Historia krzyża. Od znaku śmierci do symbolu zwycięstwa

W Wielki Piątek 1787 r. w Oratorio de la Santa Cueva w Kadyksie po raz pierwszy zabrzmiało „Siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu” Josepha Haydna. Najstarszy z trójki wiedeńskich klasyków tak wspominał później premierę dzieła, które rok wcześniej zamówił u niego Don José Sáenz de Santa María: „Mury, okna i kolumny katedry były pokryte czarną tkaniną, wielka lampa wisiała w centrum, oświetlając mistyczną ciemność. O północy drzwi katedry zostały zamknięte i orkiestra zaczęła grać. Biskup stanął za pulpitem, wypowiedział pierwszą z fraz z komentarzem, opadł na kolana przed ołtarzem i przeżywał. Biskup wstawał i klękał tak siedem razy i za każdym razem orkiestra grała po jego komentarzu”.

Główna część utworu składa się z siedmiu sonat skupionych wokół siedmiu zdań wypowiedzianych przez Jezusa na krzyżu. Każde z nich pochodzi z jednej z czterech Ewangelii. To kolejno „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią!”, „Zaprawdę, powiadam ci, dziś ze mną będziesz w raju”, „Niewiasto, oto syn Twój. Oto Matka twoja”, „Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?”, „Pragnę”, „Wykonało się!” i ostatnie: „Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego”. Dzieło zamyka zaś potężne „Il Terremoto”, czyli „trzęsienie ziemi”, opisywane w Ewangelii wg św. Mateusza: „Wtedy zasłona przybytku rozdarła się na dwoje od góry do dołu, ziemia zadrżała, skały zaczęły pękać. Otwarły się groby i wiele ciał świętych, którzy umarli, powstało” (wszystkie cytaty z Nowego Testamentu wg Biblii Pierwszego Kościoła).