Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (wyciąg) - cz. 2

Przepisy nowe lub w zmienionym brzmieniu zostały umieszczone na zielonym tle, a uchylone - zaznaczone kursywą.

§ 1. Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

1) 20 tygodni - w przypadku przyjęcia jednego dziecka,

2) 31 tygodni - w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci,

3) 33 tygodni - w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci,

4) 35 tygodni - w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci,

5) 37 tygodni - w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci

- nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

§ 2. Do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przepisy art. 45 § 3, art. 47, art. 50 § 5, art. 57 § 2, art. 163 § 3, art. 165 pkt 4, art. 166 pkt 4, art. 177, art. 180 § 4-17, art. 180¹ § 2 i art. 181 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Jeżeli pracownik, o którym mowa w § 1, przyjął dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia, ma prawo do 9 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

§ 4. Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, ma prawo do urlopu rodzicielskiego, przysługującego po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, w wymiarze do:

1) 32 tygodni - w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1;

2) 34 tygodni - w przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 2-5;

3) 29 tygodni - w przypadku, o którym mowa w § 3.

§ 5. Do urlopu rodzicielskiego stosuje się odpowiednio przepisy art. 182^1a § 2-4 i art. 182^1b-182^1f.

§ 6. Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego jest udzielany na pisemny wniosek pracownika. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186^8a. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

●Przepis dotyczy zasad udzielania urlopów dla pracowników przysposabiających dziecko lub przyjmujących dziecko na wychowanie. Ustawa nowelizująca nie zmienia zasad określających wymiar tego urlopu. Nadal będzie on wynosił od 20 tygodni przy przyjęciu na wychowanie jednego dziecka do 37 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia co najmniej pięciorga dzieci. Zmianie uległy kwestie dotyczące dodatkowego urlopu macierzyńskiego wobec wykreślenia tego urlopu z kodeksu pracy. Zamiast niego przewidziany będzie jeden urlop rodzicielski w odpowiednio wydłużonym wymiarze.

●Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej), ma prawo do urlopu rodzicielskiego, przysługującego po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za czas odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, w wymiarze do:

1) 32 tygodni - w przypadku przyjęcia jednego dziecka,

2) 34 tygodni - w przypadkach jednoczesnego przyjęcia od 2 do 4 dzieci,

3) 29 tygodni - w przypadku jednoczesnego przyjęcia co najmniej 5 dzieci.

●Artykuł 183 par. 4 k.p. jest odpowiednikiem obecnego art. 182⁴ k.p.

●Urlop rodzicielski przysługuje obojgu rodzicom i mogą oni korzystać z niego jednocześnie. W okresie pobierania przez jednego z nich zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego drugi rodzic może korzystać z urlopu rodzicielskiego. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego i okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać wymiaru, o którym mowa w par. 1. Wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego składa się na piśmie w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu (art. 183 par. 5 k.p.). Za czas urlopu rodzicielskiego będzie przysługiwał zasiłek macierzyński (art. 29a ust. 1 ustawy zasiłkowej).

Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu.

●Zmiana w tym przepisie ma charakter redakcyjny i wynika z uchylenia przepisów o dodatkowych urlopach macierzyńskich.

Za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

●Zmiana w powyższym przepisie ma charakter redakcyjny i wynika z uchylenia przepisów o dodatkowych urlopach macierzyńskich.

§ 1. Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

§ 2. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy.

Urlop jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia.

§ 3. Jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, niezależnie od urlopu, o którym mowa w § 2, może być udzielony urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

§ 3¹. Urlopy w wymiarach, o których mowa w § 2 i 3, przysługują łącznie obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka.

§ 4. Każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego z wymiaru urlopu określonego w § 2 i 3. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka.

§ 5. Skorzystanie z urlopu wychowawczego w wymiarze co najmniej jednego miesiąca oznacza wykorzystanie przez rodzica lub opiekuna dziecka urlopu, o którym mowa w § 4.

