Podobne spojrzenie na kształcenie

Problem nie dotyczy tylko studiów prawniczych. Konstytucja w art. 70 ust. 2 gwarantuje bezpłatną naukę w szkołach publicznych. Trybunał Konstytucyjny rozciąga to prawo także na studia w publicznych uczelniach wyższych. Jest to gwarancja równego i powszechnego dostępu do wykształcenia. Jeśli więc nie zmieni się interpretacja ustawy zasadniczej, nie będzie można wprowadzić tylko odpłatnych studiów prawniczych na uczelniach publicznych. Jeśliby jednak założyć zmianę konstytucji lub jej wykładni w przyszłości, to oczywiście powstawałoby pytanie, czy i ewentualnie które studia miałyby być bezpłatne, a które - płatne. Mogę sobie wyobrazić, że zależałoby to od aktualnych potrzeb społecznych. W takim wypadku bezpłatne mogłoby być studiowanie na kierunkach nauczycielskich, gdyż brakuje nam nauczycieli. Wówczas dla takich absolwentów można by zastrzec obowiązek przepracowania np. 10 lat w szkole. Inne kierunki byłyby przykładowo płatne z rozbudowanym systemem stypendiów (także fundowanych przez prywatne instytucje, które uzyskują z tego tytułu np. zwolnienia podatkowe). Obecny system, w którym część studentów płaci za studia, a część kształci się (choćby na dwóch lub trzech kierunkach) bezpłatnie, uważam za niesprawiedliwy.

Dyskusja nad odpłatnością za studia jest zagadnieniem, w którym należy uwzględnić problem nierówności traktowania uczelni państwowych i niepaństwowych na rynku usług edukacyjnych. Powszechna odpłatność za studia wyrównywałaby szanse uczelni publicznych i niepublicznych, ponieważ obecnie wielu kandydatów wybiera słabe publiczne kierunki tylko dlatego, że są bezpłatne. Wprowadzenie powszechnej odpłatności za studia poprawiłoby finansowanie nauki i mogłoby podnieść konkurencyjność polskich uniwersytetów na świecie. Wymagałoby to jednak zmiany konstytucji i porozumienia na poziomie politycznym, którego osiągnięcie wydaje się być obecnie niemożliwe. Ponadto istotną kwestią jest problem prawa do nauki. Wprowadzenie odpłatności za studia niosłoby ze sobą ryzyko pogłębienia nierówności w dostępie do edukacji. W państwach, które opierają się na systemie odpłatności za studia, funkcjonują systemy kredytów studenckich (same programy stypendialne oferowane przez uczelnie nie rozwiązują problemu zagwarantowania równego dostępu do studiów). Przykład USA pokazuje, że mówi się obecnie o kryzysie kredytów studenckich, gdzie długi z tego tytułu systematycznie rosną i sięgają 1,5 bln dol.