Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (wyciąg)

1. Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:

1) urodziła dziecko;

2) przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10 roku życia, i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia;

3) przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10 roku życia.

2. Przepisy ust. 1 pkt 2 i 3 stosuje się odpowiednio do ubezpieczonego.

3. W przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną - matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2.

5. W przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną - matkę dziecka, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo ubezpieczonemu - innemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

6. Po wykorzystaniu przez ubezpieczoną - matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie, ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres, w którym ubezpieczona - matka dziecka przebywa w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Zasiłek macierzyński ubezpieczonej - matki dziecka przerywa się na okres, w którym z zasiłku tego korzysta ubezpieczony - ojciec dziecka albo inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny.

7. W przypadku zgonu ubezpieczonej - matki dziecka albo porzucenia przez nią dziecka, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W przypadku porzucenia dziecka przez ubezpieczoną - matkę dziecka, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, za okres przypadający po dniu porzucenia dziecka przez ubezpieczoną - matkę dziecka, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez nią 8 tygodni zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

8. Przepisy ust. 3-7 stosuje się odpowiednio w przypadku gdy matka albo ojciec dziecka korzysta z prawa do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego na podstawie przepisów odrębnych.

9. W przypadku:

1) zgonu matki dziecka nieobjętej ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, albo nieposiadającej tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,

2) porzucenia dziecka przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem, o którym mowa w pkt 1, albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,

3) niemożności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem, o którym mowa w pkt 1, albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji

- zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, za okres przypadający po dniu zaistnienia tych okoliczności.

10. W przypadku podjęcia przez matkę dziecka, nieposiadającą tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zatrudnienia w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, do wyczerpania wymiaru zasiłku, nie dłużej niż przez okres trwania zatrudnienia matki.

●W ustawie z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.; dalej: ustawa zasiłkowa) zmienił się art. 29 ust. 4. W dotychczasowym jego brzmieniu w razie śmierci matki lub porzucenia przez nią dziecka zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał od dnia zgonu matki albo porzucenia przez nią dziecka do końca okresu odpowiadającego okresowi urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego, jeżeli przerwą zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Przepis ten dotyczył sytuacji, w której w przypadku zgonu nieubezpieczonej matki dziecka ubezpieczony ojciec dziecka miał możliwość skorzystania z prawa do zasiłku macierzyńskiego. Według nowych przepisów przypadki, w których ojciec dziecka będzie miał prawo do zasiłku mimo niepozostawania przez matkę dziecka w ubezpieczeniu, reguluje nowy art. 29 ust. 9 i 10 ustawy zasiłkowej.

●Nowy przepis reguluje sytuację ubezpieczonej matki dziecka, która rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie. W takiej sytuacji zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Matka dziecka może więc:

1) w przypadku podlegania ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż stosunek pracy (np. pozarolnicza działalność gospodarcza) - przerwać pobieranie tego zasiłku, pod warunkiem że korzystała z niego przez co najmniej 14 tygodni po porodzie;

2) w przypadku gdy matka dziecka podlega ubezpieczeniu z tytułu stosunku pracy (jest pracownicą) - zrezygnować z pozostałej części urlopu macierzyńskiego, pod warunkiem że korzystała z niego przez co najmniej 8 tygodni po porodzie.

W takiej sytuacji ojciec dziecka:

1) jeżeli jest pracownikiem - przejmuje pozostałą część urlopu macierzyńskiego i ma za ten czas prawo do zasiłku macierzyńskiego;

2) jeżeli podlega ubezpieczeniu z innego tytułu, niż stosunek pracy - przerywa działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i przejmuje pobieranie za matkę zasiłku macierzyńskiego.

●Odpowiednikiem tej regulacji w kodeksie pracy będzie art. 180 k.p. w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. Zgodnie z par. 4 tego przepisu pracownica po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli:

1) pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik ojciec wychowujący dziecko;

2) przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.