§ 6. Z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu wychowawczego nie może przekraczać wymiaru, o którym mowa w § 2 i 3.

§ 7. Urlop wychowawczy jest udzielany na pisemny wniosek pracownika składany w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186^8a. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Pracownik może wycofać wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem tego urlopu, składając pracodawcy pisemne oświadczenie w tej sprawie.

§ 7¹. Jeżeli wniosek, o którym mowa w § 7, został złożony bez zachowania terminu pracodawca udziela urlopu wychowawczego nie później niż z dniem upływu 21 dni od dnia złożenia wniosku.

§ 8. Urlop wychowawczy jest udzielany nie więcej niż w 5 częściach. Liczbę części urlopu ustala się w oparciu o liczbę złożonych wniosków o udzielenie urlopu.

§ 9. Rodzic dziecka ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy, jeżeli:

1) drugi rodzic dziecka nie żyje,

2) drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska,

3) drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu.

Przepisy § 1, § 2 zdanie drugie, § 3, 7 i 8 stosuje się.

§ 10. Jeżeli dziecko pozostaje pod opieką jednego opiekuna przysługuje mu urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy.

Przepisy § 1, § 2 zdanie drugie, § 3, 7, 7¹ i 8 stosuje się.

●Komentowany przepis dotyczy urlopu wychowawczego. W dalszym ciągu jego wymiar będzie wynosił 36 miesięcy, a uprawnienie do skorzystania z niego będzie dotyczyło pracowników legitymujących się co najmniej 6-miesięcznym ogólnym stażem pracy. Bez zmian pozostaje także prawo do dodatkowego urlopu w wymiarze do 36 miesięcy (nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia), w przypadku gdy dziecko z powodu jego stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki pracownika. W dalszym ciągu prawo do urlopu będzie przysługiwało, poza rodzicami, także opiekunom dziecka. Przy okazji nowelizacji kodeksu pracy nie doprecyzowano jednak, czy przez opiekuna należy rozumieć osobę, która w sensie faktycznym podejmuje opiekę nad dzieckiem, czy też opiekuna w sensie prawnym. Być może zostanie to ustalone w nowym rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 186^8a k.p. Wobec braku uregulowania tej kwestii należałoby się odwołać do instytucji opiekuna określonej w ustawie z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 583 ze zm.; dalej: k.r.o.). Zgodnie z art. 145 k.r.o. opiekę nad małoletnim ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi po temu prawny powód.

●Nowelizacja komentowanego artykułu dotyczy wydłużenia okresu, do którego rodzic może skorzystać z urlopu wychowawczego. Do tej pory był on udzielany do ukończenia przez dziecko 5. roku życia. Od 2 stycznia 2016 r. będzie można wykorzystać go do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Dodatkowo w nowym par. 3¹ doprecyzowano zasadę, że urlop wychowawczy oraz dodatkowy urlop wychowawczy przysługują łącznie rodzicom i opiekunom. W art. 186 par. 6 k.p. zmieniona została dotychczasowa zasada, że rodzice lub opiekunowie dziecka mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego przez okres nieprzekraczający 4 miesięcy. Zgodnie z jego nowym brzmieniem z urlopu wychowawczego będą mogli korzystać jednocześnie oboje rodzice lub opiekunowie dziecka bez limitów, pod warunkiem że łączny wymiar urlopu wychowawczego nie będzie przekraczać wymiaru, o którym mowa w par. 2 i 3.

PRZYKŁAD

Wspólna opieka nad dzieckiem

Oboje rodzice są pracownikami. Każde z nich złożyło u swojego pracodawcy wniosek o skorzystanie z urlopu wychowawczego w wymiarze 18 miesięcy, począwszy od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2019 r. Z urlopu tego będą mogli korzystać jednocześnie.

