Jak podwyżka dokonana na przełomie roku i w trakcie okresu rozliczeniowego wpływa na pensję za nadgodziny

Prawidłowe rozliczenie czasu pracy zawsze należy rozpocząć od analizy harmonogramu czasu pracy. W omawianym przypadku pracodawca zaplanował pracownikowi liczbę dni i godzin pracy zgodną z wymiarem dla przyjętego okresu rozliczeniowego. Plan obejmował bowiem 28 dni pracy (27 dni po 12 godzin pracy i jeden dzień uzupełniał wymiar o brakujące 4 godziny). Tym samym pracodawca zaplanował wartość zgodną z wymiarem obowiązującym dla grudnia i stycznia, w których występuje 8 pełnych tygodni, 4 dni kalendarzowe wystające poza pełne tygodnie oraz 3 święta, każde z nich obniżaja wymiar czasu pracy o 8 godzin (art. 130 par. 1 i 2 k.p.). Święto Trzech Króli przypada w niedzielę, a więc nie wpływa na wymiar czasu pracy. Daje to w sumie 328 godzin, czyli wymiar jest zgodny z zaplanowanym w harmonogramie pracownika.

Plan a wykonanie

Porównanie planu z wykonaniem pokazuje, w których dniach pracownik wykonywał zadania dłużej, niż zaplanowano, oraz kiedy praca była świadczona w dniach wolnych od pracy.

W przypadku pracownika zatrudnionego w systemie równoważnym z planu wynika również, jaki przedłużony bądź skrócony wymiar dobowy zaplanowano pracownikowi w poszczególnych dobach, co ma kluczowe znaczenie dla rozliczania przekroczeń dobowych. Powstają one bowiem jedynie w przypadku pracy ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy lub ponad normę, jeśli pracownikowi zaplanowano w danej dobie 8 lub mniejszą liczbę godzin pracy (art. 151 par. 1 k.p.).

W rozważanym przypadku analiza planu i wykonania wskazuje, że pracownik 14 razy naruszył przedłużony do 12 godzin dobowy wymiar czasu pracy, pracując przez dodatkową godzinę w dniach 3, 4, 10, 11, 17, 18, 24 i 31 grudnia, oraz 7, 8, 14, 15, 21 i 22 stycznia. Praca w wymiarze 13 godzin na dobę nie narusza prawa pracownika do nieprzerwanego odpoczynku dobowego (art. 132 par. 1 k.p.), więc nie może być kwalifikowana jako wykroczenie z art. 281 pkt 5 k.p. Oznacza jednak konieczność zrekompensowania 14 nadgodzin dobowych, które wystąpiły w porze dziennej i w dniach pracy, więc wymagają wypłaty 50 proc. dodatku do normalnego wynagrodzenia. Ich rozliczenie nie powinno przysparzać większych trudności, gdyż pracownik otrzymuje wyłącznie pensję zasadniczą, co zrównuje podstawę obliczania normalnego wynagrodzenia i dodatku za nadgodziny. Sprawę komplikuje jednak zmiana wysokości stawki zasadniczej wynagrodzenia pracownika w trakcie okresu rozliczeniowego. Jako że nadgodziny dobowe są możliwe do stwierdzenia w dniu ich wystąpienia, inspekcja pracy stoi na stanowisku (pismo z 21 kwietnia 2009 r., GPP-306-4560-32/09/PE/RP), iż muszą być one rozliczone w momencie wypłaty wynagrodzenia za miesiąc, w którym wystąpiły. W praktyce oznacza to, że 8 przekroczeń dobowych, które wystąpiły w grudniu 2012 r., należy rozliczyć według stawki wynagrodzenia 2500 zł, a z kolei 6 nadgodzin dobowych ze stycznia 2013 r. trzeba będzie wynagrodzić z uwzględnieniem nowej, wyższej pensji.

Z powyższego stanowiska GIP wynika, że jeśli przed terminem wypłaty pensji za dany miesiąc pracodawca nie ma wniosku pracownika o odbiór czasu wolnego w późniejszym terminie, musi wypłacić za te przekroczenia normalne wynagrodzenie oraz stosowny dodatek w terminie wypłaty za dany miesiąc.

Przeciętna tygodniowa norma

Poza przekroczeniami dobowymi pracownik dwukrotnie naruszył przeciętną tygodniową normę czasu pracy, pracując w dniach harmonogramowo wolnych od pracy 5 i 12 grudnia. Rozliczenie tych przekroczeń może budzić pewne wątpliwości, gdyż moment ich wystąpienia może sugerować, że przy naliczaniu wynagrodzenia i dodatku za te przekroczenia należy przyjąć stawkę obowiązującą w grudniu. Z drugiej strony moment stwierdzenia przekroczeń przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy zawsze przypada na ostatni dzień okresu rozliczeniowego, już po jego zamknięciu, co potwierdził GIP w przywołanym wcześniej stanowisku. W praktyce oznacza to, że w analizowanej sytuacji nadgodziny te stwierdza się i przyjmuje do rozliczenia najwcześniej 31 stycznia 2013 r., czyli w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego. To z kolei wskazuje, że do wynagrodzenia za przekroczenia średniotygodniowe, wypłacanego pracownikowi z pensją za styczeń, należy przyjąć jako podstawę wyliczeń wynagrodzenie po podwyżce, czyli w kwocie 3000 zł.