Z kolei zgodnie z par. 5 tego przepisu pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko przysługuje w opisanych wyżej przypadkach prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu rezygnacji przez ubezpieczoną matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego. W takim przypadku za ten pozostały okres pracownikowi ojcu będzie przysługiwał zasiłek macierzyński.

●Tę zasadę będzie się stosowało odpowiednio do ubezpieczonej matki dziecka, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:

1) urodziła dziecko;

2) przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia, i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia;

3) przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.

Matka dziecka może więc również w takich przypadkach przerwać pobieranie zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu go przez okres co najmniej 14 tygodni po porodzie na rzecz ubezpieczonego ojca dziecka.

●Komentowany art. 29 ust. 5 ustawy zasiłkowej w nowym brzmieniu dotyczy sytuacji, gdy ubezpieczona matka dziecka, legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu tego zasiłku za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie. Wówczas zasiłek macierzyński będzie przysługiwał ubezpieczonemu ojcu dziecka albo ubezpieczonemu innemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego bądź przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Matka dziecka legitymująca się orzeczeniem do niezdolności do samodzielnej egzystencji może więc:

1) w przypadku podlegania ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż stosunek pracy (np. pozarolnicza działalność gospodarcza) przerwać pobieranie tego zasiłku, pod warunkiem że korzystała z niego przez co najmniej 8 tygodni po porodzie;

2) w przypadku, gdy podlega ubezpieczeniu z tytułu stosunku pracy (jest pracownicą) zrezygnować z pozostałej części urlopu macierzyńskiego, pod warunkiem że korzystała z niego przez co najmniej 8 tygodni po porodzie.

W takiej sytuacji ojciec dziecka lub inny członek najbliższej rodziny:

1) jeżeli jest pracownikiem - przejmuje pozostałą część urlopu macierzyńskiego i ma za ten czas prawo do zasiłku macierzyńskiego;

2) jeżeli podlega ubezpieczeniu z innego tytułu niż stosunek pracy - przerywa działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i przejmuje pobieranie za matkę zasiłku macierzyńskiego.

Odpowiednikiem tej regulacji w nowym kodeksie pracy jest art. 180 par. 6 i 7 k.p. w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r.

●Artykuł 29 ust. 6 ustawy zasiłkowej w nowym brzmieniu reguluje sytuację, w której ubezpieczona matka dziecka po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego przez okres co najmniej 8 tygodni po porodzie przerywa korzystanie z niego na czas pobytu w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W takiej sytuacji ubezpieczonemu ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego bądź też przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres, w którym ubezpieczona matka dziecka przebywa w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego. Zasiłek macierzyński ubezpieczonej matki dziecka przerywa się na okres, w którym z zasiłku tego korzysta ubezpieczony ojciec dziecka albo inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny.

Odpowiednikiem tej regulacji w kodeksie pracy jest art. 180 par. 10 i 11 k.p. w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. Zgodnie z par. 10 tego przepisu pracownica, która przebywa w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, może przerwać urlop macierzyński na okres pobytu w tym szpitalu albo przedsiębiorstwie, jeżeli:

1) część urlopu macierzyńskiego za ten okres wykorzysta pracownik ojciec wychowujący dziecko albo pracownik inny członek najbliższej rodziny;

2) osobistą opiekę nad dzieckiem w tym okresie będzie sprawował ubezpieczony ojciec dziecka albo ubezpieczony inny członek najbliższej rodziny, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.