●W art. 186 par. 7 wskazano także termin, w jakim rodzic lub opiekun dziecka mogą złożyć pisemny wniosek o udzielenie urlopu. Będzie on wynosił co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Do wniosku trzeba będzie dołączyć dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186^8a k.p. Pracodawca będzie obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Jeżeli jednak pracownik we wniosku nie wskaże terminu rozpoczęcia urlopu, to pracodawca powinien go udzielić nie później niż z dniem upływu 21 dni od dnia złożenia wniosku.

●Wprowadzono także nowość, umożliwiającą jednostronne, a więc bez zgody pracodawcy, wycofanie się z tego urlopu. Wystarczy złożenie pracodawcy pisemnego oświadczenia w tej sprawie nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z niego.

PRZYKŁAD

Oświadczenie o wycofaniu się z urlopu

Pracownik 1 kwietnia 2016 r. złożył wniosek o skorzystanie z urlopu w wymiarze 18 miesięcy, począwszy od 1 czerwca 2016 r. W maju okazało się jednak, że dzieckiem może się zająć babcia, która w tym celu przeszła na emeryturę. Pracownik 2 maja 2016 r. złożył pisemne oświadczenie o wycofaniu się z urlopu. Jest ono skuteczne, zostało bowiem złożone z zachowaniem wymaganego terminu (nastąpiło to wcześniej niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego).

●W dalszym ciągu urlop może być udzielany w maksymalnie pięciu częściach. Warto jednak zauważyć, że jeżeli rodzic dziecka korzysta z dobrodziejstwa regulacji określonej w nowym art. 182^1b par. 3 k.p. (odroczona w czasie część urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 16 tygodni), to wówczas liczba wykorzystanych w tym trybie części urlopu pomniejsza liczbę części przysługującego urlopu wychowawczego.

§ 1. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

§ 2. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

●Przepis ten ustanawiał szczególną ochronę stosunku pracy, zgodnie z którą pracodawca nie mógł wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę umowa rozwiązywała się w terminie wynikającym z tej czynności. Zgodnie z nowym przepisami art. 186¹ zostaje uchylony, a kwestię ochrony stosunku pracy będzie regulował nowy art. 186⁸ k.p.

§ 1. W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

§ 2. W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

§ 3. Przepis § 2 stosuje się także w razie stwierdzenia przez pracodawcę, że z urlopu wychowawczego korzystają w tym samym czasie oboje rodzice lub opiekunowie dziecka; nie dotyczy to przypadku określonego w art. 186 § 6.

●Uchylony par. 3 art. 186² k.p. stanowił, że w razie stwierdzenia przez pracodawcę, że z urlopu wychowawczego korzystają w tym samym czasie - ponad dozwolony wymiar 4 miesięcy - oboje rodzice lub opiekunowie dziecka, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od wezwania. Wobec zmiany przepisów w tym zakresie i umożliwienia nielimitowanego łącznego korzystania przez rodziców lub opiekunów dziecka z urlopu wychowawczego (art. 186 par. 6 k.p.) przepis ten stał się bezprzedmiotowy.

Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki udzielania urlopu wychowawczego, w tym formę i termin złożenia wniosku w sprawie udzielenia urlopu, biorąc pod uwagę potrzebę zapewnienia normalnego toku pracy w zakładzie pracy oraz uwzględniając dodatkowe wymagania dotyczące wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego, w przypadkach określonych w art. 186 § 3, 6, 9 i 10.

●Zgodnie z tym przepisem, który zostanie uchylony 2 stycznia 2016 r., minister właściwy do spraw pracy ma obowiązek określić w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki udzielania urlopu wychowawczego, w tym formę i termin złożenia wniosku w tej sprawie, biorąc pod uwagę potrzebę zapewnienia normalnego toku pracy w zakładzie pracy oraz uwzględniając dodatkowe wymagania dotyczące wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego, w przypadkach określonych w art. 186 par. 3, 6, 9 i 10. Kwestie te zostały określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 19 września 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz.U. poz. 1139). Obecnie delegacja ustawowa do wydania właściwego rozporządzenia zawarta będzie w nowym art. 186^8a k.p.