Rekompensata za godziny nadliczbowe

Faktyczny moment, w którym powstały przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, może również budzić wątpliwości dotyczące dzielnika, który należy przyjąć przy obliczaniu należnego pracownikowi wynagrodzenia za te nadgodziny. Na problem ten wskazują od dawna pracodawcy stosujący dłuższe niż miesięczne okresy rozliczeniowe, gdyż różnice w wymiarach dla poszczególnych miesięcy okresu przekładają się na wysokość należnych pracownikowi kwot normalnego wynagrodzenia i dodatku.

W omawianym przypadku przyjęcie nominału obowiązującego w styczniu może wynikać z faktu, iż do obliczeń przyjmujemy stawkę wynagrodzenia obowiązującą od stycznia. Znajduje to poparcie w stanowisku GIP z 26 sierpnia 2008 r. w sprawie obliczania dodatku z tytułu pracy w nadgodzinach (GPP-306-4560-646/08/PE) oraz wcześniejszym stanowisku MPiPS z 20 sierpnia 2008 r. (DPR-III-079-475/ZN/08) o tym samym tytule. W tym zakresie GIP i ministerstwo prezentują zbieżne poglądy, uznając, że obliczając wynagrodzenie i dodatki za nadgodziny z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, należy uwzględnić wymiar przypadający do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu. W praktyce oznacza to, że w omawianym przypadku dzielnikiem będzie wymiar obowiązujący w styczniu 2013 r., czyli 176 godzin.

Dodatek za pracę w nocy

To, iż okres rozliczeniowy przypada na przełomie lat powoduje, że w czasie jego trwania zmieni się również wysokość dodatku należnego za pracę w porze nocnej. Jest on ustalany jako 20 proc. stawki godzinowej z minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 151⁸ par. 1 k.p.). W praktyce oznacza to, że w razie konieczności jego wypłaty wysokość dodatku w grudniu wyniesie 1,97 zł (1500 zł : 152 godz. x 20 proc. = 9,87 zł x 20 proc. = 1,97 zł) a w styczniu 1,82 zł (1600 zł : 176 godz. x 20 proc. = 9,09 x 20 proc. = 1,82 zł).

@RY1@i02/2012/250/i02.2012.250.217000300.101.jpg@RY2@

Grafik pracy w grudniu 2012 r.

@RY1@i02/2012/250/i02.2012.250.217000300.102.jpg@RY2@

Grafik pracy w styczniu 2013 r.

Wyliczenia

za godziny nadliczbowe	Krok 1 ustalamy nadgodziny dobowe po przekroczeniu 12 godzin Krok 2 ustalamy, czy wystąpiły przekroczenia średniotygodniowe Krok 3 określamy podstawę normalnego wynagrodzenia i dodatku - pracownik otrzymuje jedynie wynagrodzenie zasadnicze, więc podstawa będzie jednakowa (z uwagi na zmianę wysokości pensji konieczne będzie jednak ustalenie odrębnych podstaw dla nadgodzin dobowych z grudnia oraz przekroczeń dobowych ze stycznia i naruszeń przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy)	14 godzin - po jednej godzinie pracy ponad przedłużony dobowy wymiar w poniedziałek i wtorek okresu rozliczeniowego 16 godzin - po 8 w dniach 5 i 12 grudnia grudzień: l normalne wynagrodzenie: 2500 zł : 152 (wymiar) = 16,45 zł; 16,45 zł x 8 godz. = 131,60 zł l dodatek: 2500 zł : 152 (wymiar) = 16,45 zł; 16,45 zł x 50 proc. x 8 godz. = 8,23 zł x 8 godz. = 65,84 zł styczeń: l normalne wynagrodzenie: 3000 zł : 176 (wymiar) = 17,05 zł; 17,05 zł x 22 godz. (6 dobowych + 16 średniotygodniowych.) = 375,10 zł l dodatek 50 proc: 3000 zł : 176 (wymiar) = 17,05 zł; 17,05 zł x 50 proc. x 6 godz. = 8,53 zł x 6 godz. = 51,18 zł l dodatek 100 proc.: 17,05 zł x 16 godz. = 272,80 zł
ogółem do wypłaty	wynagrodzenie stałe + wynagrodzenie za nadgodziny	grudzień: 2500 zł + 131,60 zł + 65,84 zł = 2697,44 zł styczeń: 3000 zł + 375,10 zł + 51,18 zł + 272,80 zł = 3699,08 zł

@RY1@i02/2012/250/i02.2012.250.217000300.803.jpg@RY2@

@RY1@i02/2012/250/i02.2012.250.217000300.804.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek, asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 130, art. 132, art. 151, art. 151¹, art. 151⁸ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).