●Artykuł 29 ust. 7 ustawy zasiłkowej w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. reguluje sytuację zgonu ubezpieczonej matki dziecka albo porzucenia przez nią dziecka. W takim przypadku zasiłek macierzyński będzie przysługiwał ubezpieczonemu ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W przypadku porzucenia dziecka przez ubezpieczoną matkę dziecka zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny za okres przypadający po dniu porzucenia dziecka przez ubezpieczoną matkę dziecka, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez nią 8 tygodni zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

Odpowiednikiem tej regulacji w nowym kodeksie pracy jest art. 180 par. 12 i 13 k.p. w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. Zgodnie z par. 12 tego przepisu w przypadku zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego albo ubezpieczonej matki dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu zgonu pracownicy albo ubezpieczonej matki dziecka. Zgodnie zaś z par. 13 wymienionego artykułu w przypadku porzucenia dziecka przez pracownicę w czasie urlopu macierzyńskiego albo ubezpieczoną matkę dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu porzucenia dziecka, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez:

1) pracownicę po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego;

2) ubezpieczoną matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie.

Przepis ten dotyczy więc sytuacji, gdy matka porzuca dziecko:

1) w przypadku gdy prowadzi działalność gospodarczą i podlega z tego tytułu ubezpieczeniu chorobowemu,

2) w przypadku gdy podlega ubezpieczeniu z tytułu stosunku pracy (jest pracownicą)

- jednak nie wcześniej niż po okresie wykorzystania co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego lub pobierania zasiłku macierzyńskiego.

W takiej sytuacji ojciec dziecka:

1) jeżeli jest pracownikiem - przejmuje pozostałą część urlopu macierzyńskiego i ma za ten czas prawo do zasiłku macierzyńskiego;

2) jeżeli podlega ubezpieczeniu z innego tytułu niż stosunek pracy - przerywa działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i przejmuje pobieranie zasiłku macierzyńskiego za matkę.

●Zgodnie z art. 29 ust. 8 ustawy zasiłkowej w nowym brzmieniu ust. 3-7 stosuje się odpowiednio, w przypadku gdy matka albo ojciec dziecka korzysta z prawa do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego na podstawie przepisów odrębnych.

●Nowością jest art. 29 ust. 9 i 10 ustawy zasiłkowej, regulujący uprawnienia ubezpieczonego ojca dziecka, w przypadku gdy matka dziecka nie jest objęta ubezpieczeniem. Dotychczas zbiorczo kwestię te regulował cały art. 29 ustawy zasiłkowej, posługując się ogólnie zwrotem "matka dziecka", bez warunku w postaci podlegania przez nią ubezpieczeniu chorobowemu. Zgodnie z nowym brzmieniem przepisu w przypadku:

1) zgonu matki dziecka nieobjętej ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa albo nieposiadającej tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,

2) porzucenia dziecka przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,

3) niemożności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji

- zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, za okres przypadający po dniu zaistnienia tych okoliczności.

●W przypadku gdy matka dziecka, nieposiadająca tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, podejmie zatrudnienie w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, zasiłek macierzyński będzie przysługiwał ubezpieczonemu ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, do wyczerpania wymiaru zasiłku, nie dłużej niż przez okres trwania zatrudnienia matki.

Przepis ten jest odpowiednikiem art. 180 par. 15-17 k.p. w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. Zgodnie z tym przepisem w przypadku:

1) zgonu matki dziecka nieobjętej ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa albo nieposiadającej tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,

2) porzucenia dziecka przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem, o którym mowa w punkcie pierwszym, albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,

3) niemożności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem z punktu pierwszego albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji

- pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu zgonu matki dziecka, porzucenia przez nią dziecka albo powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji. Za ten okres pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko lub innemu członkowi najbliższej rodziny będącemu pracownikiem przysługiwać będzie zasiłek macierzyński.

Są to sytuacje na tyle szczególne, że ustawodawca przyznaje prawo do urlopu osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu i odprowadzającym składki z tytułu stosunku pracy. Osoby te muszą być pracownikami w dniu powstania zdarzeń (art. 29 ust. 5 i 7 ustawy zasiłkowej).

