Pracownikom samorządowym należy się trzynastka

Każdy pracownik sfery budżetowej, a więc także osoba zatrudniona w urzędach państwowych i w jednostkach samorządu terytorialnego, ma prawo do nagrody, jaką jest dodatkowe wynagrodzenie roczne, czyli tzw. trzynastka.

Co najmniej rok pracy

Podstawowym warunkiem uprawniającym do dodatkowego wynagrodzenia rocznego jest przepracowanie u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. Chodzi tu o faktyczne przepracowanie całego roku, a nie o pozostawanie w stosunku pracy przez ten okres. Jeżeli zatem pracownik przez jakiś czas przebywa na zwolnieniu lekarskim, to okresu tego nie wlicza się do czasu przepracowanego [Przykład 1]. Wyjątek od tej zasady stanowi jednak urlop wychowawczy, który liczy się tak, jak gdyby kobieta faktycznie przez ten okres wykonywała pracę.

Nie ma znaczenia, czy podstawą nawiązania stosunku pracy jest umowa o pracę, powołanie czy wybór. Znaczenia nie ma też wymiar czasu pracy, a więc czy dana osoba pracuje na pełnym etacie, czy np. na pół etatu.

Krótszy staż też się liczy

Pracownik, który nie przepracował u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego. Aby tak było, pracownik musi jednak przepracować u danego pracodawcy co najmniej sześć miesięcy. Za każdy pełny przepracowany miesiąc pracodawca powinien przyjąć 30 dni. Nie ma tutaj znaczenia, ile dni faktycznie ma każdy z tych miesięcy.

W szczególnych sytuacjach przepracowanie okresu krótszego niż sześć miesięcy także uprawnia pracownika do nagrody. Prawo takie będzie miał np. nauczyciel, z którym nawiązany został stosunek pracy w trakcie roku kalendarzowego zgodnie z organizacją pracy szkoły. Tak samo będzie w przypadku zatrudnienia pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż trzy miesiące. Trzynastka nie przepadnie również pracownikowi powołanemu do czynnej służby wojskowej albo skierowanemu do odbycia służby zastępczej czy pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy w związku m.in. z przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub na świadczenie rehabilitacyjne albo w związku z likwidacją pracodawcy lub ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy. Sześciomiesięczny staż pracy u danego pracodawcy nie jest także wymagany w sytuacji podjęcia zatrudnienia w wyniku przeniesienia służbowego, na podstawie powołania lub wyboru, w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy, w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją, a także po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej.

Przepracowanie co najmniej sześciu miesięcy nie jest wymagane także w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego, urlopu dla poratowania zdrowia, a także korzystania przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego z urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego. Nie jest ono konieczne również w sytuacji wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.

Kiedy nie ma trzynastki

Pracownik nie nabędzie prawa do trzynastki przede wszystkim wtedy, gdy ma nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy trwającą dłużej niż dwa dni lub gdy stawił się do pracy lub przebywał w pracy w stanie nietrzeźwości. Trzynastka nie zostanie również wypłacona pracownikowi, któremu wymierzono karę dyscyplinarną w postaci wydalenia z pracy lub ze służby albo z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. [Przykład 2]

Wysokość świadczenia

Dodatkowe wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5 proc. sumy wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje. Przy określaniu podstawy wymiaru trzynastki uwzględnia się zatem te elementy wynagrodzenia, które służą do obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Przy ustalaniu wysokości dodatkowego wynagrodzenia rocznego uwzględnia się zatem wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy, z wyłączeniem m.in. jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju. Wyłącza się też nagrody jubileuszowe oraz wynagrodzenia za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Pod uwagę nie są ponadto brane ekwiwalenty pieniężne za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby. Przy wyliczaniu trzynastki nie bierze się również pod uwagę wyrównania do wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej. Wyłączenie to dotyczy wreszcie także odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych, a także wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy. [Przykład 3]

Obliczając wysokość trzynastek, zawsze trzeba więc brać pod uwagę wynagrodzenie zasadnicze pracownika. Uwzględnienie w podstawie wymiaru nagrody tzw. dodatkowych składników wynagrodzenia zależy przede wszystkim od ich charakteru i warunków wypłaty. Aby mogły one zostać zaliczone do podstawy trzynastki, muszą stanowić składnik wynagrodzenia pracownika oraz mieć stały i regularny charakter.

W przypadku przepracowania okresu krótszego niż rok wysokość dodatkowego wynagrodzenia rocznego naliczana jest proporcjonalnie do przepracowanego przez pracownika okresu.

Termin wypłaty

Dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który wynagrodzenie to przysługuje. Od tej zasady istnieje jednak wyjątek - pracownik, z którym rozwiązano stosunek pracy w związku z likwidacją pracodawcy, otrzymuje trzynastkę w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Okresy pobierania przez pracownika niezdolnego do pracy wynagrodzenia i zasiłku chorobowego nie podlegają wliczeniu do sześciomiesięcznego okresu przepracowanego w danym roku kalendarzowym, wymaganego do nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

Uchwała Sądu Najwyższego z 7 lipca 2011 r., III CZP 3/11.

Pracownik w dniu wolnym pojawił się w pracy w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. W takiej sytuacji nie pozbawia się on prawa do trzynastki, przebywa on bowiem w pracy bez konieczności jej wykonywania. Inaczej będzie w przypadku, gdy pracownik pod wpływem alkoholu stawi się do pracy w celu wykonywania swoich obowiązków służbowych. W takiej sytuacji naraża się on na pozbawienie prawa do trzynastki. Podobnie byłoby, gdyby w dniu pracy, czyli podczas przebywania w pracy, pił alkohol.

Z podstawy wymiaru trzynastki należy wyłączać wynagrodzenia za czas zwolnień od pracy - czyli np. dwa dni wolnego z tytułu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 14 czy urlopu okolicznościowego z tytułu np. śmierci członka najbliższej rodziny oraz inne urlopy okolicznościowe. Ustawodawca, tworząc katalog świadczeń wyłączanych z podstawy wynagrodzenia urlopowego i jednocześnie podstawy dodatkowego wynagrodzenia rocznego, jako odrębną nieobecność w pracy wskazał jedynie czas choroby pracownika. Inne zwolnienia od pracy określone zostały jako wynagrodzenia za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Zwolnienia okolicznościowe oraz zwolnienie z tytułu opieki nad dzieckiem powinny być zatem traktowane jako inne usprawiedliwione nieobecności w pracy. Tym samym wynagrodzenie za czas takich nieobecności nie powinno być brane pod uwagę przy obliczaniu wysokości podstawy wymiaru trzynastki.

● pracownicy państwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia są kształtowane na podstawie odrębnej ustawy,

● pracownicy zatrudnieni w urzędach organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa, sądach i trybunałach,

● pracownicy samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.),

● pracownicy biur poselskich, senatorskich lub poselsko-senatorskich oraz klubów, kół albo zespołów parlamentarnych.

Łukasz Mazurek

dgp@infor.pl

Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. nr 160, poz. 1080 z późn. zm.)