Ten pomysł przyciąga wielu chętnych

Z danych KRS wynika, że w Polsce jest ponad 1000 spółdzielni socjalnych. W ostatnim czasie można mówić zatem o prawdziwym boomie: jeszcze w końcu 2005 roku, według raportu Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, było ich zaledwie 40. Z katalogu prowadzonego przez Fundusz Inicjatyw Obywatelskich wynika, że działają w różnych branżach, najczęściej jednak związanych z usługami.

Jednak z drugiej strony - w porównaniu z krajami południowej Europy, wciąż jest u nas tego typu podmiotów niewiele. W samych Włoszech istnieje np. ponad 4,5 tys. spółdzielni. Są tam czwartym pracodawcą. Popularnością cieszą się też we Francji i w Hiszpanii.

Sami spółdzielcy mówią, że problemów jest wiele: od braku spółdzielczej kultury, przez zawiłe przepisy, po zwykły brak informacji o takiej formie działalności i kłopoty organizacyjne.

- Z tym brakiem kultury spółdzielczej to nie do końca prawda, bo przecież przed II wojną światową ten ruch był prężny - polemizuje Michał Sobczyk, jeden z założycieli spółdzielni socjalnej Issa z Łodzi. - Wciąż jednak nad spółdzielczością cieniem kładą się czasy PRL. Ówczesny ruch spółdzielczy nie kojarzy się dobrze - przyznaje.

Wsparcie nie tylko finansowe

Nie tylko osoby bezrobotne zakładają spółdzielnie socjalne czy zyskują w nich zatrudnienie.

- Działamy od dziewięciu lat - mówi Aneta Englot, ekonomistka, spółdzielca z Konaru z Tarnobrzega. - W chwili założenia mieliśmy siedmiu bezrobotnych, teraz jest już u nas 20 osób. Zatrudniamy też osoby spoza tej grupy, na zlecenie. Tak pracują u nas księgowa, student, dietetyk.

Spółdzielnia prowadzi działalność cateringową. A w tym roku planuje otwarcie własnej restauracji. - Ofertę mamy szeroką: od codziennych obiadów dla podopiecznych miejskiego ośrodka pomocy społecznej po zamówienia na wystawne przyjęcia czy konferencje biznesowe - mówi Englot.

Dużym wsparciem dla spółdzielni było bezprzetargowe przyznanie przez miasto lokalu. - Oczywiście czynsz i inne opłaty już ponosimy normalnie, ale pozyskanie lokalu było dużym wsparciem na początku działalności - dodaje spółdzielca z Konara.

Spółdzielcy chwalą sobie współpracę z samorządami. Najczęściej gminy pomagają w uzyskaniu lokalu czy pozyskaniu dotacji celowych. - U nas nawet ideę założenia takiej spółdzielni podsunął burmistrz miasta jako pomysł na walkę z bezrobociem - mówi Marcin Juszczyk, zastępca prezesa Spółdzielni Socjalnej Handlowo-Usługowo-Produkcyjnej w Byczynie.

Szanse i ograniczenia

Spółdzielnie aplikują też o środki unijne oraz pomoc różnych organizacji pozarządowych. Jednak na tym organizacyjna euforia się kończy. Spółdzielcy skarżą się na niewiedzę urzędników, którzy nie mają podstawowych informacji o tym, jak założyć spółdzielnie. Przypominają, że dotacje na spółdzielnie są niższe niż dla osób, które chcą zająć się innym biznesem. A dodatkowo - jeśli spółdzielczy biznes się nie powiedzie, w ciągu roku trzeba oddać powierzone pieniądze wraz z odsetkami. - Jeśli do tego dodamy konieczność posiadania środków na bieżącą działalność i prowadzenie pełnej księgowości, to może się okazać, że taka forma spółdzielczości jest dla biznesmenów, a nie dla osób zarejestrowanych w urzędach pracy - komentują spółdzielcy.