●Zgodnie z art. 29 ust. 10 ustawy zasiłkowej, w przypadku gdy matka dziecka nieposiadająca tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa podejmie zatrudnienie w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko przysługuje w okresie trwania zatrudnienia matki dziecka prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej od dnia podjęcia zatrudnienia przez matkę dziecka aż do wyczerpania wymiaru urlopu macierzyńskiego. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy matka dziecka nie nabyła prawa do zasiłku macierzyńskiego, ponieważ w dniu porodu była nieubezpieczona, ale w okresie po urodzeniu dziecka podjęła zatrudnienie w ramach stosunku pracy w wymiarze co najmniej 1 etatu. W takiej sytuacji nie nabywa ona oczywiście prawa do urlopu macierzyńskiego ani zasiłku macierzyńskiego, gdyż w dniu porodu nie była ubezpieczona ani nie miała statusu pracownika, ale z części takiego urlopu będzie mógł skorzystać pracownik ojciec wychowujący dziecko. Za ten okres będzie mu przysługiwał zasiłek macierzyński.

PRZYKŁAD

Zasiłek dla ojca w okresie zatrudnienia matki

Niezatrudniona nigdzie kobieta urodziła dziecko 1 lipca 2016 r. Po 3 miesiącach od dnia porodu, tj. 1 października 2016 r., podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w połowie wymiaru czasu pracy i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu. Umowa była zawarta na czas określony w wymiarze 3 miesięcy, tj. do 31 grudnia 2016 r. Nie ma jednak prawa do zasiłku ani urlopu macierzyńskiego, gdyż w dniu porodu była nieubezpieczona. W okresie jej zatrudnienia u pracodawcy ojciec dziecka będący pracownikiem ma prawo skorzystać z części urlopu macierzyńskiego w okresie od 1 października (data podjęcia zatrudnienia) do 31 grudnia 2016 r. i w tym czasie będzie mu przysługiwał zasiłek macierzyński.

PRZYKŁAD

Świadczenie w przypadku umowy bezterminowej

Niezatrudniona nigdzie kobieta urodziła dziecko 1 lipca 2016 r. Po 3 miesiącach od dnia porodu, tj. 1 października 2016 r., podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w połowie wymiaru czasu pracy i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu. Nie ma jednak prawa do zasiłku ani urlopu macierzyńskiego, gdyż w dniu porodu była nieubezpieczona. W okresie jej zatrudnienia u pracodawcy ojciec dziecka będący pracownikiem ma prawo skorzystać z części urlopu macierzyńskiego w okresie od 1 października (data podjęcia zatrudnienia) do 20 lutego 2017 r. (upływ 20 tygodni urlopu macierzyńskiego, jaki przysługiwałby pracownicy, gdyby w dniu porodu była ubezpieczona) i w tym czasie będzie mu przysługiwał zasiłek macierzyński.

1. Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.

2. W przypadkach, o których mowa w art. 29 ust. 3-7, okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego zmniejsza się o okres wypłaty tego zasiłku ubezpieczonej - matce dziecka, a w przypadku, o którym mowa w art. 29 ust. 8, o okres, przez który matka dziecka korzystała, na podstawie przepisów odrębnych, z prawa do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego.

3. Z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać ubezpieczeni rodzice dziecka. W takim przypadku łączny okres zasiłku macierzyńskiego nie może przekraczać wymiaru urlopu rodzicielskiego określonego przepisami Kodeksu pracy.

4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio w przypadku gdy drugi z rodziców dziecka korzysta z prawa do urlopu rodzicielskiego na podstawie odrębnych przepisów.

●Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem powyższego przepisu zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu ojcu dziecka przez okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego przysługującego pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko. Wobec faktu, że od 2 stycznia 2016 r. dodatkowe urlopy macierzyńskie zostaną zlikwidowane, konieczna była zmiana redakcyjna w art. 29a ust. 1 ustawy.