§ 1. Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

§ 2. Wniosek, o którym mowa w § 1, składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186^8a. Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

●Przepis ten reguluje kwestie tzw. obowiązkowego obniżenia przez pracodawcę wymiaru etatu pracownikowi uprawnionemu do urlopu wychowawczego. Taki pracownik może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Dotychczas wniosek ten zatrudniony powinien złożyć na 2 tygodnie przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Jeżeli został on złożony bez zachowania terminu, to pracodawca obniżał wymiar czasu pracy nie później niż z upływem dwóch tygodni od dnia złożenia wniosku. Obecnie termin ten - konsekwentnie jak przy pozostałych wnioskach rodzicielskich - wydłużono do 21 dni. Dodatkowo pracownik będzie musiał do wniosku załączyć dokumenty, które zostaną wskazane w nowych rozporządzeniach ministra właściwego do spraw pracy.

§ 1. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o:

1) udzielenie urlopu wychowawczego - do dnia zakończenia tego urlopu;

2) obniżenie wymiaru czasu pracy - do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.

§ 2. W przypadkach, o których mowa w § 1, rozwiązanie przez pracodawcę umowy jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

§ 3. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku, o którym mowa w § 1, wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu wychowawczego albo obniżonego wymiaru czasu pracy, zakaz, o którym mowa w § 1, zaczyna obowiązywać na 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu albo obniżonego wymiaru czasu pracy.

§ 4. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku, o którym mowa w § 1, po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

●W nowym brzmieniu tego przepisu uregulowano zbiorczo kwestie szczególnej ochrony stosunku pracy pracownika składającego wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego lub wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy. Konsekwencją tego jest m.in. uchylenie art. 186¹ k.p., regulującego wyłącznie ochronę związaną z wnioskiem o udzielenie urlopu wychowawczego.

●Ponieważ termin na złożenie wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego oraz wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy wydłużono z 14 do 21 dni, konsekwentnie wydłużyła się też ochrona stosunku pracy. W nowym brzmieniu przepisu doprecyzowano także skutki, jakie wynikają ze złożenia wniosku o skorzystanie z urlopu wychowawczego lub obniżonego wymiaru czasu pracy wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tych uprawnień. W takiej sytuacji ochrona pracownika zaczyna obowiązywać na 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu albo obniżonego wymiaru czasu pracy. Powyższe wynikało z wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tego, kiedy rozpoczyna się taka ochrona w przypadku wcześniejszego złożenia wniosku niż wymagane uprzednio 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z uprawnień.

PRZYKŁAD

Początek ochrony przed zwolnieniem

Pracownica 2 maja 2016 r. złożyła wniosek o obniżenie jej wymiaru czasu pracy, począwszy od 1 czerwca. Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy będzie pracownicy przysługiwała nie od 2 maja (data złożenia wniosku), tylko od 12 maja (21 dni przed rozpoczęciem korzystania z obniżonego wymiaru czasu pracy).

●Nowelizacja nie zmienia ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 192; dalej: ustawa o zwolnieniach grupowych) w zakresie szczególnej ochrony stosunku pracy. Nadal więc będzie można wypowiedzieć albo rozwiązać stosunek pracy z zatrudnionym w okresie korzystania przez niego z urlopu wychowawczego lub obniżonego wymiaru czasu pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy (np. likwidacja stanowiska pracy). Pracodawca będzie to mógł uczynić zarówno w ramach tzw. zwolnień grupowych (art. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych), jak i indywidualnych (art. 10 tej ustawy). W tym drugim przypadku będzie to jednak możliwe tylko wtedy, gdy reprezentująca pracownika organizacja związkowa nie złoży sprzeciwu.

Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia:

1) treść wniosku o udzielenie części urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub jego części, urlopu rodzicielskiego lub jego części i urlopu ojcowskiego lub jego części,

2) dokumenty dołączane do wniosków, o których mowa w pkt 1,

3) treść wniosku w sprawie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego, części urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub jego części,

4) dokumenty dołączane do wniosków, o których mowa w pkt 3,

5) treść wniosku o łączenie korzystania z urlopu rodzicielskiego lub jego części z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu,

6) treść wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego lub jego części,

7) dokumenty dołączane do wniosku, o którym mowa w pkt 6,

8) treść wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego,

9) dokumenty dołączane do wniosku, o którym mowa w pkt 8

- biorąc pod uwagę potrzebę zapewnienia prawidłowej realizacji uprawnień pracowników do urlopów związanych z rodzicielstwem i obniżenia wymiaru czasu pracy oraz zapewnienia właściwej organizacji czasu pracy.

●Na dzień sporządzenia niniejszego komentarza rozporządzenie, o którym mowa w przepisie, nie zostało jeszcze uchwalone.

§ 1. Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

§ 2. O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia, o którym mowa w § 1, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.

§ 3. Zwolnienie od pracy, o którym mowa w § 1, udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

●W dotychczasowym brzmieniu komentowanego przepisu pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługiwało w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Owe 2 dni nie musiały być jednak wykorzystywane łącznie. Obecnie zatrudnieni rodzice wychowujący co najmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat będą mieli możliwość wyboru formy skorzystania z tego uprawnienia. Zwolnienie z pracy może być bowiem rozliczane jak dotychczas w wymiarze dniowym (2 dni do wykorzystania) lub w wymiarze godzinowym (pula 16 godzin do wybrania). Jest to niewątpliwie ułatwienie dla rodziców. Występują bowiem sytuacje, w których pracownicy korzystają ze zwolnienia na dziecko np. w celu odbycia wizyty u lekarza, zebrania w szkole czy wcześniejszego odebrania dziecka z przedszkola lub szkoły, co w praktyce zwykle oznaczało konieczność zwolnienia się z pracy na 2-3 godziny. Dotychczasowa regulacja zmuszała ich jednak do wykorzystania na ten cel całego dnia. Obecnie pracownik na każdy rok kalendarzowy może wybrać sposób, w jaki chce skorzystać z tego prawa. Zatrudniony powinien zadeklarować formę wykorzystania zwolnienia w każdym roku kalendarzowym, w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia. To oznacza, że raz wybrana forma rozliczenia wiąże pracownika na dany rok i nie może on już jej zmienić.

●Przepis nie wskazuje, czy wniosek ma być złożony w formie pisemnej, co oznacza, że obieg dokumentacji w tym zakresie pozostał niezmieniony. Oznacza to, że u pracodawców mogą funkcjonować własne druki wzoru takiego wniosku (np. jako załączniki do regulaminu pracy). [wzór] Nowa regulacja dalej nie precyzuje, czy wniosek o udzielenie zwolnienia z pracy jest wiążący dla pracodawcy w zakresie terminu jego wykorzystania, czy też pracownik powinien termin ten z nim uzgodnić. Mając jednak na uwadze cel regulacji, pracodawca nie powinien odmawiać udzielenia pracownikowi zwolnienia w wybranym przez niego dniu.

PRZYKŁAD

Godzinowe zwolnienie od pracy

Pracownik w lutym 2016 r. poinformował pracodawcę, że w związku z koniecznością wizyty dziecka u lekarza specjalisty chce się zwolnić z pracy na 3 godziny. W tym celu złożył wniosek o udzielenie mu 3 godzin zwolnienia od pracy na podstawie art. 188 k.p. i wskazał w nim, że do końca tego roku zamierza wykorzystać zwolnienie w wymiarze godzinowym. Oświadczenie to wywiera skutek do końca 2016 roku. W następnym roku pracownik może zadeklarować zmianę sposobu wykorzystania tego zwolnienia.

