Czas zatrzymany

Nad dachami domów stojących przy głównym rynku Brugii dominuje wysoka, smukła sylwetka wieży miejskiej. To beffroi, budowla charakterystyczna dla dużych miast średniowiecznej Flandrii. Wzbogacone na handlu i przemyśle, pragnęły upamiętnić swoją potęgę, wznosząc pomniki architektury wyższe od dzwonnic otaczających je kościołów. Beffroi brugijska, dostawiona do miejscowej hali targowej, należy do najpiękniejszych w całej Flandrii - bo też Brugia była ongiś najzasobniejszym miastem północnej Europy.

Pod wieżą przez wieki krzyżowały się szlaki kupców z Niderlandów, Niemiec, Francji, Anglii i Italii. Tutaj też krzyżują się losy bohaterów czarnej komedii Martina McDonnagha "Najpierw strzelaj, potem zwiedzaj". W filmie krew tryska jak z fontanny, ale w przerwach pomiędzy jatkami zobaczyć tu można mnóstwo pięknych kadrów brugijskiej starówki. Szczególny urok mają nocne ujęcia starych kamienic pochylonych nad grachtami (kanałami), z mieniącymi się światłocieniem detalami gargulców (ozdobne elementy średniowiecznych rynien).

Nazwa miasta wiąże się z pojęciem "bryggen" - drewnianego nabrzeża portowego. Kto był w norweskim Bergen, ten na pewno widział tamtejszą historyczną dzielnicę Bryggen, na którą składają się drewniane domy oddzielone wąskimi, wyłożonymi drewnianą nawierzchnią uliczkami. Tak również musiała wyglądać Brugia w swoich młodych latach. Później jednak drewniane domy zastąpione zostały przez murowane, bogato zdobione kamieniczki.

Bogactwem późnośredniowiecznej Flandrii były jej miasta: żaden inny region Europy nie miał wówczas tak dogodnego położenia pod względem handlowym. Tamtejsi mieszczanie, zamożni kupcy, żyli dostatniej i z większym splendorem niż niejeden książę - a była to przecież epoka feudalna. Zresztą dwór księcia Filipa Dobrego, który tutaj rezydował, również należał do najwspanialszych na kontynencie.

Najbardziej chodliwym towarem było w Brugii sukno. To głównie po nie przyjeżdżali tutaj kupcy nawet z odległych krajów. Tkacze flamandzcy mieli w średniowieczu opinię najlepszych w swoim fachu. Królowie i książęta chętnie zapraszali ich do osiedlenia się, bo obecność Flamandów oznaczała wtedy pewność nakręcenia gospodarczej koniunktury. Tkacze z Flandrii zawitali także na ziemie polskie: walnie przyczynili się chociażby do rozwoju średniowiecznego Wrocławia.

Powodzenie kupców oznaczało również dobrą koniunkturę dla artystów. W Brugii działali najwybitniejsi malarze szkoły flamandzkiej. Jan van Eyck stworzył tu swoje najlepsze dzieła. Pracował tu także Hans Memling, znany nam jako autor tryptyku "Sąd Ostateczny", zrabowanego przez gdańskiego korsarza i przewiezionego do Gdańska. Można go oglądać w tamtejszym Muzeum Narodowym. Inny "Sąd Ostateczny", namalowany tym razem przez Hieronima Boscha, zdobi salę brugijskiego Groeningemuseum. Przed tym dziełem zatrzymują się w jednej ze scen bohaterowie filmu McDonagha.

Brugia to również arrasy. Sama nazwa tych tkanych w malarskie panoramy dywanów pochodzi od znanego z powieści Andrzeja Szczypiorskiego miasta Arras, leżącego już po stronie francuskiej (większość historycznej Flandrii stanowi część Belgii). Jednak arrasy wyrabiano również w innych ośrodkach regionu. Ich kolekcją szczyci się muzeum na Wawelu.

Z turystycznego punktu widzenia Brugia na tle innych miast flandryjskich ma jeden duży plus: nie została zniszczona. Może to zabrzmieć dziwnie dla Polaka - dopóki nie zobaczy, jak potężne wyrwy w historycznym krajobrazie średniowiecznych miast pozostawiła tam po sobie wojna światowa. Pierwsza, nie druga. Widać to chociażby w sąsiednim Ypres, innym historycznym mieście, skądinąd kojarzącym się z nazwą śmiercionośnego iperytu: tego gazu bojowego użyto po raz pierwszy w 1917 roku podczas walk o miasto.

W Brugii wszystko stoi tak samo, jak stało przed kilkuset laty. Dzięki temu możemy podziwiać uroki jesieni nad grachtami. Obyśmy tylko nie musieli - tak jak bohaterowie filmu - dorabiać jako płatni mordercy, by zafundować sobie dwa tygodnie zwiedzania tego bogatego w zabytki miasta.

@RY1@i02/2011/180/i02.2011.180.196.007a.001.jpg@RY2@

Zabytkowa część Brugii

@RY1@i02/2011/180/i02.2011.180.196.007a.002.jpg@RY2@

Kadr z filmu "Najpierw strzelaj, potem zwiedzaj"

Jacek Borkowicz