●Artykuł 29a ust. 2 ustawy zasiłkowej w nowym brzmieniu precyzuje sytuacje, gdy ubezpieczona matka dziecka:

1) rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie,

2) legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie,

3) przerywa pobieranie zasiłku macierzyńskiego na czas pobytu w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem,

4) umiera lub porzuca dziecko nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez nią 8 tygodni zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

W takich przypadkach - zgodnie z nowym brzmieniem przepisu - ubezpieczony ojciec dziecka albo inny ubezpieczony członek rodziny przejmuje pobieranie zasiłku macierzyńskiego, przy czym okres ten zmniejsza się o okres wypłaty tego zasiłku ubezpieczonej matce dziecka.

1. Ubezpieczona - matka dziecka, nie później niż 21 dni po porodzie, może złożyć pisemny wniosek o wypłacenie jej zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.

2. Ubezpieczony, nie później niż 21 dni po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka albo po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, może złożyć pisemny wniosek o wypłacenie mu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.

3. W przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, ubezpieczona - matka dziecka może dzielić się z ubezpieczonym - ojcem dziecka korzystaniem z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego albo jego części.

4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do wniosku, o którym mowa w ust. 2.

●Jest to nowy przepis w ustawie zasiłkowej. Stanowi on odpowiednik art. 179¹ k.p. w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. Zgodnie z tym przepisem pracownica, nie później niż 21 dni po porodzie, może złożyć pisemny wniosek o udzielenie jej bezpośrednio po urlopie macierzyńskim urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze wynikającym z art. 182^1a par. 1 k.p. W przypadku złożenia takiego wniosku może ona dzielić się z pracownikiem ojcem wychowującym dziecko albo ubezpieczonym ojcem dziecka korzystaniem z urlopu rodzicielskiego albo pobieraniem zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu, zgodnie z zasadami określonymi w art. 182^1b par. 2 i 4 k.p. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do pracownika ojca wychowującego dziecko, w przypadku gdy ubezpieczona matka dziecka złożyła wniosek o wypłacenie jej zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, o którym mowa w art. 30a ust. 1 ustawy zasiłkowej. W takich przypadkach pisemny wniosek dotyczący:

1) rezygnacji z korzystania z urlopu rodzicielskiego w całości albo w części i powrotu do pracy - powinna złożyć pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed przystąpieniem do pracy;

2) udzielenia urlopu rodzicielskiego w całości albo w części - należy przedłożyć pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu albo jego części.

●Według znowelizowanych przepisów kodeksu pracy pracownica będzie się mogła dzielić urlopem rodzicielskim z pracownikiem ojcem wychowującym dziecko. Za czas tego urlopu pracownicy lub pracownikowi ojcu będzie przysługiwał zasiłek macierzyński. Zmiany przyznają także możliwość dzielenia się przez pracownicę zasiłkiem macierzyńskim należnym za okres urlopu rodzicielskiego z ojcem dziecka, podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż stosunek pracy, ale tylko wtedy, gdy wniosek jest złożony w terminie nie dłuższym niż 21 dni po porodzie. Przez analogię do sytuacji, gdy to matka dziecka jest pracownicą, a ojciec dziecka podlega ubezpieczeniu z innego tytułu, kodeks pracy reguluję też sytuację odwrotną, gdy to ojciec dziecka jest pracownikiem, a matka dziecka jest ubezpieczoną z innego tytułu niż stosunek pracy. W takiej sytuacji matka dziecka nie może oczywiście zrezygnować z urlopu rodzicielskiego (gdyż nie ma do niego uprawnień), ale w terminie 21 dni od dnia porodu może złożyć wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego oraz następującego bezpośrednio po nim urlopu rodzicielskiego. Konsekwencją tego jest możliwość skorzystania przez pracownika ojca wychowującego dziecko z urlopu rodzicielskiego razem z ubezpieczoną matką dziecka niebędącą pracownicą przez okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. Za ten czas będzie mu przysługiwał zasiłek macierzyński.

1. Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu ojcowskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.

2. Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego wynosi:

1) 100% podstawy wymiaru zasiłku - za okres do:

a) 6 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadku, o którym mowa w art. 182^1a § 1 pkt 1 i art. 183 § 4 pkt 1 Kodeksu pracy,

b) 8 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadkach, o których mowa w art. 182^1a § 1 pkt 2 i art. 183 § 4 pkt 2 Kodeksu pracy,

c) 3 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadku, o którym mowa w art. 183 § 4 pkt 3 Kodeksu pracy;

2) 60% podstawy wymiaru zasiłku - za okres urlopu rodzicielskiego przypadający po okresach, o których mowa w pkt 1.

3. Miesięczny zasiłek macierzyński w przypadku:

1) ubezpieczonej będącej pracownicą, która złożyła wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, o którym mowa w art. 179¹ Kodeksu pracy,

2) ubezpieczonej niebędącej pracownicą, która złożyła wniosek, o którym mowa w art. 30a ust. 1,

3) ubezpieczonego będącego pracownikiem, który złożył wniosek, o którym mowa w art. 182⁴ Kodeksu pracy,

4) ubezpieczonego niebędącego pracownikiem, który złożył wniosek, o którym mowa w art. 30a ust. 2

- wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.

3a*. W przypadku gdy miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, obliczonego zgodnie z ust. 1-3, jest niższa niż kwota świadczenia rodzicielskiego, określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.), kwotę zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych podwyższa się do wysokości świadczenia rodzicielskiego.

3b*. Podwyższenie, o którym mowa w ust. 3a, podlega finansowaniu z budżetu państwa w ramach dotacji do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o którym mowa w art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

3c*. W przypadku gdy zasiłek macierzyński przysługuje za część miesiąca, podwyższenie, o którym mowa w ust. 3a, ustala się proporcjonalnie do okresu, za który jest wypłacany zasiłek macierzyński.

[*Przepisy dodane ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1217), które wejdą w życie 1 stycznia 2016 r.]

3d. W przypadku gdy oboje rodzice dziecka mają prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, od tego samego dnia, okres pobierania tego zasiłku dzieli się proporcjonalnie między rodziców, z zachowaniem podstawy wymiaru zasiłku określonej w tym przepisie.

3e. W przypadku gdy o zasiłek, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, wystąpią oboje rodzice dziecka, zasiłek ten przysługuje temu z rodziców, który rozpoczął pobieranie tego zasiłku jako pierwszy.

4. W przypadku rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze albo rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w wymiarze, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, przysługuje jednorazowe wyrównanie pobranego zasiłku macierzyńskiego do 100% podstawy wymiaru zasiłku, pod warunkiem niepobrania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w wymiarze, o którym mowa w ust. 2 pkt 2. Przepis art. 64 stosuje się odpowiednio.

4a. Wysokość zasiłku macierzyńskiego zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu.

5. Do zasiłku macierzyńskiego stosuje się odpowiednio przepisy art. 11 ust. 4 oraz art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 3.

●Zmiany w kodeksie pracy, które zaczną obowiązywać 2 stycznia 2016 r., wymagały dokonania odpowiednich aktualizacji w ustawie zasiłkowej. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 31 tej ustawy miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego wynosi:

1) 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku za okres do:

a) 6 tygodni urlopu rodzicielskiego - w przypadku 32 tygodni urlopu rodzicielskiego należnych za urodzenie lub przyjęcie na wychowanie jednego dziecka (art. 182^1a par. 1 pkt 1 i art. 183 par. 4 pkt 1 k.p.),

b) 8 tygodni urlopu rodzicielskiego - w przypadku 34 tygodni urlopu rodzicielskiego należnych za urodzenie więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie lub przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka (art. 182^1a par. 1 pkt 2 i art. 183 par. 4 pkt 2 k.p.),

c) 3 tygodni urlopu rodzicielskiego - w przypadku 29 tygodni urlopu rodzicielskiego należnych za przyjęcie dziecka do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10. roku życia (art. 183 par. 4 pkt 3 k.p.),

2) 60 proc. podstawy wymiaru zasiłku - za okres urlopu rodzicielskiego przypadający po okresach, o których mowa w punkcie pierwszym.