●Na sposób korzystania ze zwolnienia powinni zwrócić szczególną uwagę pracownicy zatrudnieni w systemie równoważnego czasu pracy (lub innych systemach przewidujących wydłużenie dobowych norm czasu pracy), gdyż w tym przypadku godzinowe rozliczanie nie zawsze będzie dla nich korzystne. Jeżeli zatrudniony pracuje w niektóre dni 12 godzin na dobę w ramach wydłużonej dobowej normy czasu pracy i będzie chciał w tych dniach skorzystać ze zwolnienia, bardziej opłacalne jest dla niego wykorzystanie dwóch dni wolnych od pracy. W sytuacji bowiem, gdy zadeklarowałby chęć godzinowego rozliczania się z tego zwolnienia i akurat w tych dniach zaszłaby konieczność jego nieobecności w pracy, nie mógłby skorzystać z dwóch dni (odpowiednik 24 godzin), ponieważ przysługiwałoby mu tylko 16 godzin.

●Na sposób wykorzystania płatnego zwolnienia na dziecko powinni też zwrócić uwagę niepełnoetatowcy. Nowa regulacja stanowi, że bez względu na wymiar czasu pracy mają oni prawo do 2 dni zwolnienia albo do wymiaru godzinowego, obniżonego proporcjonalnie do ich wymiaru czasu pracy. Wybór godzinowej formy wykorzystania zwolnienia na dziecko może więc okazać się dla nich mniej korzystny wtedy, gdy w określonych dniach pracują dłużej, a w innych krócej.

PRZYKŁAD

Wolne na dziecko dla niepełnoetatowca

Pracownik jest zatrudniony w 1 wymiaru czasu pracy, przysługuje mu więc 8 godzin zwolnienia na dziecko. Przez pierwszy tydzień pracuje on 8 godzin tygodniowo, w drugim i trzecim tygodniu po 4 godziny dziennie, a ostatni tydzień ma wolny. Jeżeli zatrudniony rozliczałby się ze zwolnienia od pracy w dniach, to mógłby wziąć 2 dni wolne w pierwszym tygodniu pracy. Jeżeli natomiast rozliczałby się godzinowo i chciałby skorzystać ze zwolnienia w dniu, w którym ma do przepracowania 8 godzin, to de facto mógłby wziąć zwolnienie tylko w tym dniu.

Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnień określonych w art. 148 pkt 3, art. 178 § 2, art. 186⁷ § 1 i art. 188 może korzystać jedno z nich.

●Zmiana ma charakter redakcyjny i wynika z wprowadzenia nowych lub zmiany dotychczasowych przepisów kodeksu pracy w zakresie uprawnień rodzicielskich. Dotyczy to:

1) zakazu zatrudniania pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia, w wymiarze czasu pracy przekraczającym 8 godzin na dobę bez ich zgody (art. 148 pkt 3 k.p.),

2) zakazu zatrudniania pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia, bez ich zgody, w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139 k.p. (system przerywanego czasu pracy), jak również delegowania poza stałe miejsce pracy (art. 178 par. 2 k.p.),

3) zakazu wypowiadania lub rozwiązywania umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o udzielenie tego urlopu do dnia jego zakończenia lub od dnia złożenia wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy (art. 186 par. 1 k.p.),

4) prawa pracownika wychowującego przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat do zwolnienia od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w ciągu roku kalendarzowego (art. 188 k.p.).

WZÓR WNIOSKU

Warszawa, 3 marca 2016 r.

.......................................

(nazwa pracodawcy)

Wnoszę o udzielenie mi na podstawie art. 188 kodeksu pracy 4 godzin zwolnienia od pracy w dniu 5 marca 2016 roku z zachowaniem prawa do wynagrodzenia z tytułu opieki nad dzieckiem ............. [imię i nazwisko] urodzonym w dniu .............. [dzień, miesiąc, rok].

Oświadczam, iż ze zwolnienia od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem nie korzysta ojciec/matka/opiekun dziecka.

Oświadczam również, że w 2016 roku zamierzam wykorzystać przysługujące mi zwolnienie od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem w wymiarze godzinowym.

......................................

(podpis pracownika)