karnego.

[60] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 264.

[61] Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).

[62] Art. 249 par. 1 kodeksu postępowania karnego.

[63] Art. 250 par. 1 kodeksu postępowania karnego.

[64] Jagielski, K. Rączka, op. cit., komentarz do art. 68.

[65] Uchwała Sądu Najwyższego z 12 października 1976 r., sygn. akt I PSP 49/76, OSNC 1977/ 4/67.

[66] Art. 96 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[67] Art. 253 par. 1 kodeksu postępowania karnego.

[68] M. Mozgawa (red.), M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, "Kodeks Karny, Komentarz", LEX 2013, komentarz do art. 66 k.k.

[69] Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

[70] Postanowienie Sądu Najwyższego z 17 maja 2000 r., sygn. akt I KZP 7/00, OSNKW 2000/5-6/51, Biul. SN 2000/6/19.

[71] W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, "Ustawa o służbie cywilnej, Komentarz", Lex 2010, komentarz do art. 91.

[72] Art. 90 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[73] Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. nr 160, poz. 1080 z późn. zm.).

[74] Ustawa z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej.

[75] Ustawa z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej.

[76] Dziennik Gazeta Prawna z 19 maja 2011 r. "Aresztowanie urzędnika powoduje zawieszenie w czynnościach służbowych".

[77] H. Szewczyk: op. cit., monografia pkt 5.3 Zawieszenie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej w razie tymczasowego aresztowania oraz wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub karnego.

[78] Wyjaśnienie Departamentu Służby Cywilnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów znajdujące się na stronie internetowej: http://dsc.kprm.gov.pl/wynagrodzenia-w-sluzbie-cywilnej#20

[79] Rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 9 kwietnia 2009 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w służbie cywilnej (Dz.U. nr 60, poz. 493).

[80] Art. 276 kodeksu postępowania karnego.

[81] Wyjaśnienie Departamentu Służby Cywilnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów znajdujące się na stronie internetowej: http://dsc.kprm.gov.pl/wynagrodzenia-w-sluzbie-cywilnej#20

[82] H. Szewczyk: op. cit., monografia pkt 5.3 Zawieszenie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej w razie tymczasowego aresztowania oraz wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub karnego.

[83] W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, op. cit., komentarz do art. 91.

[84] Art. 90 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej.

[85] Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.

[86] Wyjaśnienie departamentu służby cywilnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów znajdujące się na stronie internetowej: http://dsc.kprm.gov.pl/wynagrodzenia-w-sluzbie-cywilnej#21

[87] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 268.

[88] H. Szewczyk, op. cit., str. 178.

[89] Ibidem, str. 179.

[90] Dz.U. z 1997 r. nr 89, poz. 555 z późn. zm.

[91] H. Szewczyk, op. cit., str. 150.

[92] Art. 71 ust. 2 pkt 1 został uchylony przez art. 17 ustawy z 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego z dniem 1 stycznia 2013 r. (Dz.U. z 2012 r. nr 1544).

[93] A. Leja, "Negatywna ocena okresowa jako przesłanka obligatoryjnego rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem z urzędnikiem służby cywilnej - zagadnienia wybrane", Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej 2011, str. 337.

[94] Dz.U. nr 223, poz. 1458 z poźn.zm.

[95] H. Szewczyk, op. cit., str. 155.

[96] Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.

[97] H. Szewczyk, op. cit., str. 156.

[98] Ibidem, str. 157.

[99] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 281.

[100] H, Szewczyk, op. cit., str. 158.

[101] Zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2006 r., sygn. akt II PK 367/06, OSNP 2008/1-2/6.

[102] H. Szewczyk, op. cit., str. 160.

[103] Ibidem, str. 167.

[104] M. Mazuryk [w:] W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, op. cit., str. 312.

[105] Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.

[106] H. Szewczyk, op. cit., str. 176.

[107] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 9 lipca 2010 r., znak DP.171-163(2)/10/JK

[108] W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, op. cit., komentarz do art. 72.

[109] Art. 71 ustawy o służbie cywilnej.

[110] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 299.

[111] Zob. A. Dubowik, "Treść, zmiany i ustanie stosunku pracy w służbie cywilnej", "Praca i Zabezpieczenie Społeczne" 1999, nr 11, str. 20.

[112] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 300.

[113] Wyrok Sądu Najwyższego z 5 lipca 2005 r., sygn. akt I PK 176/04, OSNP 2006/9-10/154, OSP 2007/1/4.

[114] Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.

[115] Dz.U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 z późn. zm.

[116] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów a 30 grudnia 2011 r., znak DP.3550-1(3)/11/ESt.

[117] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 10 lutego 2012 r., znak DP.3550-1(6)/12/ESt.

[118] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 304.

[119] Opinia departamentu prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 30 grudnia 2011, znak DP.3550-1(3)/11/ESt.

[120] Dz.U. z 2013 r. poz. 269.

[121] K. Rączka [w:] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 303.

[122] Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.

[123] Art. 25 ust. 4 pkt 2b ustawy o służbie cywilnej.

[124] Zob. E. Chmielek-Łubińska [w:] B. Wagner (red.), K.W. Baran, E. Chmielek-Łubińska, L. Mitrus, T. Nycz, A. Sobczyk, M. Wandzel, "Kodeks pracy. Komentarz", Gdańsk 2004, str. 22.

[125] J. Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 306.

[126] W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, op. cit., komentarz do art. 74.

[127] Art. 114 ust 3 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[128] Zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II PK 51/11, OSNP 2012/17-18/219.

[129] W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, op. cit., komentarz do art. 75.

[130] Art. 128 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

[131] Jagielski, K. Rączka, op. cit., str. 308.

[132] Dz.U. nr 62, poz. 286 z późn. zm.