- Jednak my nie narzekamy - zastrzega Aneta Englot. - Najważniejsze, że ludzie mają pracę, choć i w tej dziedzinie przepisy nas nie rozpieszczają. Nawet kiedy uzyskujemy wyższe zyski, nie możemy ich dowolnie przeznaczać, np. na pensje. Konieczne jest przekazywanie ich na fundusz zasobowy oraz na społeczną i zawodową reintegrację członków.

Wspólnota to też plus

Za jeden z głównych atutów spółdzielcy uznają możliwość pracy w grupie.

- Osoba długotrwale bezrobotna, bez żadnego przygotowania biznesowego, nie poradziłaby sobie, zakładając samodzielną działalność gospodarczą - twierdzi Marcin Juszczyk. - W kilku- czy kilkunastoosobowej spółdzielni jest łatwiej, rozkłada się odpowiedzialność, łatwiej dostosowywać działalność w zespole do potrzeb lokalnego rynku - dodaje.

On sam, wraz z sześcioma osobami, prowadzi działalność na terenie wiejskim. - Zajmujemy się małą poligrafią, ustawianiem banerów. Ostatnio wykonujemy też na zlecenie drobne prace budowlane. Wspólna praca, zbiorowa odpowiedzialność dowartościowuje człowieka, a to dla osób wykluczonych atut nie do przecenienia - dodaje Juszczyk.

Spółdzielcy potwierdzają, że wspólnymi siłami łatwiej wyjść z bezrobocia. Jednak, jak twierdzą, ten kij ma dwa końce.

- Patrząc z perspektywy zarządu Związku Rewizyjnego Spółdzielni Socjalnych, muszę przyznać, że nie jest to łatwa forma prowadzenia działalności - mówi Michał Sobczyk. - Przede wszystkim trzeba łączyć biznes z elementami społecznymi. Dochodzą też problemy z pozoru prozaiczne, ale dla niedoświadczonych osób sprawiające trudności. Trzeba dogadać się na walnym zgromadzeniu, wybrać władze, pogodzić interesy i problemy własne i grupy. A przecież dobór ludzi w takich spółdzielniach jest zazwyczaj zupełnie przypadkowy. Spółdzielnie się lepi. Na efekty tej pracy często trzeba trochę poczekać.

Monika Górecka-Czuryłło

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/096/i02.2014.096.21500050b.803.jpg@RY2@

Mariusz Tywoniuk spółdzielnia socjalna Rewital z Rzeszowa

Warto zakładać spółdzielnie socjalne, ale głównym powodem nie są udogodnienia organizacyjne czy prawne. One są iluzoryczne. Z pieniędzy Funduszu Pracy korzysta się tylko przy zakładaniu firmy; w późniejszym okresie z tego źródła dofinansowania już nie ma. Z moich obserwacji wynika, że organizatorzy spółdzielni wolą korzystać raczej z unijnych dotacji na ten cel. Można wówczas uzyskać 20 tys. zł na osobę, a dodatkowo 1500 zł miesięcznie przez pół roku, z możliwością przedłużenia na kolejne sześć miesięcy. Oczywiście te środki mogą być przeznaczone wyłącznie na działalność spółdzielni.

Jeszcze bardziej niepewne są zwolnienia z ponoszenia kosztów zatrudnienia. Zależą one od samorządów. Nie są obligatoryjne, mogą być przyznane tylko na rok. Niemożliwe okazuje się też w praktyce prowadzenie w spółdzielni uproszczonej księgowości, na którą teoretycznie pozwala ustawa o rachunkowości. W praktyce jest inaczej. Spółdzielnie obowiązuje bowiem wymóg poddania się raz na trzy lata lustracji, a ta wymaga prowadzenia księgowości pełnej, co na pewno nie ułatwia działalności. Nadal jednak uważam, że spółdzielnie zakładać warto. Ich podstawową korzyścią nie są jednak zarobki członków czy indywidualne zyski finansowe.