●Z kolei miesięczny zasiłek macierzyński w przypadku:

1) ubezpieczonej będącej pracownicą, która złożyła wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (art. 179¹ k.p.),

2) ubezpieczonej niebędącej pracownicą, która złożyła wniosek o wypłacenie jej zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (art. 30a ust. 1 ustawy zasiłkowej),

3) ubezpieczonego będącego pracownikiem, który złożył wniosek o udzielenie mu, bezpośrednio po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze w związku z przyjęciem dziecka na wychowanie i wystąpieniem do sądu opiekuńczego o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia bądź po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej (art. 182⁴ k.p.),

4) ubezpieczonego niebędącego pracownikiem, który złożył wniosek o wypłacenie mu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu opiekuńczego o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia albo po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej (art. 30a ust. 2 ustawy zasiłkowej)

- wynosi 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.

Powyższe oznacza, że w przypadku wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, złożonego w terminie do 21 dni od dnia porodu na podstawie art. 179¹ par. 1 k.p., zasiłek macierzyński za cały okres przebywania na urlopie macierzyńskim, a następnie rodzicielskim, będzie wynosił 80 proc. podstawy wymiaru. Złożenie wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego w terminie późniejszym (a więc na podstawie art. 182^1c par. 1 k.p.) będzie powodowało, że zasiłek macierzyński za czas urlopu macierzyńskiego będzie wynosił 100 proc. podstawy jego wymiaru, natomiast za czas urlopu rodzicielskiego początkowo będzie on wynosił 100 proc., a następnie spadnie do 60 proc. podstawy wymiaru.

1. W przypadku gdy ubezpieczona matka dziecka przed upływem 8 tygodni po porodzie:

1) przebywa w szpitalu albo w innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem albo

2) legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo

3) porzuciła dziecko

- ubezpieczonemu - ojcu dziecka przysługuje dodatkowo, niezależnie od zasiłku określonego w art. 32, zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 8 tygodni, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do innego ubezpieczonego członka najbliższej rodziny.

●Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem przepisu w przypadku określonym w art. 180 par. 6¹ i 8 k.p. ubezpieczonemu ojcu dziecka przysługuje zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 8 tygodni, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Świadczenie to przysługuje dodatkowo, niezależnie od zasiłku określonego w art. 32 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z art. 180 par. 6¹ k.p. w brzmieniu sprzed nowelizacji po wykorzystaniu przez pracownicę po porodzie urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko przysługiwało prawo do części urlopu macierzyńskiego odpowiadającej okresowi, w którym pracownica uprawniona do tego urlopu wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Zgodnie zaś z dotychczasowym par. 8 art. 180 k.p. pracownica legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, której stan zdrowia uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, miała prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu. W takim przypadku niewykorzystanej części tego urlopu należało udzielić pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko na jego pisemny wniosek. Komentowany przepis dotyczył więc wyłącznie przypadków, gdy matka dziecka była pracownicą, a więc pozostawała w stosunku pracy. Przed nowelizacją ustawy ubezpieczony ojciec nie nabywał prawa do zasiłku opiekuńczego, gdy matka dziecka podlegała ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż stosunek pracy.

●Zgodnie z nowym brzmieniem komentowanego przepisu ubezpieczony ojciec dziecka nabędzie prawo do zasiłku opiekuńczego również wtedy, gdy matka dziecka (przebywająca w szpitalu lub innym podmiocie leczniczym opisanym powyżej bądź legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji) będzie podlegać ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż stosunek pracy.

●Nowością jest, że ubezpieczony ojciec dziecka będzie miał prawo do zasiłku opiekuńczego dodatkowo w sytuacji, gdy ubezpieczona matka dziecka porzuciła dziecko. Warunkiem jego przyznania jest to, aby ojciec przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

●Regulacje ust. 1 art. 32a ustawy zasiłkowej będzie się stosowało odpowiednio do innego ubezpieczonego członka najbliższej rodziny.